مفهوم اطلاق در نظریه ولایت فقیه از دیدگاه امامخمینی (کتاب)
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان | مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی |
| نامکتاببهفارسی | مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی |
| نویسنده | سیدجواد ورعی |
| موضوع | فقه شیعه، ولایت مطلقه فقیه، اندیشه سیاسی امامخمینی |
| سبک | تحلیلی ـ پژوهشی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تعداد صفحات | ۲۴۰ |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | پژوهشگاه حوزه و دانشگاه |
| محل نشر | تهران |
| تاریخ نشر | ۱۴۰۱ |
| نوبت چاپ | بهروزرسانی خرداد ۱۴۰۳ |
| نوع رسانه | کتاب چاپی |
| مشخصات نشر | با مشارکت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی |
کتاب مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی، به قلم سیدجواد ورعی، باتوجهبه تفسیرهای متفاوتی که از نظریه «ولایت مطلقه فقیه میشود و سیاستگذاری، قانونگذاری و اجرا در جمهوری اسلامی هم بر برخی از این تفاسیر استوار است، همچنین سؤالات و شبهاتی که نسبت به اصل نظریه، پیامدها، و نیز کارآمدی آن در اجرا پیش آمده و بسیاری از آنها به اصلِ نظریه مستند میگردد، به تبیین مفهوم «اطلاق» در نظریه ولایت مطلقه امامخمینی میپردازد و با تحلیل و ارزیابی دیدگاههای متعددی که در این زمینه وجود دارد، نسبت آنها با سیرۀ علمی و عملی امامخمینی را نشان میدهد.
نویسنده
سیدجواد ورعی (متولد ۱۳۴۲ش در تهران)، پس از دروس متوسطه در سال ۱۳۶۱ رسماً وارد حوزه علمیه شرق تهران گردید و همزمان در دانشکده الهیات دانشگاه تهران دوره کارشناسی الهیات و معارف اسلامی را گذراند. در سال ۱۳۶۵ش برای ادامه تحصیل راهی حوزه علمیّه قم شد و پس بهرهمندی از حضور اساتید بنام حوزه در سطوح عالی، خارج فقه و اصول را از محضر محمد فاضل لنکرانی، حسین وحید خراسانی، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، یوسف صانعی، سیدکاظم حائری، و سیدموسی شبیری زنجانی استفاده کرد. وی برای تفسیر، فلسفه و عرفان نیز در عبدالله جوادی آملی، حسن حسنزاده آملی و انصاری شیرازی شرکت کرد. ورعی در کنار تدریس سطوح عالی و خارج فقه و اصول، به تحقیق و تألیف پرداخته است و اینک استاد تمام گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، میباشد. آثار چندی نیز، به ویژه در حوزه اندیشه امام خمینی از او منتشر شده است که کتابهای «امامخمینی و احیای تفکر اسلامی»، «امامخمینی و مفاهیم اخلاقی، حب جاه و مقام»، «اندیشههای فقهی امامخمینی»، و «مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی؛ از جمله آنها میباشند.[۱]
معرفی محتوا
ولایت مطلقه فقیه هرچند اصطلاحی کهن در میراث فقهی است، اما به مناسبت بحثِ اختیارات حکومت اسلامی در عصر غیبت، در دهه اول جمهوری اسلامی توسط امامخمینی وارد ادبیات اجتماعی و سیاسی جامعه شد. به دنبال طرح این ایده از سوی امام، تفسیرها و تحلیلهای گوناگونی از آن ارائه گردید. برخی در مقام تثبیت و برخی در مقام نقد و ایراد بر آن بر آمدند. این تفسیرها و تحلیلها، نقدها و ایرادها پس از رحلت امام گسترش یافته و سؤالات و شبهات جدیدی را موجب گردید. پارهای از عملکردها نیز در زمان حیات امام و پس از رحلت ایشان بر سؤالات، ابهامات و شبهات افزود.
