هویت فلسفه اسلامی
هویت فلسفه اسلامی، مسلمانان فیلسوف با تعمقی در فلسفه و ارتقاء آن ماهیت و ساختار کاملاً متفاوتی به فلسفه بخشیدند که بطور کلی هویت اسلامی یافته است. امامخمینی نیز درباره خاستگاه هویت، غایت و موضوع فلسفه اسلامی در آثار خویش پرداخته است.
اهمیت و جایگاه هویت فلسفه اسلامی
هویت فلسفه اسلامی در پرتو فرهنگ و تمدن اسلامی، جهتگیری، طرح مساله، انواع استدلالها و رفع ابهامات و شکوک، جایگاه ویژهای در علوم اسلامی دارد. درباره هویت فلسفه اسلامی دو دیدگاه ایجابی و سلبی مطرح و در این زمینه اقوال مختلفی ارائه شده است. یکی از ملاکهای مطرح در امکان و تحقق هویت فلسفه اسلامی، عملکرد فیلسوفان مسلمان است. فلاسفه مسلمان با تعمق خود تغییرات، تکمیلها و ارتقاهایی در آن پدید آورده و ماهیت و ساختار کاملاً متفاوتی به فلسفه بخشیدند. که کاملاً هویت اسلامی یافته است.[۱] امامخمینی نیز درباره هویت فلسفه اسلامی، خاستگاه، غایت و موضوع آن در آثار خویش به تفصیل پرداخته است.[۲]
خاستگاه فلسفه اسلامی
درباره خاستگاه و هوست فلسفه اسلامی دیدگاههای متفاوتی ارائه شده است. از جمله اینکه برخی معتقدند خاستگاه اولیه فلسفه و حکمت از پیامبران ناشی شده است و بر این باورند که حکمت از حضرت آدم(ع) آغاز شده و به دست پیامبرانی چون شیث، هرمس و نوح تداوم یافته است.[۳] برخی دیگر نیز معتقدند خاستگاه فلسفه اسلامی، یونان باستان میباشد و بسیاری از اندیشههای فلسفی یونان را میتوان در آموزههای فلسفه اسلامی یافت.[۴]
امامخمینی درباره خاستگاه و هویت فلسفه اسلامی معتقد است، این نظریه که فلسفه اسلامی برگرفته از فلسفه یونانی است. نظری نادرست است، بلکه معارف فلسفه یونان اندک بوده و با فلسفه اسلامی قابل قیاس نیست. حد و اندازه فلسفه یونان آن اندازه نیست که معارف بلند الهی را بیان کند؛[۵] ازاینرو، نسبت دادن فلسفه اسلامی به فلسفه یونان از بیاطلاعی از کتابهای فلاسفه اسلامی نظر میرداماد و ملاصدرا و بیاطلاعی از معارف الهی و احادیث اهلبیت(ع) است، زیرا سرچشمه فلسفه اسلامی معارف الهی است و نباید فلسفه اسلامی را تابع حکمت یونانی دانست.[۶]
موضوع و غایت فلسفه اسلامی
فلاسفه اسلامی موضوع فلسفه را «موجود به ما هو موجود» یا «موجود مطلق» میدانند و مسائل علم فلسفه را مشتمل بر محمولاتی میدانند که از عوارضی ذاتی موجود مطلق به شمار میرود.[۷] غایت فلسفه اسلامی یافتن حقیقت است. فیلسوف اسلامی کتاب تکوین را ورق میزند تا آن را به سخن آورد و در صفحه ذهنش بنگارد، بنابراین، مهمترین غایت فلسفه اسلامی، تکامل یافتن نفس انسانی است که از طریق شناخت حقایق موجودات بر پایه برهان بدست میآید.[۸]
امامخمینی نیز در آثار خود، موضوع فلسفه اسلامی را مطلق وجود میداند که برخلاف موضوع دیگر علوم، عام و فراگیر است، به گونهای که از وجود حقتعالی تا آخرین مرحله وجود را شامل میشود. به باور امامخمینی غایت فلسفه اسلامی سعادت انسان میباشد؛ ازاینرو، به اعتقاد امامخمینی شناخت فلسفه اسلامی برای شناخت ماورای طبیعت، ضروری است؛ زیرا برهان هویت و ساختار اصلی فلسفه اسلامی را تشکیل میدهد و میتوانند انسان را به مقصد اصلی راهنمایی کند.[۹]
پانویس
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ج۶، ص۳۶؛ خسروپناه، هویت فلسفه اسلامی، ص۹۹، ص۱۰۴؛ فیروزجایی، چیستی فلسفه اسلامی، ص۴۸؛ پناهی آزاد، فلسفه حکمت صدرایی، ص۱۴۷-۱۵۰؛ صلیبا، تاریخ الفلسفة العربیه، ص۱۰؛ فاخوری، تاریخ فلسفه در جهان اسلام، ص۹۹.
