دعای عهد
دعای عهد دعایی است که دربردارنده مفاهیم ظهور امام زمان(ع) و انتظار و سبک زندگی منتظرانه است. این دعا از امام صادق(ع) نقل شده است.
امامخمینی تعهد خاصی به خواندن دعای عهد به مدت چهل روز، حتی در ایام بیماری داشت و به دیگران نیز خواندن این دعا را در صبحها سفارش میکرد. نقل شده است که وقتی مفاتیح امامخمینی را پس از ارتحال ایشان گشودند، تکه کاغذی را یافتند که تعداد روزهای قرائت دعای عهد در آن، یادداشت شده بود.
معرفی و جایگاه
دعای عهد از دعاهای مشهوری است که خواندن آن در دوران غیبت امام زمان(ع) فراوان مورد سفارش قرار گرفته است.[۱] این دعا از امام صادق(ع) نقل شده است.[۲] امام صادق(ع) این دعا را به محبّان و دوستدارانشان آموزش دادهاند تا به سبب آن دعاکننده از منتظران قرار گیرد.[۳] امام صادق(ع) دربارهٔ این دعا فرموده است هر که چهل صبح دعای عهد را بخواند از یاوران قائم ما باشد و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد خدا او را از قبر بیرون آورد که در خدمت آن حضرت باشد و حق تعالی به هر کلمه هزار حسنه او را کرامت فرماید و هزار گناه از او محو کند.[۴]
امام صادق(ع) در این دعا به درخواست قرار گرفتن در زمره منتظران بسنده نمیکنند، بلکه پس از بیان معارفی در زمینه شناخت خدا و اوصیای الاهی، از خداوند تحقق برخی صفات خاص را طلب میکنند.[۵] به عبارت دیگر، امام تحقق صفت انتظار را، از تحقق صفات مورد نظر جدا ندانستهاند؛ بنابراین، برای آنکه اصحاب و شیعیان آن حضرت از منتظران شوند، در بین مفاد این دعا، متصف شدن به تعدادی ویژگیها را از خداوند طلب میکنند. در حقیقت خواننده دعا با خواندن دعای عهد با توجه به مفاد دعا، از خداوند برای تحقق آن صفات خاص، استعانت میجوید.[۶]
یکی از سیرههای عالمان دینی، مداومت چهل روزه بر خواندن دعای عهد در صبحگاهان است که پیمان خود را با امام زمان(ع) تجدید میکنند.[۷] گفته شده مهمترین آثار مداومت بر این دعا سه چیز است: ۱. ثواب کسانی را خواهد داشت که در زمان ظهور در خدمت امام زمان(ع) میباشند. ۲. تجدید عهد مایه ثبات و کمال محبت و اخلاص و ایمان شخص میشود. ۳. مایه توجه خاصّ و نظر رحمت کامل آن حضرت نسبت به بنده میشود.[۸]
مضامین دعا
مضامین دعای عهد، خداشناسی، امامشناسی، طلبیدن برخی اوصاف و در انتها تبیین برخی از برنامههای حکومت حضرت و پاسخ به برخی شبهات را دربر میگیرد.[۹] این دعای شریف مشتمل بر درود خاص از طرف خواننده دعا و نیز از سوی تمامی مردان و زنان مؤمن به پیشگاه امام زمان(ع) است. خواننده این دعا عهد و پیمان و بیعت با آن حضرت را تجدید میکند و پایداری بر این پیمان را تا روز قیامت اظهار میدارد. آنگاه از خداوند درخواست میکند که اگر مرگ من فرا برسد، در حالی که امام زمان(ع) ظهور نکرده باشد؛ پس از ظهور او مرا از قبرم بر آور و به یاری آن حضرت سعادتمند کن.[۱۰] بعد از این درخواست دیدار امام با عبارت ظریفی بیان شده و دعا برای تعجیل ظهور و فرج و برپایی حکومت حقه و سامان یافتن جهان و زنده شدن حقایق دین و اهل ایمان پایان بخش این دعای شریف است.[۱۱]
دعای عهد، نقش تعیینکنندهای در ترسیم سبک زندگی مهدوی دارد. گفته شده ۶۰ درصد از این دعا به موضوع سبک زندگی مهدوی، ۲۴درصد به موضوع امامشناسی و ۱۶ درصد نیز به مسئله خداشناسی اشاره دارد. بر این اساس با توجه به اینکه زیست منتظرانه در متن دعا از کمّیّـت بیشتری برخوردار است، میتوان آن را محوریترین موضوع دعای عهد قلمداد کرد و این نشاندهندهٔ برجستهبودن بُعد شناختی این دعای ارزشمند است.[۱۲]
دعای عهد در سیره امامخمینی
امامخمینی از دعاهای رسیده از سوی اهل بیت(ع) به عنوان «قرآن صاعد» یاد میکرد[۱۳] و برای دعا اهمیت خاصی قائل بود و همواره ذکر و دعا را جزء اصلیترین برنامههای روزانه خود قرار میداد و عمر خود را با یاد و نام خدا سپری میکرد[۱۴] و یکی از کتابهایی که همواره کنار دست ایشان بود، کتاب دعا بود.[۱۵]
امامخمینی تعهد خاصی به خواندن دعای عهد به مدت چهل روز، حتی در ایام بیماری داشت[۱۶] و به دیگران نیز خواندن این دعا را در صبحها سفارش میکرد.[۱۷] فاطمه طباطبایی، عروس امام، نقل میکند یکی از چیزهایی که امام در روزهای آخر به وی توصیه میکردند خواندن دعای عهد بود. امام به ایشان میگفتند: «صبحها سعی کن این دعا را بخوانی، چون در سرنوشت دخالت دارد».[۱۸] نقل شده است که وقتی مفاتیح امامخمینی را پس از ارتحال ایشان گشودند، تکه کاغذی را یافتند که تعداد روزهای قرائت دعای عهد در آن، یادداشت شده بود. این موضوع نشاندهنده این است که ایشان، تا واپسین روزهای عمر پُربرکت خود، با این دعا مأنوس بودهاست.[۱۹]
امامخمینی همواره برای فرج حضرت صاحب دعا میکرد[۲۰] و همچنین تقویت ایمان و آگاهی مردم را از مقدمات و نشانههای ظهور بقیةالله برمیشمرد.[۲۱] ایشان انتظار فرج را انتظار قدرت اسلام میدانست[۲۲] و تأکید میکرد همه باید منتظر امام زمان(ع) باشند و شرایط را برای ظهور آن حضرت آماده کنند.[۲۳] به نظر ایشان انتظار ظهور امام زمان(ع) امید آفرین و سازنده است و انتظار به معنای گوشهگیری و عبادت تنها نیست، بلکه با فعالیتهای عدالتطلبانه درست میشود.[۲۴]
پانویس
- ↑ محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۵، ص۴۱۹.
