شرح فصوصالحکم (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان | شرح فصوصالحکم |
| نویسنده | داود بن محمود قیصری |
| تاریخ نگارش | قرن هشتم هجری |
| موضوع | عرفان نظری |
| سبک | شرح مزجی |
| زبان | عربی |
| به تصحیح | عاصم ابراهیم کیالی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | ۷۶۸ |
| اطلاعات نشر | |
| قطع | وزیری |
| نسخهالکترونیکی | دارد |
| ناشر | دارالکتب العلمیه |
| محل نشر | بیروت، لبنان |
| تاریخ نشر | ۲۰۱۲م |
| نوبت چاپ | اول |
| شابک | 978-2-7451-5950-2 |
| نوع رسانه | کتاب چاپی |
شرح فصوصالحکم شرحی بر یکی از مهمترین اثر ابنعربی در عرفان نظری است که به دلیل امتیازات آن نسبت به سایر شروح، پیوسته از منابع درسی رسمی حوزههای علمیه در عرفان نظری میباشد.
امامخمینی به کتاب شرح فصوصالحکم قیصری توجه داشته و از آن بهره برده است. ایشان این کتاب را نزد آیتالله شاهآبادی فراگرفته و برای برخی افراد خاص تدریس کرده است. امامخمینی تعلیقاتی بر این کتاب دارد که به دو قسم پیشنهادی و انتقادی تقسیم میشوند.
اهمیت و جایگاه
کتاب شرح فصوصالحکم قیصری با عنوان مطلع فصوصالکلم فی معانی فصوصالحکم، شرحی مزجی بر یکی از مهمترین اثر ابنعربی در عرفان نظری یعنی کتاب فصوصالحکم میباشد. مؤلف آن داود قیصری است که به دلیل امتیازات آن نسبت به سایر شروح پیوسته از منابع درسی رسمی حوزههای علمیه در عرفان نظری میباشد.[۱]
کتاب فصوصالحکم از آخرین آثار ابنعربی و از دقیقترین نوشتههای عرفان نظری است. این کتاب در بیست و هفت فصّ سامان یافته است. شرحها و تعلیقات بسیاری بر فصوصالحکم نگاشته شده است؛ از جمله آن شرح فصوصالحکم قیصری است. این شرح دارای دو بخش عمده است؛ بخش اول؛ مقدمه دوازدهگانه که در برگیرنده قواعد و اصول مباحث عرفانی است. بخش دوم این کتاب متن کتاب است که مؤلف تلاش دارد با کمک گرفتن از این قواعد و علوم، مشکلات کتاب فصوصالحکم را حل کند.
کتاب شرح فصوص، شرحی روشن با نثری روان است که به گرههای کور فصوصالحکم پرداخته و پیچیدگیهای لفظی و دستوری متن فصوصالحکم را بازگشوده است. ویژگی برجسته این شرح اصطلاحات مستقری را به نمایش میگذارد و مبانی فصوصالحکم را تبیین میکند که این نشان از نقش و تأثیر محوری این اثر بزرگ دارد.
کتاب شرح فصوصالحکم قیصری کارکردی سه لایهای دارد که عبارت باشد از؛ ۱- لایه مقدمات دوازدهگانه با طرحی منحصر به فرد که شامل وجودشناسی، معرفتشناسی و انسانشناسی است. ۲- لایه شرح گام به گام با سبک ابتکاری ۳- تمایزسازی مفهومی و تکامل تدریجی.
