کاربر:Shams/صفحه تمرین
پدر' در اندیشه و سیره امام خمینی جایگاهی مهم دارد. او برای پدر و جد پدری در برخی امور مربوط به فرزند ولایت قائل بود و اذن پدر را در ازدواج دختر باکره، با شرایطی، معتبر میدانست. همچنین بر احترام، احسان و پرهیز از آزار والدین تأکید داشت و میان رعایت حرمت پدر و لزوم اطاعت از او تفاوت قائل بود. احترام به پدر در سیره امام خمینی نیز گزارش شده و در نقش پدری، به تربیت و تحصیل فرزندان خود توجه داشت.
جایگاه در اسلام
پدر در خانواده، از جایگاه ویژهای برخوردار است. در قرآن، نیکی به والدین پس از توحید مورد تأکید قرار گرفته و فرزندان به احسان و رعایت حرمت آنان سفارش شدهاند.[۱] در آیه ۲۳ سوره اسراء، نیکی به پدر و مادر و پرهیز از گفتار و رفتاری که موجب آزار آنان شود، مورد تأکید قرار گرفته است. در روایات اسلامی نیز برای پدر حقوق و مسئولیتهایی در برابر فرزندان بیان شده و احترام به او[۲] مورد توجه قرار گرفته است.
ولایت پدر
ولایت پدر
امام خمینی برای پدر و جد پدری در برخی امور مربوط به فرزند، ولایت قائل است. ولایت آنان بر فرزند تا برطرف شدن حجر ادامه دارد و بلوغ بهتنهایی موجب رفع حجر نمیشود؛ بلکه رشد نیز شرط است. پدر و جد پدری بر صغیر و صغیره و در برخی موارد بر مجنون ولایت دارند؛ اما بر پسر بالغ و رشید و دختر بالغ و رشیده غیرباکره ولایت ندارند.[۳]
اذن پدر در ازدواج
درباره دختر بالغ و رشید باکره، امام خمینی در تحریرالوسیله اذن پدر یا جد پدری را بنابر احتیاط واجب معتبر دانسته است. این اختیار مطلق نیست و پدر نمیتواند دختر را به ازدواج فردی که کفو شرعی و عرفی او نیست یا ازدواج با او برای دختر مفسده دارد، درآورد. همچنین اگر پدر از ازدواج دختر با فردی که کفو شرعی و عرفی اوست جلوگیری کند و شرایط مقرر تحقق یابد، اذن او اعتبار ندارد.[۴]
امام خمینی در استفتائات بعدی، اذن پدر در ازدواج دختر باکره را به صورت فتوا بیان کرده و تصریح کرده است که ازدواج دختر باکره باید با اذن پدر انجام شود.[۵] در صورت غیبت پدر و جد پدری و عدم امکان دسترسی به آنان، در حالی که دختر نیاز به ازدواج داشته باشد، اذن آنان شرط نیست.
حقوق و تکالیف فرزند نسبت به پدر
امام خمینی در استفتائات، بر احترام، احسان، رعایت حال والدین و پرهیز از آزار آنان تأکید کرده است. او رضایت والدین را در برخی امور غیرواجب شرط ندانسته، اما خودداری از کاری را که موجب اذیت آنان شود، مورد تأکید قرار داده است. همچنین در صورت ضرورت، تکفل امور پدر را لازم دانسته و بر کوتاهی نکردن در احسان به والدین تأکید کرده است.
در دیدگاه امام خمینی، میان اطاعت از پدر و احترام به او تفاوت وجود دارد. رضایت پدر در همه امور برای فرزند شرط شرعی نیست؛ با این حال فرزند باید از رفتاری که موجب آزردگی و اذیت پدر میشود، خودداری کند. ازاینرو، رعایت حرمت پدر دایرهای گستردهتر از مواردی دارد که رضایت او از نظر شرعی شرط انجام عمل است. اطاعت از پدر تا جایی لازم است که مستلزم انجام حرام یا ترک واجب نباشد.
سیره امام خمینی نسبت به پدر
احترام به پدر در رفتار امام خمینی نیز گزارش شده است. محسن قرائتی نقل کرده است که یکی از وزیران جمهوری اسلامی ایران در ایام عید همراه پدرش برای دیدار امام خمینی رفت. به گفته قرائتی، امام پس از مشاهده اینکه پدر وزیر پشت سر او قرار گرفته است، درباره هویت وی پرسید و پس از معرفی او بهعنوان پدر، از قرار گرفتن پدر پشت سر فرزند انتقاد کرد و بر رعایت جایگاه پدر تأکید کرد.[۱]
نقش پدری امام خمینی
امام خمینی در تربیت و آموزش فرزندان خود نقش داشت. به گفته فرشته اعرابی، او فرزندانش را به تحصیل و یادگیری تشویق میکرد؛ فرزندان پسرش در برخی جلسات درس او شرکت میکردند و دخترانش را نیز به ادامه تحصیل تشویق میکرد.[۳]
منابع
- محسن قرائتی، خاطرات از زبان حجتالاسلام محسن قرائتی، به کوشش سیدجواد بهشتی، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۹۹.
- فرشته اعرابی، برداشتهایی از سیره امام خمینی، ج۱، ص۲۴.