آیه کمال
آیه اکمال، بخشی از آیه سوم سوره مائده است که بیان کننده کامل شدن دین و نعمت و اعلام ولایت و جانشینی حضرت علی(ع)، پس از پیامبر(ص) میباشد. امامخمینی در آثار خویش، به آیه اکمال توجه داشته و با توجه به شأن نزول آیه، به بررسی آن، جایگاه، مصداق و اکمال دین پرداخته است.
اهمیت و جایگاه آیه اکمال
آیه اکمال نام بخشی از آیه سوم سوره مائده است که در روز غدیر پر پیامبر(ص) نازل شده و دین اسلام را تکمیل شده اعلام کرد.[۱] یکی از بحث برانگیزترین موضوعات تاریخ اندیشههای اسلامی، بحث از خلافت و امامت میباشد. آیه اکمال: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علی علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً»، با این موضوع ارتباط مهمی داشته و مفسران درباره آن اختلاف نظر دارند. برخی مفسران به دلیل اینکه در ابتدا و انتهای آیه احکام شرعی بیان شده است، مراد از کامل شدن دین را نزول همه احکام شرعی قلمداد کردهاند. در مقابل گروهی این دیدگاه را نپذیرفته و معتقدند با توجه به اینکه در آیه از مأیوس شدن کافران از اسلام سخن به میان آمده، احکام شرعی به تنهایی نمیتواند موجب حفظ دین و مایوس شدن کافران از آن شود.[۲] امامخمینی نیز در آثار خویش به آیه اکمال توجه داشته و با توجه به شأن نزول آیه، به بررسی آن، جایگاه مصداق و اکمال دین پرداخته است.[۳]
منظور از اکمال دین
درباره مراد از اکمال دین در آیه «اکملت لکم دینکم»، میان مفسران شیعی و سنی اختلاف نظر است، اهلسنت معتقدند مراد از کامل شدن دین، کامل شدن همه احکام شرعی اسلام میباشد.[۴] اما مفسران شیعی با استناد به روایات اهلبیت(ع)، منظور از کامل شدن دین و نعمت را اعلام ولایت و جانشینی حضرت علی(ع) پس از پیامبر(ص)، میدانند.[۵]
امامخمینی نیز با استاد به آیه «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی»،[۶] ولایت علوی را اکمال دین و اتمام نعمت میداند. امامخمینی ولایت و خلیفه الهی را روح و جان عالم هستی میشمارد و معتقد است همانگونه که قوای بدن تحت تصرف نفس هستند، تمامی مخلوقات به منزله اعضا و جوارج آن خلیفه الهی هستند. ایشان با توجه به واژه «کمال» و «تمام» در آیه اکمال و با استناد به روایتی «ثم نزلت الولایة و إنما أتاه ذلک فی یوم الجمعة بعرفة أنزل الله تعالی: الیوم اکملت لکم دینکم و أتمت علیکم نعمتی»،[۷] در بیان نسبت ولایت با سایر عبادات و عقاید معتقد است که سایر عبادات و عقاید و ملکات به منزله هیولی و ماده اولی و ولایت صورت نوعیه آنها است و این ملکات و عقاید ظاهر و ولایت باطن آنهاست و مقوم و فعلیت این امور به ولایت امیرالمؤمنین(ع) میباشد. بنابراین، اگر کسی امام خود را نشناسد و بمیرد به مرگ جاهلی و کفر مرده است؛ زیرا که ماده و هیولی جز با داشتن صورت و فعلیت، وجود نمییابند. و بدن بدون روح ولایت و شناخت امام، بدن مردهای است که حیات اخروی ندارد.[۸] ازاینرو جامعه اسلامی بدون امام و ولایت معصوم برای اجرای قانون، لغو و بیهوده میگردد؛ زیرا امام معصوم وظیفه اجرای قانون و شریعت را دارد تا هرجومرج در فهم و اجرای قانون و شریعت لازم نیاید و اگر امامت امام علی(ع) آن گونه که خداوند دستور داده بود اجرا میشد، این اختلافات در اصول و فروع در کشورهای اسلامی رخ نمیداد. به اعتقاد امامخمینی آیه اکمال در روز غدیر خم که پیامبر خدا علی(ع) را به امامت معرفی کرد درباره علی(ع) نازل شده است و در روایات آمده که پیامبر(ص) گفت: «الله أکبر علی اکمال الدین و تمام النعمة و رضا الربّ برسالتی و الولایة العلیٍ».[۹]
پانویس
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج ۵، ص۳۰۹.
- ↑ صدوق، الامالی، ص۳۵۶؛ مکارم، تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۶۲-۲۶۵؛ جوادی، تسنیم، ص۵۹۵-۶۰۰؛ طباطبائی، المیزان، ج۵، ص۳۰۹؛ حسکانی، دشواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۲؛ نجارزادگان، بررسی تطبیقی آیات ولایت، ص۱۸۴-۱۹۵؛ محمدی، بررسی آیه اکمال از دیدگاه فخر رازی و علامه طباطبائی، ص۱۷۷-۱۷۸؛ آلوسی، روح المعانی، ج۳، ص۲۳۳.
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۶۵-۶۶؛ مصباح الهدایه، ص۷۲؛ کشف اسرار، ص۱۳۵-۱۳۶.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ج۲، ص۲۳۳-ص۲۳۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۶۴-۲۶۴.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۵، ص۱۷۴-۱۸۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۲۴۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۴، ص۲۶۴-۲۶۵؛ ثقفی، روان جاوید، ج۲، ص۱۸۴.
- ↑ مائده:۳.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۲۹۰.
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۶۵-۶۶؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۱، ص۳۱۳.
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۱۳۵-۱۳۶.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- امامخمینی، سیدروحالله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، دار الکتب العلمیة ۱۴۱۵ق.
- ثقفی، محمد، روان جاوید در تفسیر قرآن مجید، تهران، نشر برهان ۱۳۸۶ش.
- جوادی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، نشر اسراء، ۱۳۸۷ش.
- حسکانی، عبدالله، شواهد التنزیل، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- صدوق، محمدعلی، الأمالی، تهران، نشر کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- محمدی، روحالله، بررسی آیه اکمال از دیدگاه فخر رازی و علامه طباطبائی، مطالعات علوم قرآنی، ۱۴۰۱ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۵ش.
- نجارزادگان، فتح الله، بررسی تطبیقی آیات ولایت، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۹ش.
نویسنده: باقر صاحبی