صلابت و قاطعیت
صلابت و قاطعیت در راه حق، از ویژگی‌هایی است که در متون دینی مورد تأکید و تمجید قرار گرفته است. در اسلام سفارش‌های زیادی به مدارا و مهربانی شده است؛ اما در کنار آن، برای تحقق عدالت و رفع ظلم و فساد و رعایت حقوق مردم، تأکید فراوانی به صلابت و قاطعیت در این راه شده است.
قاطعیت در تصمیم‌گیری از مهم‌ترین ویژگی‌های امام‌خمینی در تصمیم‌گیری در همه حوادث و بحران‌ها شمرده شده است. صلابت و قاطعیت از ویژگی‌های امام شناخته می‌شود که راه رهبری انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی، از عوامل موفقیت ایشان به حساب می‌آید. همچنین حضرت امام، در مقاطع مختلف از مسئولان و دادگاه‌ها درخواست نمود در برابر فساد و ظلم و بی‌عدالتی قاطعیت لازم را داشته باشند و در این مسیر هیچگونه مماشاتی نداشته باشند.
صلابت و قاطعیت در اجرای قانون و عدالت از منظر اسلام
در قرآن و احادیث، با اینکه خداوند در وضع تکالیف بر برندگان سخت نگرفته است، اما تأکید زیادی بر صلابت و قاطعیت بر اجرای عدالت و حقوق مردم و حدود الهی شده است.[۱] صلابت و قاطعیت در اجرای احکام و حدود الهی از آن روی بایسته و از فضیلت‌های خلقی شمرده می‌شود که سستی در این عرصه مایه سست بنیادی حیات اجتماعی، افزایش جرم و بزهکاری، هتک حرمت و عفت عمومی و فروپاشی ارزش‌ها و بایدهای اخلاقی، اعتقادی و… می‌شود.[۲] عدم قاطعیت در اجرای قانون، با فلسفه قانون، ناسازگار است.[۳] اسلام دین آسان و شریعت سهله و سمحه است؛ یعنی احکام آن همراه عسر و حرج و ضرر به مردم و تکلیف فوق طاقت و مشقت‌آور نیست؛ اما نباید قاطعیت در مقررات دین را حذف کرد و عدالت و حقوق مردم را زیر پا گذاشت.[۴]
قرآن به صلابت و قاطعیت در امتثال فرمان و حدود الهی تأکید فراوان دارد (آیه ۲ سوره نور)؛ چرا که اسلام همان گونه که نسبت به افراد علاقه می‌ورزد، به اجتماع نیز علاقه می‌ورزد؛[۵] در اثر گناه یک فرد و اشاعه آن، اجتماع یک قدم به گناه نزدیک می‌شود و این از بزرگ‌ترین خطرات برای آن اجتماع است؛ پس باید گناهکار را به مقتضای اهمیت گناهش کیفر داد تا بزهکاری و بی‌عدالتی شیوع پیدا نکند.[۶] احیاء حق مدیون پایداری و مبارزه است؛ برقراری عدل و احیاء حق جز با پایداری و مبارزه با موانع، میسر نمی‌گردد و کوتاه آمدن از حق، چیزی جز تضعیف حق و تأیید باطل نیست. در نظر معصومین(ع) حتی حکومت به خودی خود بی‌ارزش است؛ مگر آنکه به وسیله آن حکومت، بتوان حقی را به پا داشت و باطلی را دفع نمود که این جز با قاطعیت در اجرای فرامین الهی میسر نمی‌گردد.[۷]
اصل در اسلام و متون دینی، رأفت و نرمش است؛ اما صلابت و قاطعیت در راه حق و حقوق مردم و عدالت ضروری است.[۸] اگر قاطعیت و سخت‌گیری و به اصطلاح خشونت نسبت به دشمنان و متخلفان نباشد، طمع دشمنان نسبت به چنین ملتی تحریک می‌گردد و بزهکاری در جامعه زیاد می‌شود؛ زیرا بزهکاران، احساس امنیت کامل نموده و در خلاء خشونت قانونی، امنیت ملی جامعه را بر هم زده و باعث سلب آسایش مردم می‌شوند؛ پس از باب رحمت به مردم، سخت‌گیری و قاطعیت لازم می‌شود.[۹] از این رهگذر است که شریعت اسلامی، دعوت به صلابت و قاطعیت می‌کند.[۱۰]
قاطعیت در راه حق، سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)
صلابت و قاطعیت در کنار مدارا از سیره پیامبر(ص) به‌شمار می‌آید و در حیات سیاسی و اجتماعی پیامبر(ص) چه در فقدان قدرت و حکومت، و چه پس از تشکیل حکومت و کسب اقتدار، در گفتار و رفتار ایشان استمرار داشته است.[۱۱] پیامبر اسلام (ص) در عین کمال رأفت و مهربانی که با مردم داشت، از صلابت، قاطعیت و برخورد سخت با حق‌ستیزان نیز بهره وافر داشت، که اگر جز این می‌بود، نمی‌توانست الگوی جامع کمالات انسانی قرار گیرد.[۱۲] همچنین در اجرا، حدود الاهی نیز پیامبر(ص)، ذره‌ای تسامح و معامله نمی‌کردند، زیرا جرم‌هائی که به هتک حرمت خانواده و اجتماع و آبروی انسان‌ها، هتک عفت عمومی، اختلال در نظام اجتماعی، سُست شدن مبانی اعتقادی مردم و… می‌انجامد از موضوعاتی است که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها عبور کرد.[۱۳]