این سه امر سبب شده کتاب فصوصالحکم از متنی رمزآلود به کتاب قابل الگو و نظاممند در آموزش عرفانی تبدیل گردد.[۲] بر کتاب شرح فصوصالحکم قیصری حواشی و تعلیقات فراوانی نوشته شده است؛ از جمله حواشی آقا محمدرضا قمشهای، میرزاهاشم اشکوری، محمدعلی شاهآبادی و امامخمینی.[۳]
امامخمینی به کتاب شرح فصوصالحکم قیصری توجه داشته و از آن بهره برده است. ایشان این کتاب را نزد استاد خویش آیتالله شاهآبادی فرا گرفته و برای برخی افراد حاصل تدریس کرده است.[۴]
امامخمینی، تعلیقاتی بر کتاب شرح فصوصالحکم قیصری دارد. این تعلیقهها بر نوزده فصّ آن نگاشته شده است، تعلیقات امام را میتوان به تعلیقههای توضیحی، پیشنهادی و انتقادی تقسیم کرد. امامخمینی براین باور است که قیصری به عمق معانی عرفانی آیات و روایات نرسیده است؛ ازاینرو به نظرات قیصری در شرح فصوص الحکم اعتراض و نقد دارد.[۵]
نقد برخی آراء کتاب شرح فصوص الحکم
امامخمینی در تعلیقات خود بر کتاب شرح فصوص الحکم قیصری، برخی مبانی و آراء این کتاب را نقد و بررسی کرده است از جمله:
- در کتاب شرح فصوصالحکم قیصری، میزان در تمییز اسمای ذات و غیر آن را به اعتبار ظهور ذات در آن دانسته است. امامخمینی این نظر را خلاف ذوق عرفانی دانسته، بر این باوراست وقتی سالک در عرفان از فعل خود فانی شد، هرگونه تجلی حق در این مقام بر قلب او، از اسمای فعل است و سپس به تجلی صفات و ذاتی میرسد.[۶]
- در کتاب شرح فصوصالحکم آمده که قلب وسیعتراز وجود نیست. امامخمینی معتقد است این به زبان عموم است ولی به زبان خاص قلب اوسع از وجود است؛ زیرا وجود، وجود منبسط است و قلب ختمی اوسع از وجود منبسط است.[۷]
- امامخمینی مطلبی که در کتاب شرح فصوصالحکم قیصری درباره ترتیب حضرات خمس آمده را خلاف ذوق عرفانی میداند.[۸]
پانویس
- ↑ فضلی، هستیشناسی عرفانی، ص۳۱؛ مطهری، مجموعه آثار، ج۹، ص۱۹۳.
- ↑ فضلی، هستیشناسی عرفانی، ص۳۱؛ مطهری، مجموعه آثار، ج۹، ص۱۹۳؛ صدوقی سها، مقدمه کتاب تعلیقات علی شرح الفصوص الحکم، ص۸۶؛ یزدانپناه، مبانی و اصول عرفان نظری، ص۴۷؛ صاحبی، اوج معرفت، ص۸-۹؛ مظاهری، شرح تعلیقه، ص۲۱؛ اسماعیلزاده، مهندسی آموزشی عرفان نظری، ص۲-۴.
- ↑ مظاهری، شرح تعلیقه، ص۲۱.
- ↑ آشتیانی، پا به پای آفتاب، ج۳، ص۱۹۷؛ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۹، ص۴۲۷؛ شاهآبادی، نهضت مصاحبه، ج۴، ص۲۴۰؛ خمینی، پا به پای آفتاب، ج۱، ص۶۰.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوصالحکم و مصباح الانس، ص۵۷-۶۰؛ عابدی، دفتر عقل و قلب، ص۱۶۴-۱۶۵.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۲۱-۲۲.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۱۶۷-۱۶۸.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۳۲-۳۳.
منابع
- اسماعیلزاده، حامد، مهندسی آموزشی عرفان نظری، تحلیل ساختار سه لایه، شرح قیصری بر فصوص الحکم، ابنعربی، فصلنامه تخصصی عرفان و زندگانی آگاهانه، ۱۴۰۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، پاسدار اسلام، ۱۴۱۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- آشتیانی، سیدجلال، پا به پای آفتاب، نشر پنجره، ۱۳۸۰ش.
- خمینی، احمد، پا به پای آفتاب، تهران، نشر پنجره، ۱۳۸۶ش.
- شاهآبادی، نهضت مصاحبه، پا به پای آفتاب تهران، تهران، نشر پنجره، ۱۳۸۰ش.
- صاحبی، باقر، اوج معرفت، تهران، نشر عروج، ۱۳۹۸ش.
- صدوقی سها، منوچهر، ترجمه مقدمه قیصری بر شرح فصوص الحکم، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
- فضلی، علی، هستیشناسی عرفانی، قم، نشر ادیان، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، نشر صدرا، ۱۳۸۹ش.
- مظاهری، عبدالرضا، شرح تعلیقه آیتالله العظمی امامخمینی بر فصوص الحکم، تهران، نشر علم، ۱۳۸۷ش.
- یزدانپناه، یدالله، آیین بندگی و دلدادگی، قم، انتشارات کتاب فردا، ۱۳۹۸ش.
نویسنده: باقر صاحبی