علمای احبار
علمای اَحبار، گروهی از علمای اهل کتاب هستند که مأمور بودند آنچه را که خداوند دستور داده حفظ و از تغییر و تحریف محفوظ نمایند امّا به وظایف خود عمل نکردند. امامخمینی در آثار خویش به جایگاه، ویژگی و تفاوت علمای احبار با ربانیون پرداخته، علمای احبار را مورد نکوهش و تقبیح قرار داده است.
اهمیت و جایگاه علمای احبار
علمای احبار در اصطلاح دینی و قرآنی گروهی از علمای اهل کتاب هستند که همراه با پیامبرانشان مأمور بودند آنچه را که خدا دستور داده بود حفظ کنند تا از تغییر و تحریف محفوظ بماند.[۱] یکی از مباحث مهم کلامی و تفسیری بحث از علمای احبار و وظایف آنها میباشد. دانشمندان یهود، علمای احبار خود را اختیاردار برخی از کارهای الهی میدانستند و تصور میکردند که دستگاه تشریع و تقنین در اختیار آنهاست و آنها میتوانند احکام خدا را از نظر حلال و حرام دگرگون سازند.
در قرآن کریم در برخی آیات الهی نظیر آیه «لولاینهاهم الربانیون والأحبارعن قولهم الأثم واکلهم السحت لبئس ما کانوا یصنعون»،[۲] نوع برخورد احبار با کتاب آسمانی خود تورات ذکر شده و در برخی از موارد این عملکرد مورد انتقاد قرار گرفته است، از جمله نادیده گرفتن بشارتهای تورات، کتمان برخی مسائل تورات، تحریف و سرپیچی از احکام آن. علمای اهل کتاب به خصوص احبار یهود با اهداف خاصی به ظاهر مسلمان میشدند و با این سیاست افکار و عقاید و اسرائیلیات خود را وارد افکار دین مبین اسلام میکردند؛ ازاینرو برخی از افکار انحرافی از این طریق وارد جهان اسلام شد. مفسران اسلامی در آثار خویش به جایگاه، ماهیت و ویژگیهای علمای احبار پرداختهاند.[۳]
امامخمینی نیز در آثار خویش به جایگاه، ویژگی و تفاوت علمای احبار با علمای ربانیون پرداخته و علمای احبار را مورد نکوهش و تقبیح قرار داده است.[۴]
نکوهش علمای احبار
برخی مفسران اسلامی با استناد به آیات الهی در نکوهش علمای احبار معتقدند آنان مردم را به تبعیت از دین دعوت میکردند در حالی که خودشان از دین پیروی نمیکردند. همچنین علمای احبار مردم را به اطاعت از خداوند و دوری از معصیت و گناه فرا میخواندند ولی خودشان مرتکب گناه میشدند و اهل طاعت و دوری از معصیت نبودند.[۵]
امامخمینی نیز با استناد به آیه «لولاینهاهم الربانیون و الأحبار قولهم والکهم السحت»[۶] به نکوهش و تقبیح علمای احبار پرداخته، معتقد است که علمای احبار از دین الهی اطاعت نمیکردند و بیمسئولیت نسبت به مردم و جامعه و اهل گناه بودند و جلوی حرامخواری و کارهای قبیح را نمیگرفتند. البته امامخمینی این نکوهش را مختص علمای احبار یهود نمیداند بلکه شامل علمای اهل نصاری و برخی علمای جامعه اسلامی نیز میداند. بنابراین علمای اسلامی نیز اگر در برابر ستمکاران ساکت بنشینند مورد نکوهش خداوند میباشند.[۷]
تفاوت علمای احبار و ربانیون
مفسران اسلامی در بیان تفاوت علمای احبار با ربانیون معتقدند، ربانیون امامانی هستند که مردم را با علمشان تربیت میکنند امّا احبار عالمان ظاهری هستند؛ ازاینرو ربانیون بالاتر از علمای احبار میباشند؛ زیرا ربانیون اولیای الهی و عارف به باطن میباشند ولی علمای احبار به علوم ظاهری آگاه هستند.[۸] امامخمینی نیز در بیان تفاوت میان عالم ربانی با علمای احبار معتقد است منظور از عالم ربانی، عالم بالله است و مراد از عالم بالله معنای فلسفی یا عرفانی نیست در حالی که علمای احبار علمای ظاهری و علمای یهود هستند.[۹]
پانویس
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۵، ص۳۴۲.
- ↑ مائده: ۶۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۲۸۵؛ ج۳، ص۳۳۵؛ طبری، جامع البیان ج۱، ص۶۲۲؛ غرناطی، البحر المحیط، ج۱، ص۵۲۱؛ آلوسی، روح المعانی، ج۷، ص۳۱۹؛ ابوالفتوح، رازی، روض الجنان، ج۶، ص۳۹۰؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۱، ص۲۳۳.
- ↑ امامخمینی، ولایت فقیه، ص۱۰۷-۱۱۲؛ کتاب البیع، ج۲، ص۶۵۲-۶۵۳؛ صحیفه امام، ج۵، ص۲۷۲؛ تحریر الوسیله، ج۱، ص۵۲۵-۵۲۶؛ الاستصحاب، ص۳۹۲.
- ↑ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۳، ص۲۵۹؛ بقلی شیرازی، تفسیر عرائس البیان فی حقایق القرآن، ج۱، ص۳۲۱.
- ↑ مائده: ۶۳.
- ↑ امامخمینی، ولایت فقیه، ص۱۰۷-۱۱۲ و ۱۱۹؛ تحریر الوسیله، ج۱، ص۵۲۵-۵۲۶.
- ↑ رشیدرضا، المنار، ج۶، ص۳۲۹؛ فخر رازی، تفسیر الکبیر، ج۱۲، ص۳۶۶؛ مکی، قوت القلوب، ج۱، ص۲۵۷-۲۵۸؛ بقلی شیرازی، تفسیر عرائیس البیان فی حقایق القرآن، ج۱، ص۳۲۱.
- ↑ امامخمینی، کتاب البیع، ج۲، ص۶۵۲-۶۵۳؛ ولایت فیقه، ص۱۱۲-۱۱۹.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، الاستصحاب، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کتاب البیع، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- اندلسی غرناطی، ابوحیان، البحر المحیط، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
- آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، دار الکتب العلمیة ۱۴۱۵ق.
- بقلی شیرازی، روزبهان، تفسیر عرایس البیان فی حقائق القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۸م.
- رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- رشیدرضا، محمد، تفسیر المنار، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
- سیوطی، جلالالدین، الدر المنثور، بیروت دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- طبری، محمدبنجریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
- فخر رازی، محمدبنعمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- مکی، ابوطالب، قوت القلوب فی معاملة المحبوب، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار، ۱۳۷۵ش.
نویسنده: باقر صاحبی