در جوامع روایی نیز احادیث فراوانی در زمینه قاطعیت و عدم مُداهنه و ابراز خشم نسبت به دشمنان و بزهکاران وارد شده است. از امام علی(ع) نقل است که فرمان خدا را برپای نمی‌دارد مگر کسی که در حق، مدارا نکند و سازش نکند و در پی طمع‌ها نتازد.[۱۴] امام علی(ع) در اجرای حدود الهی ذره‌ای تسامح نمی‌کرد و خود از مجریان سرسخت فرمان الهی بود. با مطالعه در سیره امام(ع) مشخص می‌شود که حرمت قانون در نگاه امام(ع) بسیار بالا است تا جایی که افرادی که خدمات شایانی به اسلام کرده بودند؛ اما مرتکب گناه یا خطایی در خصوص حدود الهی می شدند نیز از این امر مستثنی نبودند.[۱۵]
امام علی(ع) در مقابل مخالفان حق،[۱۶] برکناری و عزل کارگزاران خیانت پیشه،[۱۷] لحظه‌ای قاطعیت خود را کنار نمی‌گذاشت.[۱۸] در سیره امام علی(ع) نه خشونت مطلق، جایگاهی دارد و نه مدارای بی حد و مرز؛ بلکه هر کدام بنا به شرایط و بر اساس دستورات اسلام مرزبندی می‌گردد.[۱۹] قاطعیت در عین مدارا و صلابت در عین نرمش، سیاست حکومت علوی است.[۲۰]
صلابت و قاطعیت امام‌خمینی
قاطعیت در تصمیم‌گیری از مهم‌ترین ویژگی‌های امام‌خمینی در تصمیم‌گیری در همه حوادث و بحران‌ها شمرده شده است.[۲۱] امام‌خمینی بارها در دیدار با مسئولان مربوطه یا در پاسخ به نامه‌های آنان، بر مفاد پیام هشت‌ماده‌ای تأکید و بر قاطعیت در اجرای آن توصیه کرده است.[۲۲] امام در مواضع مختلف قاطعیت دادگاه‌ها را به‌ویژه دربارهٔ مفاسد اجتماعی و ضدانقلاب خواستار بود.[۲۳] یاران امام از صلابت امام‌خمینی در برابر ابرقدرت‌ها و نرمش و عطوفت ایشان در برابر خانواده شهدا و محرومان ستایش کرده‌اند.[۲۴] امام‌خمینی در ارتباط با مردم بسیار عاطفی بود؛ ایشان در عین صلابت و قاطعیت، به همگان دلسوز و مهربان بود.[۲۵]
صلابت و قاطعیت از ویژگی‌های فردی امام‌خمینی شمرده می‌شود که در کنار دیگر خصوصیات ایشان، در رهبری انقلاب اسلامی از سوی ایشان بسیار مؤثر بوده و بر مردم بسیار اثرگذار بوده است.[۲۶] در زندگی پیشوایان و رهبران اجتماعی و سیاسی، گاه صلابت و قاطعیت نه تنها شایسته و نیک، که ضرورت اجتناب‌ناپذیر است؛ اگر سخت‌گیری و صلابت در برخورد با بزهکاران، قانون‌شکنان و مجرمان داخل جامعه و یک قلمرو سرزمینی یا فکری، صورت نپذیرد، بزهکاران احساس امنیت می‌کنند و فضای عمومی جامعه دچار ترس ناامنی و وحشت و سلب آسایش می‌گردد و هرج و مرج فراگیر می‌شود؛ چنان که اگر سخت‌رفتاری و قاطعیت در برابر دشمنان بیرونی نباشد، سلطه‌طلبان و تجاوزگران، استقلال و حاکمیت ملی را زیر پای می‌گذارند.[۲۷] از این رهگذر است که امام‌خمینی به عنوان رهبر انقلاب اسلامی و ولی فقیه، در راه حق و حقوق مردم و اجرای عدالت و رفع ظلم و فساد همواره از صلابت و قاطعیت برخوردار بود.[۲۸]
امام‌خمینی هنگامی که گفتگو با مخالفان و دشمنان به جایی نمی‌رسید و برخورد مسالمت‌آمیز با آنان به سوءاستفاده می‌انجامید، با قاطعیت برابر آنان می‌ایستاد؛ برای نمونه وقتی یکی از مقامات ساواک از سوی محمدرضا پهلوی به ایشان ابلاغ کرد اگر در فیضیه سخنرانی کند کماندوها به مدرسه می‌ریزند و آنجا را به آتش و خون می‌کشند، ایشان بی‌درنگ پاسخ داد کماندوهای آنان نیز فرستادگان «اعلی‌حضرت» را تأدیب خواهند کرد.[۲۹] در جریان تسخیر لانه جاسوسی آمریکا، بیشتر مسئولان با منطق‌های گوناگون مخالف برخورد جدی با آمریکا بودند[۳۰]؛ اما امام‌خمینی با تأیید عمل دانشجویان و نام‌گذاری آن به «انقلاب دوم»، با جمله «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند»،[۳۱] (ببینید: تسخیر لانه جاسوسی امریکا) سازش‌ناپذیری و قاطعیت خود را برابر دشمنان نشان داد.
