استاد سلوکی
استاد سلوکی، به معنای راه‌شناس و راهنما در سیر و سلوک الی‌الله که سالک را ارشاد و از مهالک نجات می‌دهد. امام‌خمینی نیز در آثار عرفانی خویش به بحث از استاد سلوکی، جایگاه، ویژگی و شرایط آن پرداخته است.
اهمیت و جایگاه استاد سلوکی
استاد سلوکی در اصطلاح عرفانی یعنی راه‌شناس و راهنما در سیر و سلوک الی‌الله که سالک را ارشاد و از مهالک نجات می‌دهد.[۱] یکی از مباحث مهم در سیر و سلوک الی‌الله بحث از استاد سلوک می‌باشد. اهل معرفت و صوفیه در آثار خویش به جایگاه، شرایط ویژگی‌های استاد سلوک پرداخته و دلایل نیاز به استاد در سیر و سلوک بررسی کرده‌اند.[۲] امام‌خمینی نیز در آثار عرفانی خویش به بحث از استاد سلوکی، جایگاه، ویژگی‌ها و شرایط آن پرداخته است.[۳]
ضرورت استاد سلوکی
سالک در حرکت به سوی خدا و گذر از منازل سلوک، نیازمند استادی کامل، راه پیموده و راه‌شناس است که در عرفان اسلامی از او با نام‌های گوناگونی چون؛ پیر؛ مرشد، ولیّ، شیخ، قطب، دلیل راه، خضر راه، و طایر قدس یاد می‌شود، از آموزه‌های ناب و راه‌گشای مکتب اهل‌بیت(ع)، داشتن استاد در سلوک الی‌الله است. البته این استاد باید در راستای ولایت الهی، نبوی و ولوی حرکت و خود را به طور مستقل مطرح نکند و پیرو شریعت محمدی باشند. بنابراین سالک باید این راه سلوکی را با استاد و راهنمایی کامل پشت سر نهد وگرنه خطر گمراهی در کمین اوست.[۴]
امام‌خمینی نیز در بیان ضرورت استاد سلوکی بر این باور است که سالک مهاجر الی‌الله، باید کوشش کند طبیب و استادی کامل پیدا کند و چون به هادی طریق دست یافت باید تسلیم اوامر او باشد و اگر با او چون‌وچرا کرد و تسلیم او در مسیر سلوک نگردد هلاک خواهد شد. به باور امام‌خمینی سالک باید بیت قلب خود را تسلیم ولی الهی کند تا بتواند قابل حقایق و تجلیات الهی گردد.[۵]
همسفر سلوکی
به باور اهل معرفت سالک در سیر الی‌الله نیازمند همسفر و رفیق سلوکی است؛ ازاین‌رو همانطور که در سفر ظاهری، مستحب است که مسافر با رفیق همدل و همراه شود، در سفر سلوکی نیز باید با همسفر سلوکی همراه گردد. مستند این ادعا را می‌توان در سنت رسول خدا(ص) و اهل‌بیت(ع) جستجو کرد؛ ازاین‌رو سالک و مهاجر الی‌الله هم باید فرد از صادقین باشد و هم با کسانی که در قلّه صداقت هستند، معیت داشته باشد و آنان را همراهی کند و در حقیقت با آتان همفسر سلوکی باشد.[۶]
امام‌خمینی نیز یکی از مؤلفه‌های هجرت سلوکی را همسفر سلوکی می‌داند و با استناد به روایتی «الرفیق ثم الطریق»[۷] تأکید دارد که سالک مهاجر در این مسیر نیاز به همسفر معنوی دارد و آن رفیق معنوی ولایت اهل‌بیت(ع) می‌باشد. امام‌خمینی بر این نکته تاکید دارد که تمسک به ائمه و اولیای الهی که خود راه عروج به معارج را یافته و سیر الی‌الله را به اتمام رسانده‌اند از لوازم سیر الی‌الله است؛ ازاین‌رو سالک در این سیر روحانی محتاج به اولیای الهی و صاحبان ولایت است تا به وسیله مصاحبت و دستگیری آنان، این عروج روحانی صورت گیرد؛ زیرا سالک بدون همسفر معنوی و امام معصوم، سلوکی قهقرایی و جاهلی خواهد داشت.[۸]
پانویس
- ↑ قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۱۰۰؛ بحرانی، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۰۸؛ روحانی‌نژاد، صراط سلوک، ص۲۴۷.
