عبدالعظیم حسنی
عبدالعظیم حسنی از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) بود. عبدالعظیم محدثی بزرگ و از عالمان خاندان پیامبر(ع) شناخته میشود. وی به سبب مخالفت با حکومت بنیعباس، در اواخر عمر زندگیای مخفی داشت و از سامرا به ری رفت و در آنجا مخفیانه زندگی میکرد و در همانجا درگذشت. در روایتی زیارت قبر عبدالعظیم برابر با زیارت امام حسین(ع) توصیف شده است.
امامخمینی توجه ویژهای به زیارت مرقد عبدالعظیم حسنی داشتند. علاقه ایشان به زیارت عبدالعظیم به گونهای بود که پس از ورود به ایران در بهمن ۱۳۵۷ش، ابراز تأسف میکنند که چند روز است به ایران آمدهاند اما موفق به زیارت عبدالعظیم نشدهاند. از این رو امام در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ش، به طور ناشناس همراه عدهای از نزدیکان خود، به زیارت حرم حضرت عبدالعظیم در شهر ری میروند.
معرفی
ابوالقاسم عبدالعظیم حسنی، از نوادگان امام حسن (ع)، در قرن دوم و سوم ه.ق میزیست.[۱] وی در نزد بسیاری از مردم به شاه عبدالعظیم شناخته میشود.[۲] تاریخ دقیق تولد و وفات حضرت عبدالعظیم مشخص نیست؛[۳] اما محققان احتمال تولد او را در سال ۱۷۳ق، و وفات را در سال ۲۵۲ق، دانستهاند.[۴]
سابقه مبارزاتی خاندان عبدالعظیم از یک سو، و شخصیت علمی و جهادی و ارتباط بسیار نزدیک وی با اهلبیت(ع) از سوی دیگر، موجب شدند که عبدالعظیم در سالهای پایانی زندگی، تحت تعقیب حکومت بنیعباس، قرار گیرد.[۵] از این رو، برای ادامه فعالیتها و چه بسا با اشاره امام هادی(ع)، زندگی مخفی را انتخاب کرد[۶] و به صورت مسافری ناشناس، وطن خود سامرا را ترک کرد و شهرهای مختلفی را پشت سر گذاشت تا آن که در شهر ری ساکن شد[۷] و همانجا به خاک سپرده شد.[۸] بر پایه گزارشهای تاریخی حضرت عبدالعظیم در اثر بیماری و به مرگ طبیعی از دنیا رفته است.[۹] برخی نیز گفتهاند وی شهید شده است..[۱۰]
جایگاه
عبدالعظیم حسنی از اصحاب و یاران مورد اعتماد امام جواد(ع) و امام هادی(ع) بود[۱۱] که نسبش با چهار واسطه به امام حسن مجتبی(ع) میرسد.[۱۲] عبدالعظیم حسنی از محدثان بزرگ شیعه[۱۳] و مردی دانشمند، دارای فضائل اخلاقی و با تقوا بود[۱۴] و به نقل احادیث اهتمام ویژه داشت. او از امام جواد(ع) و امام هادی(ع) و نیز گروهی از اصحاب امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) روایت کرده است.[۱۵] در کتب حدیثی، بیش از صد روایت از عبدالعظیم حسنی نقل شده است.[۱۶] شیخ صدوق، مجموعه روایات وی را با عنوان «جامع اخبار عبدالعظیم» گردآوری کرده است.[۱۷] عبدالعظیم همواره مورد اعتماد بزرگان شیعه بوده و روایات او با اطمینان اخذ و نقل میشده است.[۱۸]
ایمان، دانش و روشنبینی و بویژه افکار و رفتار عدالتخواهانه عبدالعظیم حسنی در برابر خلفای بنیعباس، از وی شخصیتی نامدار پدید آورد که مورد توجه عالمان دینی قرار گرفت.[۱۹] عظمت علمی حضرت عبدالعظیم به حدی بوده که امام هادی(ع)، مردم را برای حل مشکلات دینی و یافتن پاسخ پرسشهای اعتقادی و عملیشان، به ایشان ارجاع داده است.[۲۰] درباره حضرت عبدالعظیم گفتهاند او نه فقط یک محدّث و راوی احادیث اهلبیت(ع) بلکه مجتهدی توانمند و از علمای بزرگ خاندان رسالت بود که بر اساس اصول و قواعدی که از اهلبیت در اختیار داشت، دیدگاههای خود را در زمینههای اعتقادی و فقهی بازگو میکرد.[۲۱] همچنین به عبدالعظیم حسنی کتابی نسبت دادهاند که در آن خطبههای امام علی(ع) گردآوردی شده است.[۲۲]
در روایات، زیارت قبر عبدالعظیم حسنی مستحب شمرده شده است.[۲۳] در روایتی از امام هادی(ع) آمده که هرکس قبر عبدالعظیم را زیارت کند، مانند کسی است که امام حسین(ع) را زیارت کرده باشد.[۲۴] محققان این روایت را نشانه عظمت معنوی و مقامات باطنی حضرت عبدالعظیم(ع) دانستهاند.[۲۵]
زیارت حرم عبدالعظیم توسط امامخمینی
امامخمینی تقید خاصی به زیارت حضرت عبدالعظیم داشتند؛ به طوری که بعد از ورود به میهن در بهمن ۱۳۵۷ش و در بحبوحه وقایع انقلاب، قصد زیارت حرم عبدالعظیم کردند.[۲۶] شدت علاقه امام به عبدالعظیم حسنی تا اندازهای بود که در دو سه روز اولی که از پاریس تشریف آورده بودند فرموده بودند: «من متأثرم که در این چند روز که به ایران آمدهام هنوز به زیارت حضرت عبدالعظیم (ع) موفق نشدهام».[۲۷]
ابوالفضل توکلیبینا از اعضای قدیمی موتلفه اسلامی که راننده اتومبیل حامل امامخمینی به شهر ری برای زیارت حرم عبدالعظیم حسنی(ع) بود در این رابطه میگوید در یکی از روزهای نزدیک به ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷، حضرت امام اظهار تمایل کردند که برای زیارت حضرت عبدالعظیم (ع)، به شهر ری بروند.[۲۸] در خاطرات نزدیکان امام آمده است که ایشان در ایامی که در مدرسه علوی اقامت داشتند در تاریخ ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ش، بهطور ناشناس با سیداحمد خمینی، ناطق نوری و شهید عراقی به زیارت حضرت عبدالعظیم(ع) رفتند. [۲۹]
پانویس
- ↑ نجاشی، رجال نجاشی، ص۲۴۸.
