سیئات
سیئات، به معنای کردارهای زشت و هر گونه انحراف میباشد. امامخمینی در آثار خویش به بحث از سیئات، حقیقت، جایگاه، آثار سوء؛ تبدیل آنها به حسنات و انتساب سیئات به قوابل و ماهیات پرداخته است.
اهمیت و جایگاه
سیئات در اصطلاح دینی و اخلاقی به معنای کردارهای زشت و هرگونه انحرف میباشد.[۱] سیئات یکی از واژههای دینی است که بیشتر در پیوند با حوزه معنایی نافرمانی خدا در نظر گرفته میشود، علمای اخلاق در آثار خویش به بحث از سیئات، حقیقت، جایگاه، آثار سوء آن، تبدیل سیئات به حسنات و انتساب سیئات به قوابل و ماهیت پرداختهاند.[۲] امامخمینی نیز در آثار خویش به بحث از سیئات، حقیقت، جایگاه، آثار سوء، تبدیل آنها به حسنات و انتساب سیئات به قوابل و ماهیات پرداخته است.[۳]
چیستی سیئات
سیئه به معنای عمل قبیح و زشت میباشد که برای آن تعابیر گوناگونی ذکر شده است از قبیل ذنب، اثم، عصیان، گناه، منکر و فواحش، که در هر یک از این الفاظ، خصوصیتی اعتبار شده است. در این که مقصود از سیئه و سیئات چه گناهانی است بین علمای اخلاق اختلاف است. برخی مقصود از سیئه را گناهان صغیره و برخی تمامی گناهان اعم از کبائر و صغار را شامل میدانند.[۴]
امامخمینی با بیان اینکه سیئات هویت ظلمانی و درکاتی دارند، معتقد است گاهی شیطان از طریق همین سیئات در قلب شخص رسوخ کرده و او را به طرف درکات و ظلمت سوق میدهد. ایشان، حبّ دنیا را منشأ خطیئات و سرچشمه سیئات میداند و بر این باور است، محبت به دنیا انسان را منتهی به هلاکت ابدی میکند و ماده تمام بلاها و سیئات باطنی و ظاهری میباشد. امامخمینی در تبین هویت درکاتی و ظلمانی سیئات معتقد است کسی که سیئهای انجام میدهد، مثلاً غیبت میکند، از حسنات غیبتکننده کاسته میشود و به کسی که از او غیبت کرده، منتقل میشود و سیئات آن به این شخص غیبتکننده منتقل میشود و این یعنی درکات و نقص و ظلمت.[۵]
تبدیل سیئات به حسنات
علمای اخلاق با استناد به برخی آیات الهی نظیر «من تاب و آمن وعمل صالحاً فاولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات وکان الله غفوراً رحیما»[۶] در مورد تبدیل سینئات و گناهان بندگان به حسنات عوامل متعددی بر شمردهاند.[۷]
امامخمینی نیز با استناد به آیه «یبدل الله سیئاتهم حسنات و کان الله غفوراً رحیما»، عواملی را برای تبدیل سیئات به حسنات برمی شمارد، از جمله ایمان، توبه و عمل صالح. ایشان معتقد است کسانی که ایمان آورده و توبه از گناهان گذشته کردهاند و عمل صالح به جای میآورند، مورد لطف الهی قرار میگیرند و سیئات و گناهان آنان مبدل به حسنات میگردد. به باور ایشان، این تبدیل سیئات به حسنات، خاص شیعیان اهلبیت است؛ زیرا که ایمان حاصل نمیشود، مگر به ولایت اهلبیت(ع). به اعتقاد امامخمینی، اگر انسان اعمالش را با ریا و وسوسههای شیطانی همراه کند، حسنات خود را به سیئات تبدیل کرده است.[۸]
انتساب سیئات به قوابل و ماهیات