- ↑ قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۱۰۰؛ سعادت‌پرور، جمال آفتاب، ج۳، ص۱۱؛ جندی، شرح فصوص الحکم، ص۱۵۱؛ بحر العلوم، رساله سیر و سلوک، ص۱۲۷؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۳، ص۲۷۷؛ جعفری، عرفان اسلامی، ص۱۰۷.
- ↑ امام‌خمینی، سرّ الصلاة، ص۶۸؛ آداب الصلاة، ص۱۳۶؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۴۰۳؛ شرح چهل حدیث، ص۵۸-۵۹؛ التعلیقه علی الفوائد الرضویه، ص۵۸-۵۹.
- ↑ کبری، التأویلات النجمیه، ج۴، ص۱۴۵-۱۴۶؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۷۵، ص۱۵۹؛ کلینی، الکافی، ج۲، ص۲۶۶؛ بحر العلوم، رساله سیر و سلوک؛ ص۱۲۷؛ جعفری، عرفان اسلامی، ص ۱۰۷؛ جندی، شرح فصوص الحکم، ص۱۵۱؛ روحانی نژاد، درآمدی بر مبادی و مبانی سلوک، ص۳۲۹-۳۳۰.
- ↑ امام‌خمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۴۰۳؛ التعلیقه علی الفوائد الرضویه، ص۵۸-۵۹؛ صاحبی، انوار حکمت، ص۲۳۴؛ اوج معرفت، ص۴۵۵-۴۵۶).
- ↑ روحانی‌نژاد، صراط سلوک، ص۲۹۱-۲۹۲؛ سهروردی، عوارف المعارف، ج۱، ص۱۴۸؛ مستدرک الوسائل، ج۸، ص۲۰۹.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۹۹؛ نوری، مستدرک الوسائل، ج۸، ص۲۰۹)
- ↑ امام‌خمینی، آداب الصلاة، ص۱۴۲ و ۱۳۶؛ سرّ الصلاة، ص۶۸ و ۱۱۱.
منابع
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، التعلیقه علی الفوائد الرضویه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۵ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۴ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، سرّالصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۷۸ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۸ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۷ش.
- بحرالعلوم، مهدی، رساله سیر و سلوک، مشهد، انوار ملکوت، ۱۴۲۴ق.
- بحرانی، میثم، شرح نهج البلاغه، مشهد، البحوث الإسلامیه، ۱۴۱۷ق.
- جعفری، محمدتقی، عرفان اسلامی، تهران، فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- جندی، مؤیدالدّین، شرح فصوص الحکم، تصحیح سیدجلال‌الدّین آشتیانی، قم، بوستان کتاب، ۱۴۲۳ق.
- جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان قم، نشر اسراء، ۱۳۹۳ش.
- روحانی‌نژاد حسین، درآمدی بر مبادی و مبانی سلوک، فرهنگ اندیشه، ۱۳۹۶ش.
- روحانی‌نژاد، حسین، صراط سلوک، تهران، فرهنگ و اندیشه،۱۳۹۹ش.
- سعادت‌پرور، علی، جمال آفتاب، تهران، نشر احیاء، ۱۳۸۲ش.
- سهروردی، شهاب‌الدین، عوارف المعارف، تهران، عملی و فرهنگی ۱۳۹۲ش.
- صاحبی، باقر، انوار حکمت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۴ش.
- صاحبی، باقر، اوج معرفت، تهران، نشر عروج، ۱۳۹۸ش.
- عاملی، حرّ، وسائل الشیعه، بیروت، نشر مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۳۶۷ش.
- قیصری، داوودبن‌محمود، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الّدین آشتیانی، تهران، نشر علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- کلینی، محمدبن‌یعقوب، اصول کافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- نجم‌الدین کبری، احمدبن‌عمر، التأویلات النجمیه فی التفسیر الإرشادی الصوفی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۹۷۱م.
- نوری، حسین، مستدرک الوسایل، قم، آل بیت، ۱۴۰۸ق.
نویسنده: باقر صاحبی