باتوجهبه تفسیرهای متفاوتی که از نظریۀ «ولایت مطلقه فقیه» میشود و سیاستگذاری، قانونگذاری و اجرا در جمهوری اسلامی هم بر برخی از این تفاسیر استوار است، همچنین سؤالات و شبهاتی که نسبت به اصل نظریه، پیامدها، و نیز کارآمدی آن در اجرا پیش آمده و بسیاری از آنها به اصلِ نظریه مستند میگردد، تبیین مفهوم «اطلاق» در نظریه و تحلیل و ارزیابی دیدگاههای متعددی که در این زمینه وجود دارد و نسبت آنها با سیرۀ علمی و عملی امامخمینی، همچنین بررسی صحتِ انتساب پیامدهای عملی به اصلِ ایده، نگاهی دوباره به نظریۀ امامخمینی، خاستگاه و سیر تاریخی نظریه، گنجاندن آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی و دهۀ نخست جمهوری اسلامی، ضروری بهنظر میرسد.
فاصلهگرفتن از عصر امامخمینی و انتساب بسیاری از نارساییها در عرصه کارآمدی جمهوری اسلامی به امامخمینی و نظریۀ ولایت مطلقه فقیه، ایجاب میکند اصلِ نظریه، خاستگاه، آثار و پیامدهای آن تبیین شود و میزان درستی و نادرستی این انتساب روشن گردد. همچنین تجربه جمهوری اسلامی در ارتباط با نظریۀ ولایت مطلقه فقیه تجزیهوتحلیل شود. نویسنده در این اثر، صرفاً در مقامِ «تبیین و توضیح "اطلاق" در نظریۀ ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی»، «صحت و سقم تفسیرها» و «درستی و نادرستی انتسابِ پیامدها و عملکردها به این نظریه» است؛ نه در مقامِ «دفاع یا نقد مستدلِّ نظریه».[۲]
ساختار
این تحقیق در چهارفصل سامان یافته است:
- فصل نخست به مفاهیم و کلیات اختصاصیافته و در آن، واژگانی چون «اطلاق»، «ولایت» و «مصلحت» از نظر لغوی و اصطلاحی بررسی میشوند. همچنین پیشینۀ قید «اطلاق» در نظریۀ ولایت مطلقه فقیه در فقه، در دو محور اطلاق در «ولایت» و اطلاق در «ولایت پیامبر و امام معصوم» مورد کنکاش قرار میگیرد.
- فصل دوم، کاربردهای متعدد واژه اطلاق در ترکیب «ولایت مطلقه» را در عبارات فقهی بررسی میکند. اینکه فقیهان از اطلاق ولایت در ولایت مطلقه چه معنا و مفهومی را اراده کردهاند؟ دستکم شش معنا از این واژه در کلمات فقیهان به چشم میخورد.
- فصل سوم به تبیین دیدگاه امامخمینی اختصاص دارد. این فصل در چهار گفتار با عناوین: «پیشینۀ مبحث ولایت فقیه در آثار امام»، «پیشینۀ اصل ولایت فقیه تا ورود به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، «قلمرو اختیارات حکومت در قانون اساسی جمهوری اسلامی» و «امام خمینی و اطلاق ولایت» سامان مییابد. گفتار چهارم که از مباحث اصلی کتاب بهشمار میرود، در سه محور با عناوین: «مبانی ولایت مطلقه فقیه»، «اطلاق ولایت» و «محدودیتهای ولایت مطلقه» از دیدگاه امامخمینی تدوین میشود. به نظر نویسنده ولایت مطلقه از نگاه امامخمینی پنج قید و محدودیت دارد که عبارتاند از: عدالت، مصلحت، حوزه عمومی، احکام ثابت حکومتی پیامبر و امام معصوم و قانون.
- فصل چهارم به شبهات و ایرادها در زمینه اطلاق ولایت، بنا بر تفسیر امامخمینی از اطلاق ولایت پاسخ میدهد؛ «استبداد»، «فردیبودن حکومت»، «تعارض با حاکمیت ملی» و «پاسخگو نبودن» از جمله ابهامات و شبهات در زمینه اطلاق ولایت است که مورد بحث قرار گرفته و صحت و سقم آنها بنابر تفاسیر مختلف از اطلاق ولایت بررسی میشود.[۳]
وضعیت نشر
کتاب «مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی»، به قلم سیدجواد ورعی، در سال ۱۴۰۱ش، با مشارکت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در ۲۴۰ صفحه منتشر و در خرداد ۱۴۰۳ بهروزرسانی شد.[۴]
پانویس
منابع
- اندیشه ما، پایگاه عقلانیت، رحمانیت و کرامت دینی، ۷/۱۰/۱۴۰۴.
- ورعی، سیدجواد، مفهوم اطلاق در نظریه ولایت مطلقه فقیه از دیدگاه امامخمینی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۴۰۱ش.