عیادت بیمار

عیادت بیمار از سنت‌های بسیار پسندیده در اسلام و سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) شمرده می‌شود. احادیث زیادی بر عیادت بیمار و ثواب فراوان آن در متون روایی آمده است. از پیامبر(ص) نقل شده است که عیادت‌کننده از بیمار، در رحمت خدا غوطه می‌خورد. از آداب عیادت هدیه‌دادن به بیمار و دعا کردن برای سلامتی او است. عیادت بیمار از حقوق مسلمانان بر یکدیگر شناخته می‌شود که سبب پیدایش فرهنگ انسانی و همدلی در جامعه می‌شود.

عیادت از بیمار سیره عملی امام‌خمینی شمرده می‌شود. در خاطرات آشنایان و نزدیکان امام بارها از این سنت حسنه حضرت امام یاد شده است. همچنین بسیاری از شاگردان امام در خاطرات خود ذکر کرده‌اند که در هنگام مریضی، امام‌خمینی، که استاد آنها بود، چندین بار به عیادتشان می‌رفت و جویای احوالشان می‌شد.

تعریف و جایگاه

عیادت بیمار مستحب مؤکد و دارای پاداش و ثواب عظیم است. عیادت از بیمار سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) بوده‌ است. عیادت مریض از منظر اسلام، امری انسانی و فرادینی است و اختصاص به آشنا و فامیل و مسلمان ندارد؛ یعنی یک مسلمان وظیفه دارد انسان بیمار را عیادت کند، خواه آشنا باشد یا غریبه، مسلمان باشد یا نامسلمان. عیادت بیمار نقش بسزایی در تحکیم روابط انسانی و صمیمیت بین مردم دارد.

در متون روایی سفارش‌های زیادی به عیادت از مریض شده است. از پیامبر(ص) نقل شده که عیادت‌کننده از بیمار، در رحمت خدا غوطه می‌خورد. در حدیثی از امام صادق(ع) آمده‌ است که خداوند هفتاد هزار فرشته را با عیادت‌کننده همراه می‌کند که تا زمان بازگشت به منزلش برای او استغفار کنند. در بعضی از اخبار وارد شده‌ که عیادت مریض عیادت خدا است؛ زیرا حق تعالی نزد مریض مؤمن حاضر است.

آداب عیادت

آدابی که مستحب است عیادت‌کننده بیمار انجام دهد عبارتند از: اول: هدیه‌ای از قبیل میوه یا عطر و مانند اینها از چیزهایی که مورد علاقه بیمار و باعث انس و راحتی او می‌شود برای او ببرد؛ هرچند در روایات به بردن میوه بیشتر سفارش شده‌ است. دوم: نزد او بنشیند، ولی نشستن را طول ندهد؛ مگر خود مریض درخواست کند. سوم: کاری که موجب دلتنگی مریض و باعث غضب او می‌شود انجام ندهد. چهارم: هنگامی که نزد مریض نشسته‌ است دست‌های خود را روی هم بگذارد. پنجم: برای شفاء او دعاء کند، و بهتر است بگوید: «أَللَّهُمَّ اشْفِه بِشِفائِکَ، وَ داوِه بِدَوائِکَ، وَ عافِه مِنْ بَلائِکَ». ششم: در هنگام دعا کردن برای مریض دست خود را بر پیشانی او بگذارد. هفتم: سوره فاتحة الکتاب را هفتاد یا چهل یا هفت یا حداقل یک مرتبه بر او بخواند. هشتم: چیزی را که مریض میل به خوردن آن دارد و برایش ضرر دارد نزد او نخورد. نهم: از بیمار التماس دعا کند، زیرا او از کسانی است که دعایش مستجاب می‌شود..

در استحباب عیادت فرقی بین شب و روز بلکه صبح و شام نیست؛ و در تحقق عیادت، نشستن یا پرسیدن حال مریض شرط نیست، بلکه به مجرد رفتن عیادت محقق می‌شود.

