آسمان
آسمان به معنای فضای گستردهای است که دارای لایههای متعدد میباشد و همه ستارگان و مجموعه کهکشانها در متن نخستین و نزدیکترین آسمان به زمین جای دارند. امامخمینی در آثار خویش به بحث از آسمان، جایگاه، حقیقت و ویژگیهای آن پرداخته و در تطبیق آسمانهای هفتگانه قرآنی، نظریه خاصی دارد و نظریه بطلمیوسی را نمیپذیرد و با استناد به برخی آیات الهی به آسمان دنیا و عظمت آن اشاره کرده است.
اهمیت و جایگاه آسمان
آسمان در اصطلاح طبیعی و هیئت، همان فضای گستردهای است که دارای لایههای متعدد میباشد و همه ستارگان و مجموعه کهکشانها در متن نخستین آسمان به زمین جای دارند.[۱] بحث از آسمانها در کیهانشناسی دینی اهمیت ویژهای دارد که علاوه بر مسائل هیئت و نجوم در مباحت تطبیقی و جایگاه کتاب محو و اثبات، چگونگی معراج جسمانی پیامبر(ص)، معاد جسمانی، نفوس اشقیا و جایگاه برخی انبیای الهی مورد توجه بوده است.[۲]
در ادیان یهودیت، مسیحیت و اسلام درباره آسمانها سخن به میان آمده است. در قرآن کریم در موارد فراوانی به صراحت از آسمانهای هفتگانه سخن به گفته شده است. میان اندیشمندان اسلامی درباره اینکه آسمان چیست و مراد از آسمانهای هفتگانه، چه میباشد و چگونه و چه کیفیتی دارند، دیدگاههای فراوانی مطرح شده است. برخی کوشیدهاند آسمانهای هفتگانه را با نظریه علمی زمان خود هماهنگ کنند و برخی نیر آنها را با افلاک هیئت بطلمیوسی تطبیق دادهاند.[۳]
امامخمینی نیز در آثار خویش به بحث از آسمان، جایگاه، حقیقت و ویژگیهای آن پرداخته و در تطبیق آسمانهایی هفتگانه قرآنی، نظریه خاصی دارد و نظریه بطلمیوسی را نمیپذیرد و با استناد به برخی آیات الهی به آسمان دنیا و عظمت آن اشاره کرده است.[۴]
آسمان دنیا
به باور اندیشمندان اسلامی نخستین و نزدیکترین آسمان به زمین آسمان دنیاست. در این آسمان تمام اجرام آسمانی جای دارند و قابل مشاهدهاند. قرآن کریم فقط آسمان دنیا را توصیف کرده و درباره دیگر آسمانها چیزی نگفته، مگر آنکه آنها به صورت طبقاتی و پشت سرهم قرار دارند؛ ازاینرو برخی متفکران اسلامی در پی توجیه و انطباق افلاک بطلمیوسی با آسمانهای هفتگانه در آیات الهی، راه حلهایی بیان کردهاند.[۵]
امامخمینی نیز درباره آسمان دنیا با استناد به آیه «إنا زیّنا السماء الدنیا بزینة الکواکب»[۶] و براساس حرکت جوهری، بر این باور است که همه سیارات و ستارگان در آسمان اول هستند و قرآن کریم برخلاف هیأت بطلمیوسی تمام ستارهها و کواکب را در آسمان دنیا میداند. به اعتقاد امامخمینی سبع سماوات غیر از افلا کی است که بطلمیوسی بیان کرده است؛ زیرا آسمان دنیا آخرین طبقه سماوات سبع است و هرچه در علوم جدید از کواکب و ستارهها کشف شده، همه در آسمان دنیاست، بلکه همه کواکب پایینتر از آسمان دنیا هستند و آسمان دنیا بعد از این کواکب آغاز میشود. امامخمینی با توجه به کشفیات جدید علوم کیهانشناسی درباره آسمانهای هفتگانه، معتقد است فهم این گزاره قرآن از توان بشری خارج است و بشر به اوج و حضیض آسمان دنیا نیز دسترسی ندارد.[۷]
عظمت و شگفتی آسمان
اندیشمندان اسلامی با توجه به آیات الهی و روایات به برخی شگفتیهای آسمان و کرات عالم و وجود هزاران کهکشان و ستارگان اشاره کرده و معتقدند این گردش و حرکت و آمد و شد ستارگان بیحساب و بیفایده نیست و همه دلالت بر عظمت و قدرت خداوند بر آفرینش آسمانها و هستی دارد.[۸]
امامخمینی نیز با استناد به برخی آیات الهی و کلام برخی اهل تحقیق به عظمت و شگفتی آسمانها پرداخته، معتقد است آنچه تاکنون کشف شده به چهارده میلیون منظومه میرسد که هر یک از آنها با افلاک و سیارهها و اقمار تابعهشان به اندازه منظومه شمسی یا به مراتب بزرگتر از آن هستند و حتی منظومه شمسی به گرد یکی از آنها میچرخد، این در حالی است که فاصله خورشید تا کره نپتون که دورترین سیاره منظومه شمسی است، طبق تحقیقات جدید دویست میلیون میل است. علاوه بر آن شاید بر طبق نظریات جدید منظومهها کشف نشده خیلی بیشتر از منظومههای کشف شده است و این دال بر عظمت آسمان دنیاست. اگر آسمان دنیا که پستترین و تنگترین آسمان از عوالم هستی است، این چنین باشد، در آسمانهای دیگر و عوالم دیگر چگونه خواهد بود. چقدر قلم و بیان ناتوان و قلب و زبان کُند و در توصیف عظمت آفریش و کلمات الهی خداوند ضعیف است.[۹]
پانویس
- ↑ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۱۴، ص۲۲۰؛ طباطبائی، المیزان، ج۱۷، ص۳۶۹-۳۷۰؛ ابنمنظور، لسان العرب، ج۱۴، ص۳۹۸.
