آیه امن یجیب
آیه أمن یّجیب، در بیان این مطلب است که خداوند تنها مرجع استجابت دعا و رفع گرفتاری‌های انسان می‌باشد. امام‌خمینی پیرامون آیه أمن یّجیب و مسئله اجابت دعا، شرایط و حالت اضطرار انسان به خداوند پرداخته، معتقد است اجابت دعا و برآوردن خواهش‌ها، یکی از قدرت‌ها و نعمت‌های خداوند است.
اهمیت و جایگاه أمن یجیب
آیه أمن یجیب؛ بخشی از آیه ۶۲ سوره نمل است که در آن خداوند، تنها مرجع استجابت دعا و رفع گرفتارهای انسان ذکر شده است. این آیه به دلیل توجه ویژه مسلمانان هنگام گرفتاری و مشکلات به آیه «أمن یجیب» معروف شده است.[۱]
یکی از آیات کاربردی که انسان در هنگام مشکلات و گرفتاری به آن متوسل می‌گردد، آیه «أمن یجیب» می‌باشد. در آیه: «أمن یجیب المضطر إذا دعاه و یکشف السُّوء»، خداوند وعده داده است که دعای مضطرین را هنگامی که به درگاهش استغاثه کنند برآورده کرده و آنها را از گرفتاری نجات دهد. بر پایه برخی احادیث این آیه درباره امام زمان(ع) بوده و منظور از «مضطر» اوست.[۲]
مفسران اسلامی پیرامون مفهوم آیه أمن یجیب و مضطر و مسئله استجابت دعا و شرایط آن بحث‌های فراوانی کرده‌اند.[۳] امام‌خمینی نیز پیرامون مفهوم آیه أمن یجیب و مسئله استجابت دعا، شرایط و حالت اضطرار پرداخته، معتقد است اجابت دعا و برآوردن خواهش‌ها، یکی از قدرت‌ها و نعمت‌های خداوند است.[۴]
استجابت دعا
به باور برخی اهل معرفت، آیه أمن یجیب، بیان‌گر این موضوع است که هرگاه بندگان مضطر، خداوند را بخوانند، غم و اندوه و هر نوع مشکلی را از آنان دور می‌کند. این آیه متضمن این وعده است که خداوند استغاثه افراد مضطر و درمانده را اجابت می‌کند؛ زیرا دعای شخص مضطر صادقانه است.[۵] امام‌خمینی نیز با استناد به آیه «أمن یجیب المضطر إذا دعاه و یکشف السوء» معتقد است اگر خداوند بداند که سالک قلباً از سر صدق به او پناه برده است، به دید محبت و لطف و رحمت به سالک نظر کند و حاجت درماندگان را اجابت می‌کند. پس بهتر است که سالک الی‌الله پای سلوک خود را بشکند و از اعتماد به خود و ارتیاض عمل خود یکسره برائت جوید و از خود و قدرت و قوت خود؛ فانی شود و فنا و اضطرار خود را همیشه در نظر بگیرد تا مورد عنایت حق‌تعالی شود و راه را با جذبه ربوبی طی کند و لسان باطن و حالش در محضر حق‌تعالی با عجز و نیاز باشد. بنابراین سالک باید اضطرار خود را استشعار کند و حیله و وسیله خود را منقطع کند و با زبان حال و قلب صادقانه از خداوند بخواهد تا دعای او مستجاب گردد.[۶] به باور امام‌خمینی اجابت دعا و برآوردن خواهش‌ها یکی از قدرت‌ها و نعمت‌های خداوند است که انسان با حال پریشان و اضطراب و قلب افسرده سر به خاک مذلت گذاشته نشآت ذل و مسکنت خود را یادآور شده و از ولی نِعم، جبران نقایص طلب کند.[۷]
امام‌خمینی معتقد است زمانی دعا به اجابت می‌رسد که از ظاهر به باطن سرایت کند و اگر دعا به زبان، مطابق با زبان استعداد باشد و آنچه به زبان می‌گوید، برخلاف آنچه در حال و دل می‌خواهد نباشد، مستجاب می‌شود و اگر مستجاب نشد یا از زبان استعداد صادر نشده است یا با نظام کلی عالم مخالفت و تعارض دارد؛ گاهی نیز این امر به جهت نبود بعضی شرایط و اسباب دعا است.[۸]
پانویس
- ↑ ابن کثیر، تفسیر ابن کثیر، ج۳، ص۳۸۳؛ حسین شیرازی، تقریب القرآن إلی الاذهان، ج۲۰، ص۱۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۵۲۱.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۱۲۹؛ لاهیجی، تفسیر شریف لاهیجی، ج۳، ص۴۵۳؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۱۵، ص۶۵؛ مکارم، تفسیر نمونه، ج۷، ص۵۲۱؛ آلوسی، روح المعانی، ج۲، ص۲۹۱.
- ↑ قرشی، احسن الحدیث، ج۷، ص۴۸۱؛ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۱۲۹-۱۳۰؛ فیض کاشانی، الصافی، ج۴، ص۷۱؛ حویزی، نورالثقلین، ج۴، ص۹۴، مکی، قوت القلوب، ج۲، ص۹.
- ↑ امام‌خمینی، سرّ الصلاة، ص۵۸-۵۹؛ آداب الصلاة، ص۱۰۶؛ کشف اسرار، ص۹۲-۹۳؛ صحیفه امام، ج۱، ص۱۲۰؛ التعلیقه علی العروة الوثقی، ص۶۹۰.
- ↑ تستری، تفسیر تستری، ص۱۱۷؛ مکی، قوت القلوب، ج۲، ص۹.
- ↑ امام‌خمینی، سرّ الصلاة، ص۵۹؛ آداب الصلاة، ص۱۰۵-۱۰۶.
- ↑ امام‌خمینی، کشف اسرار، ص۹۲-۹۳؛ سرّ الصلاة، ص۱۰۶.
- ↑ امام‌خمینی، شرح دعای سحر، ص۱۰-۱۱؛ ۱۲۸-۱۲۹؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۲، ص۲۹۷.
منابع
- ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر، تفسیر ابن‌کثیر، دمشق، دار الرسالة العالمیة، ۱۴۳۱ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌علی، روض الجنان و روح الجنان، مشهد، قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
- آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۴ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، التعلیقه علی العروة الوثقی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۷۹ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، سرّالصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۷۸ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۳ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، بی‌تا.
- تستری، سهل، تفسیر تستری، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۳ق.
- حسینی شیرازی، محمد، تقریب القرآن إلی الأذهان، قم، نشر ایمان، بی‌تا.
- حویزی، عبدعلی، نور الثقلین، قم، مطبعة العلمیه، ۱۳۸۳ق.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- فیض کاشانی، محسن، الصافی، قم، مؤسسه الهادی، ۱۴۱۶ق.
- قرشی، علی‌اکبر، احسن الحدیث، تهران، بعثت، ۱۳۷۷ش.
- قمی، علی‌بن‌ابراهیم، تفسیر قمی، قم، بنی الزهراء، ۱۳۸۸ش.
- لاهیجی، شریف، تفسیر شریف لاهیجی، تهران، نشر داد، ۱۳۷۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۵ش.
- مکی، ابوطالب، قوت القلوب، بیروت، دار المکتب العلمیة، ۱۴۱۷ق.
نویسنده: باقر صاحبی