حکمت عیادت

عیادت بیمار از سنت‌های حسنه شناخته می‌شود و یکی از علل آن که در متون دینی بدان اشاره شده این است که عیادت بیمار انسان را یاد آخرت می‌اندازد؛ از پیامبر(ص) نقل شده است که به عیادت بیمار بروید و در تشییع جنازه شرکت کنید، چراکه شما را به یاد آخرت می‌اندازد. از این جهت عیادت بیمار انسان را متوجه ضعف خود می‌کند که چه مقدار در معرض آسیب‌های پیرامونی است و باید نعمت سلامتی را شکرگزار باشد.

حکمت دیگر عیادت از مریض این است که انسان در لحظه‌های عسرت و سختی به همدم نیاز دارد. انسان موجودی مدنی است و تنهایی برای او طاقت فرسا است. جامعه انسانی بر احتیاج متقابل انسان‌ها به هم شکل گرفته‌ است. اگر احتیاج دیگران به موقع و به بهترین وجه پاسخ گفته شود، این امر باعث پیدایش فرهنگ انسانی در جامعه می‌شود. تأکیدات شدید اسلام بر مراودات مسلمانان با یکدیگر تلاش مؤثری است که جامعه‌ای مبتنی بر عاطفه و همدلی و همیاری ساخته شود.

عیادت در سیره عملی امام‌خمینی

عیادت از بیمار سیره عملی امام‌خمینی شمرده می‌شود. در خاطرات آشنایان و نزدیکان امام بارها از این سنت حسنه حضرت امام یاد شده است. گفته شده وقتی سید ابوالقاسم کاشانی به سبب درگیری‌های سیاسی مدتی مریض شدند، تنها کسی که از قم به عیادت ایشان رفت، حضرت امام بودند و به همین مناسبت درس اصول حضرت امام تعطیل شد. همچنین نقل شده است شیخ عباس تهرانی، که امام لمعه را نزد او خوانده بود، سال‌ها به بیماری دچار بود و امام در اکثر پنجشنبه‌ها به عیادت ایشان می‌رفتند.

عیادت از طلاب و شاگردان

امام‌خمینی توجه خاصی به شاگردان خود و طلبه‌ها داشتند و اگر ناراحتی‌ای برای آنها پیش می‌آمد، جویای وضعشان می‌شدند. سید عزالدین زنجانی نقل می‌کند که در درس اسفار حضرت امام شرکت می‌کرده و مبتلا به حصبه شد و آن موقع حصبه بیماری خطرناکی شمرده می‌شد؛ اما وقتی امام از بیماری ایشان اطلاع پیدا کرد چندین بار به عیادت او رفت. ابراهیم امینی از شاگردان امام نقل می‌کند با اینکه طلبه‌ای گمنام بودم، یک ماه بیمار شدم و امام به عیادت من می‌آمد. صادق خلخالی از دیگر شاگردان امام نقل می‌کند که سخت مریض شدم و دو مرتبه نتوانستم در درس ایشان شرکت کنم، اما دیدم امام به خانه من و برای عیادت آمدند.

عیادت‌کردن از امام‌خمینی

از زندگی امام‌خمینی گزارش شده است که وقتی بیمار می‌شدند و عالمان و آشنایان به عیادت ایشان می آمدند، با وجود سختی، امام سعی می‌کرد در سکنات و حرکات، آداب معاشرت و احترام را رعایت کنند. در خاطرات نزدیکان امام آمده است وقتی آیت‌الله شاهرودی، از مراجع بزرگ نجف، به عیادت ایشان آمده بود، امام با وجود کمر درد شدید، هرطور بود از جا بلند شدند و قبا پوشیدند و عمامه به سر گذاشتند؛ بعد مثل حالت عادی تکیه کردند و نشستند تا ادب و احترام نسبت به مهمان را رعایت کنند.