- ↑ ابنمشهدی، المزار الکبیر، ص۶۶۶-۶۶۳؛ کفعمی، المصباح، ص۵۵۲-۵۵۰؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۸۳، ص۲۸۴.
- ↑ قصیری، «صفات منتظران بر اساس دعای عهد»، ص۲۹.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ج۸۳، ص۲۸۴؛ قمی، کلیات مفاتیح الجنان، ص۵۳۹.
- ↑ قصیری، «صفات منتظران بر اساس دعای عهد»، ص۲۹.
- ↑ قصیری، «صفات منتظران بر اساس دعای عهد»، ص۲۹.
- ↑ محمدی ری شهری، محمد، تفسیر قرآن ناطق، ص۵۵۹.
- ↑ جمعی از نویسندگان، دانشنامه مهدویت و امام زمان، ص۲۶۰.
- ↑ قصیری، «صفات منتظران بر اساس دعای عهد»، ص۲۷.
- ↑ محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۵، ص۴۱۹.
- ↑ محمدی ری شهری، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ج۵، ص۴۱۹.
- ↑ سبحانینیا، «تحلیل شبکه مضامین دعای عهد به منظور کشف الگوی زیست منتظرانه»، ص۱۶۷.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۳۹۶.
- ↑ کاظمی وردنجانی، الهینامه مجموعه آثار (۲)، ص۱۲.
- ↑ روحانی، برداشتهایی، ج۳، ص۱۰۶؛ امامی کاشانی، برداشتهایی، ج۳، ص۱۰۶.
- ↑ ثقفی، برداشتهایی، ج۱، ص۳۳۶.
- ↑ طباطبایی، برداشتهایی، ج۳، ص۴۲.
- ↑ «سعی کن دعای عهد را بخوانی»، پرتال امامخمینی.
- ↑ محمدی ری شهری، محمد، تفسیر قرآن ناطق، ص۵۵۹؛ امامخمینی، سیره آفتاب، ص۱۴۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۴۷۶؛ ج۲۱، ص۹۵.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۱۳۰.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۸، ص۳۷۴.
- ↑ امامخمینی، صحیفه، ج۱۲، ص۴۸۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۸، ص۲۹۶.
منابع
- ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق.
- امامخمینی، سید روحالله، سیره آفتاب، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- امامی کاشانی، محمد، خاطره، چاپشده در برداشتهایی از سیره امامخمینی، نوشته رجایی، غلامعلی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- ثقفی، حسن، خاطره، چاپشده در برداشتهایی از سیره امامخمینی، نوشته رجایی، غلامعلی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- جمعی از نویسندگان، دانشنامه مهدویت و امام زمان، پایگاه تخصصی عاشورا، بیتا.
- روحانی، سیدحمید، خاطره، چاپشده در برداشتهایی از سیره امامخمینی، نوشته رجایی، غلامعلی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- سبحانینیا، محمد، «تحلیل شبکه مضامین دعای عهد به منظور کشف الگوی زیست منتظرانه»، دعا پژوهی، شماره ۶، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
- «سعی کن دعای عهد را بخوانی»، پرتال امامخمینی، انتشار: ۳ تیر ۱۳۹۲ش، بازدید: ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- قصیری، سیدمجتبی، «صفات منتظران بر اساس دعای عهد»، مطالعات مهدوی، شماره ۴۵، پاییز ۱۳۹۸ش.
- قمی، شیخ عباس، کلیات مفاتیح الجنان، اسوه، بیتا.
- طباطبایی، فاطمه، خاطره، چاپشده در برداشتهایی از سیره امامخمینی، نوشته رجایی، غلامعلی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- کاظمی وردنجانی، الهینامه مجموعه آثار (۲)، علی، الهینامه مجموعه آثار (۲)، اندیشههای اخلاقی-عرفانی امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
- کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، المصباح فی الادعیه و الصلوات و الزایارات، قم، دار الرضی، ۱۴۰۵ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- محمدی ری شهری، محمد، تفسیر قرآن ناطق، بیتا.
- محمدی ری شهری، محمد، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، مترجم: مسعودی، عبدالهادی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.