القائات شیطانی
القائات شیطانی، به معنای تلقین افکار منفی در ضمیر انسان و دعوت به عصیان الهی است. امامخمینی در آثار خویش به بحث از القائات شیطانی، آثار، راههای نفوذ و درمان آن پرداخته است.
اهمیت و جایگاه
القائات شیطانی در اصطلاح دینی و اخلاقی به معنای تلقین افکار منفی در ضمیر انسان و دعوت به عصیان الهی است.[۱] خواطر و القائات شیطانی، خواطر فاسد و نفرتانگیز هستند که موجب هلاکت انسان، میباشند. علمای اخلاق این خواطر را از رذایل اخلاقی میدانند که سبب کفر، ضلالت و بدعت در انسان میشوند. در فرهنگ اخلاقی به القائات شیطانی، «وسواس» نیز گفته میشود. اهل معرفت و علمای اخلاق در آثار خویش به حقیقت القائات شیطانی، آثار و راههای نفوذ و درمان آن پرداختهاند.[۲] امامخمینی نیز در آثار خویش به بحث از القائات شیطانی، آثار، راههای نفوذ و درمان آن پرداخته است.[۳]
چیستی خواطر و القائات شیطانی
به باور علمای اخلاق و اهل معرفت، خواطر و القائات یعنی هر خطابی که بر قلب انسان وارد میشود، القائات و خواطر شیطانی فاسد و غیرصحیح هستند. این خواطر با القای شیطان بر قلب هجوم میبرند و شخص را به عصیان الهی فرا میخوانند و نفس انسانی را به بروز رذایل نفسانی مانند خشم، حرص، شهوت و غضب تحریک میکنند و انسان را با مکر و تلبیس به سستی، فترت و ملولی و نفرت از طاعات میکشاند.[۴]
امامخمینی نیز درباره خواطر و القائات شیطانی معتقد است اگر وجهه قلب به دنیا و ظلمت عالم طبیعت تعلق گرفت خواطر، القائات و تصرفات شطانی غلبه پیدا میکند و قوا و جنود جهل ظهور و بروز مییابند. به باور ایشان مادامی که قلب سالک در تصرف القائات شیطانی و نفسانی است، محل عبادت و جنود الهی او، مورد غضب و تصرف واقع شده و عبادت حقتعالی در آن صورت نمیگیرد، ازاینرو، سالک به هر اندازه که بتواند از تصرفات و القائات شیطان خارج شود، بابی از ملکوت برای او گشوده میشود.[۵] امامخمینی با استناد به آیه «ان الشیاطین لیوحون إلی أولیائهم لیجادلوکم وان أطعتموهم إنکم لمشرکون،[۶] معتقد است القائات شیطان به اولیای خود از عالمی بالاتر از عالم طبیعت صورت میگیرد. این اولیاء که اخبار را از جن و شیطان میگیرند، همان کاهنان میباشند که برخی کارهای خارقالعاده انجام میدهند.[۷]
راههای نفوذ القائات شیطانی
علمای اخلاق و اهل معرفت معتقدند آمادگی نفس و صفات شخصیتی کسب شده در درون انسان در پذیرش و القائات شیطانی، اساسیترین عامل در ایجاد راههای نفود القائات و خواطر شیطانی میباشد.[۸] امامخمینی در بیان راههای القائات و نفوذ وسوسههای شیطانی معتقد است، قلب انسان لطیفهای میان ملک و ملکوت است. اگر توجه انسان به عالم ماده و عالم ملک بیشتر باشد، در این حالت موطن خیالهای فاسد و جایگاه القائات شیطانی خواهد بود. ایشان با دقیق دانستن القائات شیطانی، دوستی دنیا و حب نفس را از اموری میداند که موجب القائات و خواطر شیطانی میشوند. این القائات منشأ تخیلات باطله و اوهام خبیثه شده و به نحوی عزم و اراده انسان را تابع خود میکنند و در این صورت تمام اعمال قلبی و جوارحی از سنخ اعمال شیطانی میشود.[۹]
پانویس
- ↑ بقلی شیرازی، تقسیم الخواطر، ص۵۶-۶۲؛ فضلی، علم سلوک، ص۲۲۳.
- ↑ فناری، مصباح الانس، ص۵۰؛ کاشانی لطائف الاعلام، ص۲۵۷؛ آملی، جامع الاسرار ومنبع الانوار، ص۴۵۶-۴۵۷؛ فصلی، علم سلوک، ص۲۲۳.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۷۲-۳۷۳؛ آداب الصلاة، ص۴۲-۴۳؛ جهاد اکبر، ص۳۱، ۵۴؛ صحیفه امام، ج۲، ص۲۳؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۱۹۰.
- ↑ ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ص۱۵۴-۱۶۰؛ غزالی قانون التأویل، ص۸۴-۸۵؛ آمدی، غرر الحکم و درر الحکم، ص۱۸۶؛ بقلی شیرازی، تقسیم خواطر، ص۵۶-۶۲؛ سهروری، عوارف المعارف، ص۲۷۱؛ کاشانی، اصطلاحات الصوفیه، ص۱۳۰-۱۳۱؛ فضلی، علم سلوک، ۲۲۳.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۷۳ و ۴۰۰؛ آداب الصلاة، ص۴۲-۴۳.
- ↑ انعام: ۱۲۱.
- ↑ امامخمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۱۹۰-۱۹۱؛ تحریر الوسیله، ص۳۸۹.
- ↑ طباطبائی، تفسیر المیزان، ج۲، ص۶۹۰، فتاحی، مراحل نفوذ شیطان، ص۱۹-۲۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، جامی ۵۷۴.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۹-۴۰۰؛ آداب الصلاة، ص۳۶ و ۷۶؛ صحیفه امام، ج۳، ص۲۳؛ جهاد اکبر، ص۳۱ و ۵۴.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، جهاد اکبر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و درر الکلم، قم، دارالکتاب السلامیه، ۱۴۱۰ق.
- آملی، حیدر، جامع الاسرار و منبع الانوار، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۸ش.
- بقلی شیرازی، روزبهان، تقسیم الخواطر، تحقیق احمد فرید، قاهره، دار الآفاق العربیه، ۲۰۰۸م.
- سهروردی، شهابالدین عمر، عوارف المعارف، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۲ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- غزالی، محمد، قانون التأویل، تهران، نشر مولی، ۱۳۹۸ش.
- فتاحیزاده، فتحیه، مراحل نفوذ شیطان و راهکارهای مقابله با آن بر مبنای تحلیل مضمونی خطبه قاصعه امام علی (ع)، فصلنامه علوی، ۱۴۰۰ش.
- فضلی، علی، علم سلوک، قم، نشر معارف، ۱۳۸۹ش.
- فناری، محمدبنحمزه، مصباح الانس، تهران ، انتشارات مولی، ۱۳۷۴ش.
- کاشانی، عبدالرزاق، اصطلاحات الصوفیه، تصحیح مجید هادیزاده، انتشارات حکمت، تهران،۱۳۸۱ش.
- کاشانی، عبدالرزاق، لطائف الاعلام، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۷۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، مفاتیح الغیب، تصحیح خواجوی، تهران، مؤسسه تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳ش.
نویسنده: باقر صاحبی