امامخمینی با توجه به برخی آیات الهی و مبانی فلسفی، به بیان انتساب سیئات و خطیئات، به قوابل و ماهیت، پرداخته است. ایشان با توجه به مبانی فلسفی و اینکه ماهیات و نقایص و ذمائم نه به وجود یا ظهور وجود بلکه به محل، قوابل و ماهیات ارجاع داده میشوند، تفسیر روشنی از برخی آیات الهی نظیر آیه «ما اصابک من حسنة فمن الله و ما اصابک من سیئة فمن نفسک»،[۹] ارائه میدهد و معتقد است از آنجا که حکم اعیان ثابته و ماهیات به تبع اسماء و صفات در موطن علم حقتعالی میباشد، در هر مرتبه و در هر مقطع از مقاطع وجود، حسنه و خیری در کار است که همگی به خداوند مستند است؛ زیرا فیض واحد و گستره حق خیر محض است امّا اگر سیئه، شر و بدی دیده میشود، مستند به حقتعالی نیست، بلکه مستند به همان مرتبه یا مقطع خاصی است. در واقع، قابل یا محل است که زمینه میشود تا چه مقدار در مراتب مختلف ظهور پیدا کند، ازاینرو، ظهور سیئات، نقایص و بدیها مستند به مرتبه خاص و مربوط به قوابل و ما هیات میباشد.[۱۰]
پانویس
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۷، ص۵۳۸؛ به طبرسی، مجمع البیان، ج۱۸، ص۱۵؛ ج۲۲، ص۵۹؛ مدنی، الطراز الاول و الکناز، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ عشقی، معناشناسی ساختگرای مفهوم سیئه در قرآن کریم، ص۲۷۱؛ طباطبائی المیزان، ج۷، ص۵۳۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۱۸، ص۱۵۱؛ ج۲، ص۱۵۱، ج۲۲، ص۵۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج۴، ص۲۲؛ ج۱۵، ص۱۶۰؛ زکیزاده، چگونگی تبدیل سیئات به حسنات از منظر مفسران فریقین، ص۲۵۱.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۴۷ و ۵۷۵؛ شرح دعای سحر، ص۱۳۴-۱۳۵؛ تقریرات فلسفه، ج۲، ص۱۷۸؛ الطلب والاراده، ص۳۹-۴۰.
- ↑ فیومی، مصباح المنیر، ج۱، ص۲۹۸؛ شعرانی، نثر طوبی، ص۷؛ زمخشری، الکشاف، ج۱، ص۵۴۴، ج۲، ص۱۶۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۳، ص۷۴۷.
- ↑ امامخمینی شرح چهل حدیث، ص۴۷، ۱۲۴، ۲۹۱ و ۳۱۳.
- ↑ فرقان: ۷۰-۷۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۷، ص۲۸۱؛ کاشانی، منهج الصادقین ج۶، ص۲۹۴؛ طباطبائی المیزان، ج۱۵، ص۲۴۳؛ فخر رازی مفاتیح الغیب، ج۲۴، ص۲۸۵؛ زکی زاده، چگونگی تبدیل سیئات به حسنات از منظر مفسران فریقین، ص۲۵۱.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۴۷ و ۵۷۵.
- ↑ نساء: ۷۹.
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۱۳۴-۱۳۵؛ تقریرات فلسفه، ج۲، ص۱۷۸؛ الطلب والاراده، ص۳۹؛ صاحبی، اوج معرفت، ص۲۶۲-۲۶۴؛ اسرار ملکوت، ج۲، ص۳۱۹-۳۲۱.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، الطلب والاراده، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۴۲۱ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- زکیزاده، علیرضا، چگونگی تبدیل سیئات به حسنات از منظر مفسران فریقین، فصلنامه تفسیر تطبیقی، ۱۳۹۷ش.
- زمخشری، محمودبنعمر، الکشاف عن حقایق غوامض، ریاض، مکتبة العبیکان، ۱۴۱۸ق.
- شعرانی، ابوالحسن، نشر طوبی، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۰ش.
- صاحبی، باقر، اوج معرفت، تهران، نشر عروج، ۱۳۹۸ش.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش..
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- عشقی، فاطمه، معناشناسی ساختاری مفهوم سیئه در قرآن کریم، فصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، ۱۳۹۹ش.
- فخر رازی، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قیومی، احمدبنمحمد، مصباح المنیر، بیروت، المکتبة العلمیة، ۱۴۱۸ق.
- کاشانی، فتح الله، منهج الصادقین، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۸ش.
- مدنی، علیبناحمد، الطراز الاول والکنار لما علیه من لغة العرب المعمول، مشهد، مؤسسه آل البیت، ۱۳۸۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
نویسنده: باقر صاحبی