- ↑ میرصادقی، «دربارهٔ شاه عبدالعظیم»، ص۳۱.
- ↑ استادی، «آشنایی با حضرت عبدالعظیم(ع) و مصادر شرح حال او»، ص۲۹۷ تا ص۳۰۱.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۱۶ و ص۱۷.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۲۶.
- ↑ هدایتی، آستانه ری، مجموعهٔ اسناد و فرامین، ص۱۷.
- ↑ وحید بهبهانی، تعلیقات علی منهج المقال، ص۱۹۶.
- ↑ سجادی، کریمی، «شاه عبدالعظیم»، ج۵، ذیل مدخل.
- ↑ نجاشی، رجال نجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۲۴۸؛ طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۱۹۳.
- ↑ طریحی، المنتخب، ۱۳۶۹ق، ص۸.
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ج۵، ص۳۱۲.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۱۳.
- ↑ محمودآبادی، محمودی، «اعتبارسنجی تحلیلی روایت برابری ثواب زیارت عبدالعظیم (ع) با حضرت سیدالشهدا (ع)»، ص۸۳.
- ↑ حلی، خلاصه الاقوال، ص۲۲۶. نوری، خاتمه مستدرک، ج۴، ص۴۰۴.
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ج۵، ص۳۱۲.
- ↑ عطاردی، مسند الامام الجواد، ص۳۰۲.
- ↑ صدوق، الهدایه، ص۱۷۴. (مقدمه).
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ج۵، ص۳۱۲.
- ↑ میرصادقی، «دربارهٔ شاه عبدالعظیم»، ص۳۱.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۱۹.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۲۰.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۲۱.
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ص۳۱۲ و ص۳۱۳.
- ↑ ابنقولويه، كامل الزيارات، ص۳۳۸.
- ↑ محمدی ریشهری، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، ص۲۱.
- ↑ «۱۹ بهمن سالروز تشرف تاریخی امامخمینی(ره) به حرم حضرت عبدالعظیم(ع)»، سایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع).
- ↑ رجایی، برداشتهایی از سیره امامخمینی، ج۳، ص۲۶ و ۲۷.
- ↑ «۱۹ بهمن سالروز تشرف تاریخی امامخمینی(ره) به حرم حضرت عبدالعظیم(ع)»، سایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع).
- ↑ رجایی، برداشتهایی از سیره امامخمینی، ج۳، ص۲۶ و ۲۷.
منابع
- ابنقولويه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات، نشر صدوق، بیتا.
- استادی، رضا، «آشنایی با حضرت عبدالعظیم(ع) و مصادر شرح حال او»، مجله نور علم، شماره ۵۰ و ۵۱، فروردین و تیر ۱۳۷۲ش.
- رجایی، غلامعلی، برداشتهایی از سیره امامخمینی، تهران، مؤسسه چاپ و نشر عروج، ۱۳۸۸ش.
- سجادی، صادق، کریمی، اصغر، «شاه عبدالعظیم»، دانشنامه ایران، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.
- صدوق، محمد بن علی، الهدایة، قم، مؤسسه الامام الهادی، ۱۴۱۸ق.
- طریحی، فخرالدین، المنتخب فی جمع المراثی و الخطب، نجف، بینا، ۱۳۶۹ق.
- طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، تحقیق جواد قیومی، بیجا، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
- عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الجواد(ع)، مشهد، آستان قدس رضوی، بیتا.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، تحقیق جواد قیومی، بیجا، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
- محمدی ریشهری، محمد، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۹۲ش.
- محمودآبادی، علی، محمودی، عباس، «اعتبارسنجی تحلیلی روایت برابری ثواب زیارت عبدالعظیم (ع) با حضرت سیدالشهدا (ع)»، حدیث حوزه، شماره ۲۴، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.
- میرصادقی، سید محمدحسین، «دربارهٔ شاه عبدالعظیم»، مقالات و بررسیها ، شماره ۶۹، تابستان ۱۳۸۰ش.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
- نوری، میرزاحسین، خاتمه مستدرک الوسائل، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
- وحید بهبهانی، محمدباقر، تعلیقات علی منهج المقال، چ سنگی، ۱۳۰۶ ق.
- هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه فارسی،قم، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.
- هدایتی، محمدعلی، آستانه ری، مجموعهٔ اسناد و فرامین، تهران، ۱۳۴۴ش.
- «۱۹ بهمن سالروز تشرف تاریخی امامخمینی(ره) به حرم حضرت عبدالعظیم(ع)»، سایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع)، انتشار: ۱۹ بهمن ۱۲۹۸ش، بازدید: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.