- ↑ قصیری، شرح فصوص الحکم، ص۹۸ و ۱۰۵۲؛ فناری، مصباح الانس، ص۴۸۴؛ ابنطاووس، اقبال بالاعمال؛ فرج المهموم فی تاریخ علم النجوم، ص۲۲؛ زمانی، هیئت و نجوم اسلامی، ص۲۲-۲۳؛ سهروردی، مجموعه مصنفات، ج۱، ص۶۸-۹۵؛ ج۴، ص۸۵.
- ↑ ابنسینا، رسائل، ص۲۱۷-۲۱۹؛ ذهنی، التفسیر والمفسرون، ج۲، ص۴۲۶؛ فخر رازی، تفسیر الکبیر، مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ص۱۶۶؛ مصباح یزدی، معارف قرآن، ص۲۳۱؛ رضایی اصفهانی، پژوهشی در اعجاز قرآن، ص۱۲۶-۱۲۷.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۵۲۶؛ ج۲۰، ص۲۹۹-۳۰۰؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۴۲۹؛ شرح دعای سحر، ص۳۳-۳۶؛ مصباح الهدایه، ص۲۷.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۱۷، ص۳۶۹-۳۷۰؛ رضایی اصفهانی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، ج۵، ص۱۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۶۷؛ کاشانی، تأویلات کاشانی، ج۱، ص۴۵؛ ذهبی، التفسیر والمفسرون، ج۲، ص۴۲۶.
- ↑ صافات: ۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۵۲۶-۵۲۷؛ ج۲۰، ص۲۹۹-۳۰۰؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۴۲۹.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۳۲۸؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۵، ص۹۱؛ مکارم، تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۱۲؛ طباطبائی، المیزان، ج۱۱، ص۲۸۶.
- ↑ امامخمینی، مصباح الهدایه، ص۲۷، شرح دعای سحر، ص۳۳-۳۶؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۱، ص۱۴۶-۱۶۴.
منابع
- ابن طاووس، سیدعلیبنموسی، الاقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۶۷ش.
- ابنسینا، حسینبنعبدالله، رسائل، قم، بیدار، ۱۳۵۹ش.
- ابنطاووس، سیدعلیبنموسی، فرج المهموم فی تاریخ علم النجوم، قم، دار الذخائر، ۱۳۶۸ش.
- ابنمنظور، محمدبنمکرم، لسان العرب، بیروت، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- ذهنی، محمدحسین، التفسیر و المفسرون، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، پژوهشی در اعجاز قرآن،، رشت کتاب مبین، ۱۳۸۸ش.
- زمانی قمشهای، علی، هیئت و نجوم اسلامی، قم، نشر سماء، ۱۳۸۱ش.
- سهروردی، شهابالدّین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- فخر رازی، محمدبنعمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- فناری، محمدبنحمزه، مصباح الانس، تهران، انتشارات مولی، ۱۳۷۴ش.
- قمی، علیبنابراهیم، تفسیر قمی، قم، مؤسسه دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- قیصری، داوودبنمحمود، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تعلیق سیدجلالالّدین آشتیانی، تهران، نشر علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- کاشانی، عبدالرزاق، تأویلات کاشانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امامخمینی، ۱۳۷۸ش.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی الکلمات القرآن، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد، ۱۳۶۸ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
نویسنده: باقر صاحبی