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۳۲؛ آداب الصلاة، ص۳۰۴؛ تقریرات فلسفه، ج۱، ص۸۷-۸۸؛ انوار الهدایة، ج۱، ص۲۲۹؛ صحیفه الام، ج۱۸، ص۴۵۱؛ مناهج الوصول، ج۱، ص۳۵-۴۵.
- ↑ سهروردی، مجموعه مصنفات، ج۲، ص۱۰؛ شهروزی، نزهة الارواح ورضة الافراج، ص۷۶؛ ملاصدرا، رسالة فی الحدوث، ص۱۵۳؛ فنایی اشکوری، مقدمهای بر فلسفه اسلامی، ج۱، ص۱۵.
- ↑ فنانی اشکوری، مقدمهای بر فلسفه اسلامی، ج۱، ص۱۶.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة حکمت، ص۳۰۴؛ تقریرات فلسفه، ج۱، ص۸۷-۸۸؛ صاحبی، سیر در حکمت معنوی امامخمینی، ص۱۵۷-۱۵۸.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۳۰۴.
- ↑ ابنسینا، النجاة، ص۱۴۰؛ الهیات شفا، ص۱۳؛ بهنیار التحصیل، ص۲۷۹؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ج۱، ص۲۴.
- ↑ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ج۱، ص۲۰؛ صاحبی، حکمت معنوی، ص۵۸.
- ↑ امامخمینی، انوار الهدایه، ج۱، ص۲۶۹؛ صحیفه امام، ج۴، ص۱۸۸؛ ج۱۶؛ ص۲۱۹؛ ج۱۸، ص۴۵۱؛ الرسائل العشره، ص۱۹۴؛ تقریرات فلسفه، ج۲، ص۴۱۴-۱۴۶؛ تفسیر سوره حمد، ص۱۰۹-۱۱۰.
منابع
- ابنسینا، حسینبن عبدالله، الهیات الشفاء، قم، مکتبة المرعشی، ۱۴۰۴ق.
- ابنسینا، حسینبنعبدالله، النجاة، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، الرسائل العشره، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۴۲۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، انوارالهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- امامخمینی، سیدروحالله، مناهج الوصول الی علم الاصول، تقریر محمد فاضل لنکرانی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- بهمنیار، مرزبان التحصیل، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۹۴ش.
- پناهی آزاد، حسن، فلسفه حکمت صدرایی، تهران، فرهنگ و اندیشه، ۱۳۹۴ش.
- خسروپناه، عبدالحسین، هویت فلسفه اسلامی، مجله قبسات، ۱۳۸۴ش.
- سهروردی، شهابالدّین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- شهروزی، شمسالدین، نزهة الارواح و روضة الافراح، تهران، دانش، ۱۳۱۶ش.
- صاحبی، باقر، حکمت معنوی، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۱ش.
- صاحبی، باقر، سیر در حکمت معنوی امامخمینی، مجله حضور، ۱۴۰۱ش.
- صلیبا، جمیل، تاریخ الفلسفة العربیه، بیجا، ۱۹۷۳م.
- فاخوری، تاریخ فلسفه در جهان اسلام، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۴۰۱.
- فنایی اشکوری، محمد، مقدمهای بر فلسفه اسلامی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امامخمینی، ۱۳۹۰ش.
- فیروزجایی، یارعلی، چیستی فلسفه اسلامی، قم، پژوهش علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، نشر صدرا، ۱۳۸۹ش.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، الرسالة فی الحدوث، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۷۸ش.
نویسنده: باقر صاحبی