شجاعت
شجاعت، به معنای دلیری و دلاوری است که حد وسط میان بیباکی و ترس میباشد. امامخمینی به این صفت حمیده و فاضله توجه داشته و در آثار خویش به حقیقت، جایگاه و آثار شجاعت پرداخته است.
اهمیت و جایگاه شجاعت
شجاعت در اصطلاح اخلاقی به معنای دلیری و دلاوری است که حد وسط میان بیباکی و ترس میباشد.[۱] یکی از فضائل مهم اخلاقی، شجاعت میباشد. علمای اخلاق با توجه به اهمیت مسئله شجاعت در حیات بشری و اثرگذاری فراوان آن در رشد و تعالی مادی و معنوی، به بررسی آن پرداخته، حقیقت، جایگاه، آثار و عوامل شجاعت را تحلیل و بررسی کردهاند.[۲] امامخمینی نیز در آثار خویش به جایگاه، حقیقت و آثار شجاعت پرداخته است.[۳]
تقریر صفت شجاعت
در نگاه علمای اخلاق شجاعت عبارت است از اعتدال در قوه غضب. به این معنا که قوه غضب دارای دو کونه افراط و تفریط است که منشأ رذایل زیادی هستند، طرف افراط آن همان بیباکی است که در اصطلاح اخلاقی «تهوّر» نام دارد؛ یعنی اقدام بیباکانه در اموری که نابودکننده جسم یا روان انسان است که از نظر شرع و عقل باید از آنها دوری کرد؛ و طرف تفریط آن همان ترس مفرط است که در اصطلاح اخلاقی «جُبن» نام دارد و آن ترس و اجتناب از کارهایی است که باید به آنها اقدام کرد و هراسی نداشت.[۴]
امامخمینی، نیز در تقریر صفت شجاعت بر این باور است که شجاعت یکی از اصول و ارکان اخلاق حسنه و ملکه فاضله است. و حالت متوسط بین افراط که از آن تعبیر به تهور و نترسیدن میشود و بین تفریط که از آن به جُبن و ترسیدن میشود. بنابراین شجاعت تعدیل قوه غضب و تهذیب آن میباشد؛ یعنی نفس در تحمل شداید و پیش آمدهای گوناگون عالم، خودداری کند و زود از میدان در نرود و سبک باری و سهل انگاری و خفت و تندی نکند. پس صفت شجاعت ممکن است ازقدرت نفس و یا از شرافت نفس و یا هر دو ناشی شود.[۵]
فرق غضب با شجاعت
امامخمینی در بیان فرق غضب نا پسند با شجاعت معتقد است غضب غیر از شجاعت است و مبادی و آثار و خواص آن با صفت شجاعت متفاوت است، زیرا مبدأ شجاعت، قوت و اطمینان نفس و همچنین اعتدال ایمان و اهمیت ندادن به امور دنیاست که با تعدیل قوه غصب و تهذیب آن حاصل میشود اما غضب ناپسند از ضعف نفس و تزلزل و سستی ایمان و عدم اعتدال مزاج روح میباشد، ازاینرو، شخص شجاع در تمام امور کارهایش از روی تفکر و رویّه و میزان عقل و شرع میباشد و طمأنینه نفس دارد. در موقع خود غصب میکند و در موقع خود حلم و بردباری دارد، میفهمد از چه کسی انتقام بگیرد و به چه اندازه و با چه کیفیتی و از چه کسی گذشت، عفو و اغماض کند. در وقت غضب عنان عقلش در دستش است و به حرفهای زشت و اعمال نابهنجار مبادرت نمیکند.[۶]
پانویس
- ↑ فیض کاشانی، مفاتیح الشرایع، ج۲، ص۱۶؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة ج۹، ص۹؛ نصیری، معناشناسی ساختاری، مفهوم شجاعت، ص۷۱.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، ج۱، ص۸۵؛ معراج السعادة، ص۴۹-۵۲؛ فیض کاشانی، الحقایق فی محاسن الاخلاق، ص۱۰۷ و ۱۲۴؛ رازی، مرصاد العباد، ص۱۰۶؛ غزالی کیمیای سعادت، ج۱، ص۲۴، ج۲ ص۱۰ و ۱۱۵؛ نصیری، معناشناسی ساختاری مفهوم شجاعت، ص۷۱.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۴۹؛ شرح چهل حدیث، ص۳۹۱؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۱؛ ولایت فقیه، ص۱۳۳؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۳۵۸؛ صحیفه امام، ج۳، ص۳۱۶.
- ↑ فیض کاشانی، الحقایق فی محاسن الاخلاق، ص۱۲۸؛ نراقی، معراج السعاده، ص۱۶۸-۱۶۹؛ جامع السعادات، ج۱، ص۸۵ و ۱۱۰؛ ابنمسکویه، تهذیب الاخلاق، ج۱، ص۱۲۰.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۳۹۱؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۱ و ۳۵۹؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۳۶۴.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۱۴۲-۱۴۳.
منابع
- ابنمسکویه، احمدبنمحمد، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، نشر طلیعه، بیجا، ۱۴۲۶ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- رازی، نجم الدین، مرصاد العباد، تهران، نشر علمی و فرهنگی، ۱۴۰۱ش.
- غزالی، محمد، کیمیای سعادت، تهران، انتشارات نگاه، ۱۴۰۳ش.
- فیض کا شانی، محسن، الحقایق فی محاسن الاخلاق، قم، دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۳ق.
- فیض کاشانی، محسن، مفاتیح الشرایع، قم، مجمع الذخائر الاسلامیه، ۱۴۰۱ق.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م.
- نراقی، احمد، معراج السعادة، قم، نشر هجرت، ۱۳۷۸ش.
- نراقی، مهدی، جامع السعادات، قم، نشر آل محمد، ۱۳۸۸ش.
- نصیری، امید، معناشناسی ساختاری مفهوم شجاعت در منابع روایی، پژوهش علوم حدیث تطبیقی، ۱۳۹۹ش.
نویسنده: باقر صاحبی