پانویس
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۳۲.
- ↑ هاشمی، «رحمت و صلابت نبوی (ص) در قرآن»، ص۵۱.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۴۵.
- ↑ مصباح یزدی، خشونت و تساهل، ص۳۴۹.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۴۴.
- ↑ مطهری، جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام، ص ۲۵–۲۶.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۴۶.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۲۸ و ص۳۲۹.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۲۸ و ص۳۲۹.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۲۸ و ص۳۲۹.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۲۲.
- ↑ هاشمی، «رحمت و صلابت نبوی (ص) در قرآن»، ص۴۷.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۳۵.
- ↑ حسینی، «پیامبر مدار و قاطعیت»، ص۳۳۲ و ص۳۳۳.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۴۴.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۲۴.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، نامه ۵۳.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۴۹.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۵۷.
- ↑ کرمانی؛ کلوتی، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی (ع)»، ص۵۸.
- ↑ درویشی سه تلانی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ص۷۴۴.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ۱۷/۲۴۴، ۲۶۷–۲۶۸، ۲۸۱، ص۳۵۸.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه، ۲۰۵/۱۲–۲۰۶ و ۳۸/۱۵.
- ↑ کروبی، مهدی، پابه‌پای آفتاب، ۵/۱۶۲–۱۶۳.
- ↑ امامی کاشانی، سرگذشت‌های، ۶/۲۴؛ رحیمیان، پاسدار اسلام، ۱۰۷/۳۵.
- ↑ عمید زنجانی، انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن، ۲۵؛ جمعی از نویسندگان، انقلاب اسلامی ایران، ۱۸۲–۱۸۳.
- ↑ هاشمی، «رحمت و صلابت نبوی (ص) در قرآن»، ص۴۷.
- ↑ هاشمی، «رحمت و صلابت نبوی (ص) در قرآن»، ص۴۷.
- ↑ روحانی، نهضت امام‌خمینی، ۱/۴۵۱.
- ↑ انصاری، محمدعلی پرتوی از خورشید، ۳۷۱–۳۷۲.
- ↑ انصاری، محمدعلی پرتوی از خورشید، ۳۷۱–۳۷۲.
منابع
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- امامی کاشانی، محمد، خاطره چاپ‌شده در سرگذشت‌های ویژه از زندگی حضرت امام‌خمینی، تدوین مصطفی وجدانی، تهران، پیام آزادی، چاپ اول، ۱۳۶۷ش.
- انصاری کرمانی، محمدعلی، خاطره، چاپ‌شده در پرتوی از خورشید.
- جمعی از نویسندگان، انقلاب اسلامی ایران، قم، معارف، چاپ دوم، ۱۳۸۴ش.
- حسینی، سید غلامحسین، «پیامبر مدار و قاطعیت»، کتاب نقد، شماره ۱۴ و ۱۵، بهار و تابستان ۱۳۷۹ش.
- درویشی سه تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، (۱۳۵۷–۱۳۶۷)، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
- رحیمیان، محمدحسن، سرگذشت‌های ویژه از زندگی امام، مجله پاسدار اسلام، شماره ۴۰، ۱۳۶۴ش؛ شماره ۹۸ و ۱۰۱، ۱۳۶۸ش؛ شماره ۱۰۷، ۱۳۶۹ش.
- روحانی، سیدحمید، نهضت امام‌خمینی، تهران، عروج، چاپ پانزدهم، ۱۳۸۱ش.
- سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم ، انتشارات مشرقین، ۱۳۷۹ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن، تهران، کتاب سیاسی، چاپ اول، ۱۳۶۷ش.
- کرمانی، طوبی؛ کلوتی، مریم، «الگوی رفتاری مدارا و صلابت در سیره و کلام امام علی(ع)»، پژوهش‌های نهج البلاغه، شماره ۴۳، زمستان ۱۳۹۳ش.
- کروبی، مهدی، مصاحبه، چاپ‌شده در پابه‌پای آفتاب، تدوین امیررضا ستوده، تهران، پنجره، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- مصباح یزدی، محمد تقی، خشونت وتساهل، کتاب نقد، ۱۴ و ۱۵، ۱۳۷۹ش.
- مطهری، مرتضی، جاذبه و دافعه علی علیه‌السلام، تهران، صدرا، ۱۳۷۸ش.
- هاشمی، سیدحسین، «رحمت و صلابت نبوی (ص) در قرآن»، سفیر نور، شماره۱، بهار ۱۳۸۶ش.