آیه اولیالامر
آیه اولیالامر، آیه ۵۹ سوره نساء، مؤمنان را به اطاعت از خدا، رسول خدا(ص) و «اولیالأمر» دستور میدهد. امامخمینی در آثار خویش به آیه اولیالامر توجه داشته و در این زمینه به معنای اولیالامر جایگاه، ویژگی و مصادیق آن پرداخته است.
اهمیت و جایگاه آیه اولیالامر
آیه اولیالامر، آیه ۵۹ سوره نساء است که مؤمنان را به اطاعت از خدا، رسول خدا(ص) و اولیالامر دستور میدهد.[۱] آیه اولیالامر درباره یکی از مهمترین مسائل جامعه اسلامی یعنی رهبری و تعیین مرجع واقعی مسلمان در حل مسائل مختلف دینی و اجتماعی میباشد. در آیه اولیالامر، اطاعت از قول و فعل و تقریر پیامبر(ص) در طول اطاعت از خداوند قرار گرفته و در ادامه نیز اطاعت از اولیالامر قرار دارد و همین موضوع، باعث اختلافات و مباحثی در بین مفسران شیعی و اهلسنت گردیده است؛ ازاینرو، در این زمینه مفسران اسلامی در آثار خویش در معنای اولیالامر، مصادیق آن و جایگاه و ویژگیهای آیه اولیالامر پرداختهاند.[۲]
امامخمینی نیز در آثار خویش به آیه اولیالامر توجه داشته و در این زمینه به معنای اولیالامر، جایگاه، ویژگی و مصادیق آن پرداخته است.[۳]
معنای اولیالامر
مفسران اسلامی در تفسیر آیه «یا ایها الذین آمنوا أطیعوا الله و أطیعوا الرسول وأولی الأمر منکم»،[۴] اختلاف نظر دارند. برخی اهلسنت بر این اعتقادند که مراد از اولیالامر همان سلطان و امیر یا اهل حل و عقد میباشد، برخی نیز تاکید دارند که اولیالامر علمای امت هستند.[۵] علمای شیعی مراد از اولیالامر را اهلبیت پیامبر(ص) یعنی امامان معصوم میدانند؛ زیرا اطلاق آیه در وجوب اطاعت از ولی امر در امور مانند رسول خدا دلالت بر معصوم بودن ولی امر میکند.[۶]
امامخمینی نیز با توجه به آیه «أطیعوا الله وأطیعوا الرسول و اولیالامر منکم»،[۷] در بیان معنای اولیالامر، معتقد است به حکم عقل ممکن نیست که خداوند به اطاعت از حاکمان و سلاطین امر کند، با اینکه میداند این سلاطین چه ظلمها و فسادهایی انجام میدهند و همراه کردن اطاعت اولیالامر با خدا و رسولش(ص) نشان میدهد که اولیالامر باید کسی باشد که در تمام احکامی که صادر میکند، حکمی برخلاف دین خدا نگوید و برخلاف آن عمل نکند، بلکه وجوب اطاعت اولیالامر از جانب خداوند بر تمام امتها نشان میدهد که حکومت اسلامی تنها باید یک حکومت باشد تا هرج و مرج لازم نیاید. به اعتقاد امامخمینی تنها کسی میتواند اولیالامر باشد که در کردار و گفتار خود، معصوم باشد، بنابراین، اولیالامر منطبق بر امیرمؤمنان(ع) است که پیامبر(ص) او را در غدیر خم به عنوان ولی تعیین کرد و همچنین منطبق بر ائمه هدی(ع) است که پیروی از آنها واجب است و این اطاعت در همه امور واحب و نافذ است.[۸]
ولایت انحصاری خداوند
خداوند بر مخلوقات ولایت حقیقی دارد و مالک همه چیز است؛ ازاینرو، به اعتقاد امامخمینی به حکم عقل، حکومت و ولایت، حق انحصاری خداوند است او مالک حقیقی و سلطان مطلق این عالم هستی است و جز خداوند یا کسی که خداوند او را حاکم قرار داده، کسی حق حکومت و فرمانروایی ندارد و حاکمیت او مشروع نخواهد بود؛ ازاینرو، در روابط میان انسانها با یکدیگر هیچ کس بدون اجازه خداوند بر دیگران حق خلافت و ولایت ندارد و تنها پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ع) طبق آیه «اطیعوا الله واطیعوا الرسول وأولی الأمر منکم» از این حکم استثنا شدهاند.[۹]
پانویس
- ↑ حلی، نهج الحق، ص۲۰۳؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۹۱
- ↑ طبرسی، مجتمع البیان، ج۳، ص۱۰۰؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۱۰؛ ص۱۱۳-۱۱۴؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۹۱؛ حلّی، نهج الحق، ص۲۰۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۴۳۴-۴۳۵؛ ملائیپور، تفسیر تطبیقی آیات مودت و اولیالامر، ص۹۷
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۱۰۹-۱۱۲؛ تنقیح الأصول، ج۳، ص۵۶۱؛ ولایت فقیه، ص۸۷-۸۸؛ المکاسب المحرمه، ص۱۵۹-۱۶۰
- ↑ نساء: ۵۹
- ↑ طبری، جامع البیان ج۵، ص۹۲؛ بیهقی، دلائل النبوه، ج۴، ص۳۱۱؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج۲، ص۴۰۰؛ ج۴، ص۱۱۳؛ قراملکی، قرآن و علم کلام، ص۱۴۰
- ↑ حلی، الالفین، ص۳۹۹؛ آملی، تفسیر المحیط الاعظم، ج۱، ص۴۳۲؛ طباطبائی، المیزان، ج۴، ص۳۹۹
- ↑ نساء: ۵۹
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۱۰۹-۱۱۲و ۲۸۴-۲۸۵؛ ولایت فقیه، ص۷۸-۸۸؛ تنقیح الأصول، ج۳، ص۵۶۱
- ↑ امامخمینی، المکاسب المحرمه، ج۲، ص۱۵۹-۱۶۰؛ کشف اسرار، ص۱۸۱-۱۸۲
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، تنقیح الاصول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی،۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- امامخمینی، سیدروحالله، مکاسب المحرمه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- آملی، سیدحیدر، تفسیر المحیط الاعظم والبحر الخضم، تحقیق سیدمحسن موسوی، قم، مؤسسه فرهنگ و نشر نور علی نور، ۱۴۲۲ق.
- بیهقی، احمد، دلائل النبوة، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۸ق.
- حلی، یوسفبنحسن، نهج الحق و کشف الصدق، بیروت، دار الکتاب البنانی، ۱۹۸۲م.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- طبری، محمدبنجریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
- علامه حلّی، حسنبنیوسف، الالفین، قم، مؤسسه الاسلامیه، ۱۴۲۳ق.
- فخر رازی، محمدبنعمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قراملکی، محمدحسین، قرآن و علم کلام، تهران، فرهنگ و اندیشه، ۱۴۰۲ش.
- ملائیپور، ساره، تفسیر تطبیقی آیات مودت و اولیالامر از دیدگاه علامه طباطبانی و فخر رازی و آلوسی، فصلنامه مطالعات تطبیقی قرآن پژوهشی، ۱۴۰۰ش.
نویسنده: باقر صاحبی