فریب شیطان
فریب شیطان، به شیوههای نفوذ شیطان در قلب انسان، گفته میشود. امامخمینی با تحلیل روش و القائات شیطانی، وسوسههای شیطانی را فریبنده میداند که در صورت تکرار و رسوخ این فریبها شخص از انسانیت خارج و هلاک میشود.
اهمیت و جایگاه فریب شیطان
به باور اندیشمندان اسلامی، شیطان دارای فریب و دامهای گوناگونی و کمین گاههای متعدد میباشد. فریب شیطان بر اساس روحیات و اعتقادات افراد متفاوت است، از جمله فریب و دامهای شیطان، وسوسه، نزاع، فساد، ایجاد فراموشی میباشد. علمای اخلاق در آثار خویش به ماهیت فریب شیطان، راههای فریب او و درمان آن پرداختهاند.[۱] امامخمینی نیز در آثار خویش به روشهای فریب و نفوذ شیطان، ماهیت فریب و دامهای شیطان و راه درمان آن پرداخته است.[۲]
روش فریب و نفوذ شطان
در آیات الهی و روایات، به شیوهای فریب و نفوذ شیطان برای گمراه شدن انسان اشاره شده است. از جمله آنها، ایجاد دشمنی، بازداشتن از یاد خدا، آراستن نعمتهای دنیوی و ترویج فحشا و منکر میباشد. شیطان برای فریب دادن انسان به هر شکل و صورتی جز صورت انبیا و اوصیا در میآید.[۳]
امامخمینی در بیان ماهیت و چیستی فریب و دامهای شیطان، با استناد به آیه «و قاسمهما انی لکما لمن الناصحین»،[۴] معتقد است وسوسههای شیطان همواره فریبنده است و القائات شیطانی در قلب، هیئات ظلمانی را به دنبال دارد؛ لذا قلب در اول تکونش قابلی است که در پی حرکت جوهری با اکتساب رذایل و صفات مذموم به فعلیت میرسد. اعمال قلبی وقتی قلب را از قوه به فعلیت میرسانند که به صورت ملکه راسخه درآیند، تکرار و استمرار اعمال بد و صفات رذیله به استحکام آن آثار در قلب میانجامد و آن حالت و کیفیت اشتداد میباشد و آن هیئت راسخه، خود به صورت جوهری تبدیل میشود و چنین شخصی از راه فریبهای متعدد شیطان از انسانیت خارج میگردد و اگر انسان فریبهای شیطان را بخورد و تمام همش خواطر شیطانی و القائات آن باشد، شخصی درغگو، دورو و دوزبان میشود و صداقت، صمیمیت، همیت و مردانگی را زیر پا میگذارد و از هیچ گونه فساد و قباحت پرهیز نمیکند.[۵]
امامخمینی از جمله راههای فریب شیطان را غوطهور شدن در دنیا و هوسهای دنیوی و توجه به عالم طبیعت میداند. به اعتقاد ایشان، نفوذ شیطان و سلطه او، دفعی و به یکباره نیست، بلکه شیطان به تدریج انسان را به گمراهی میکشاند و با فریب و آمیختن حق و باطل و حق جلوه دادن باطل، افراد را با عنوان طاعات الهی فریب میدهد. همچنین یکی دیگر از راههای فریب شیطان القائاتی است که منشأ تخیلات باطله و اوهام خبیثه است، به گونهای که عزم و اراده انسان تابع آنها میشود و تمام اعمال قلبی و جوارحی او از سنخ اعمال شیطانی میگردد.[۶]
امامخمینی معتقد است فریب و وسوسههای شیطانی از زیانبارترین امراض قلبی میباشد، ازاینرو، تأکید بر ضرورت شناخت راههای فریب و نفوذ شیطانی داشته، معتقد است انسان با عدم آگاهی از شیطان و نقشههای فریب دهنده او، در دام شیطان میافتد.[۷]
درمان و علاج فریبهای شیطان
امامخمینی از جمله راههای درمان و علاج فریب شیطان را بیاعتنایی به فریب و وسوسههای او میداند و معتقد است این بیاعتنایی، از معالجات مهمی است که در همه امراض ناشی از القائات و فریب شیطان به کار میآید. همچنین ایشان استعاذه و تضرع به درگاه حقتعالی و پناه بردن از وسوسهها و فریب شیطانی را عامل مهم میداند. امامخمینی معتقد است اگر انسان در کارها و افعالش تفکر و تأمل داشته باشد، فریب وسوسهها و دامهای شیطانی را نمیخورد.[۸]
پانویس
- ↑ فیض کاشانی، الاصفی، ج۱، ص۳۶۵؛ برزگر شیطانشناسی، ص۱۲۳؛ رجائی، جن و شیطان، ص۵۶؛ طباطبائی، المیزان، ج۸، ص۶۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۲۰۲؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۶، ص۲۰۳.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۳۶ و ۷۶؛ صحیفه امام، ج۲، ص۲۳؛ جهاد اکبر، ص۳۱ و ۵۴؛ شرح چهل حدیث، ص۱۲-۱۳-۴۸.
- ↑ .طباطبائی، المیزان، ج۸، ص۶۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۷، ص۲۰۲؛ جوادی آملی تسنیم، ج۱۳، ص۳۲۳.
- ↑ اعراف: ۲۱.
- ↑ امامخمینی، شرح چهل حدیث، ص۱۵۶.
- ↑ .آداب الصلاة، ص۷۶-۷۸؛ شرح چهل حدیث، ص۴۰۰.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۳۶ و ۷۶؛ صحیفه امام، ج۲، ص۲۳؛ جهاد اکبر، ص۳۱ و ۵۴؛ چهل حدیث، ص۱۲-۱۳ و ۴۸.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۱۶۰؛ شرح چهل حدیث، ص۴۰۵ و ۴۰۷.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، جهاد اکبر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- برزگر، کریم، شیطانشناسی، تهران، مجمع ذخائر اسلامی، ۱۳۷۷ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۹.
- رجائی، علیرضا، جن و شیطان، تهران، نشر نبوغ، ۱۳۹۱ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- فیض کاشانی، محسن، الاصفی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
نویسنده: باقر صاحبی