لقب امام

لقب امام برای آیت‌الله خمینی را اولین بار حسن روحانی در یک مکان عمومی بکار برد و پس از آن این لقب در جامعه شایع شد. روحانی این لقب را در مراسم هفت سیدمصطفی خمینی در مسجد ارک تهران بکار برد. او می‌گوید این عبارت را با توجه به آیه ۱۲۴ سوره بقره که حضرت ابراهیم(ع) پس از انجام امتحانات و دادن اسماعیل، از سوی خداوند امام مردم قرار گرفت، برای آیت‌الله خمینی بکار بردم که فرزندش مصطفی را در راه خدا داد.

دلیل اطلاق این لقب به آیت‌الله خمینی و استقبال جامعه از آن را این دانسته‌اند که امام‌خمینی توانست با رهبری خود یک نهضت و انقلاب دینی بر پا کند و یک نظام استبدادی و طاغوتی که سال‌ها با بی‌عدالتی و ظلم مردم را در تنگنا قرار داده بود، ساقط کند.

دلیل لقب امام

استفاده از عنوان امام برای رهبران مذهبی و سیاسی در میان اهل تسنن موارد متعددی را شامل می‌شود و پیروان و هواداران این شخصیت‌ها در جهان عرب از عنوان امام به معنای رهبر و پیشوای سیاسی دربارهٔ افراد فراوانی استفاده کرده‌اند؛ اما برپایه اهمیت و جایگاهی که برای عنوان و لقب امام در فرهنگ شیعی ایران وجود دارد تقریباً کمتر کسی از میان شخصیت‌های سیاسی و مذهبی توانسته به صورت گسترده و همه‌گیر واجد این عنوان و لقب شود و مورد قبول عموم قرار گیرد. امام‌خمینی از چنان ویژگی و جایگاهی برخوردار بودند که با مقبولیت زیادی این عنوان را کسب کردند و این عنوان برای ایشان در جامعه مورد قبول و استقبال قرار گرفت.

علت اینکه این عنوان و لقب به آیت‌الله خمینی اطلاق شد برای این بود که در عصر کنونی توانست با رهبری خود یک نهضت و انقلاب دینی بر پا کند و در دنیایی که شعار حذف دین از صحنه سیاست و اجتماع، سرلوحه کارشان بود یک حکومت دینی برپا کرد؛ از این جهت این عنوان از سوی جامعه برای ایشان بکار برده شد.

چه کسی اولین بار به آیت‌الله خمینی، لقب «امام» داد؟

اولین بار لقب امام برای آیت‌الله خمینی را حسن روحانی در یک مکان عمومی بکار برد. ایشان این عبارت را در سال ۱۳۵۶ش در مراسم هفت سید مصطفی خمینی در مسجد ارک که جمعیت زیادی در آن شرکت کرده بودند بکار برد. در این مراسم افرادی شناخته شده‌ای مانند محمدتقی فلسفی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، مرتضی مطهری و مهندس بازرگان بودند. خود او در این باره می‌گوید با اینکه ممنوع‌المنبر بودم، شهید مطهری از من دعوت کرد تا در این مراسم سخنرانی کنم. ایشان درباره این که چه شد لقب امام را در این سخنرانی بکار برد می‌گوید یکی دو روز قبل از آن سخنرانی به ذهنم آمد که لقب «امام» را برای آیت‌الله خمینی مطرح کنم، اما کمی تردید داشتم که این کلمه امام مورد پذیرش مردم قرار می‌گیرد یا نه، به هر حال این تصمیم را گرفتم. حسن روحانی در آن مراسم با یاد کردن داستان حضرت ابراهیم(ع)، آیه «وَ إِذِ ابْتَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا؛ و پروردگار ابراهيم او را به كارى چند بيازمود و ابراهيم آن كارها را به تمامى به انجام رسانيد. خدا گفت: من تو را پيشواى مردم گردانيدم.»(سوره بقره، آیه ۱۲۴) را خواند و ادامه داد وقتی ابراهیم همه امتحانات را داد و آخرین امتحان هم اسماعیل بود، خداوند او را به مقام امامت رساند. از این جهت، آیت‌الله خمینی اسماعیل خود را که سیدمصطفی خمینی بود در راه خدا داد. پس از ذکر این تمثیل روحانی می‌گوید برای اولین بار برای آیت‌الله خمینی لقب امام را بکار بردم و بعد هم مورد تأکید همه قرار گرفت.

بکار بردن لقب امام توسط دیگران

در بررسی اسناد و منابع تاریخ انقلاب اسلامی، اولین جایی که به‌طور مدون و دقیق لفظ و عنوان امام، برای آیت‌الله خمینی به کار برده شده‌ است به گزارش ساواک از سخنرانی ایشان در مدرسه فیضیه، به سال ۱۳۴۲ش بازمی‌گردد. البته مأمور ویژه ساواک در این گزارش برای توصیف احترام و مقام آیت‌الله خمینی در میان مردم و احتمالاً در جهت بیان خطر ایشان برای نظام شاهنشاهی چنین تمثیلی را به کار می‌برد.

برخی گفته‌اند نخستین شخصیتی که عنوان «امام» را برای رهبر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، به کار برد، محمدرضا حکیمی بود که در کتاب «سرود جهش‌ها» که در سال ۱۳۴۲ش به رشته نگارش کشید، چنین آورد: «… در این روز و روزگار، دیگر این نشان تشیع را بر کسی ندیدیم و این سخن عزیز شیعی انتم علی احدی الحسنیین را از کسی نشنیدیم، مگر از پیشوای شیعی اندیش معاصر و یادگار پیشینه‌های شیعه، امام خمینی…»

نعمت‌الله میرزازاده با تخلص م - آزرم شاعری است که در سال ۱۳۴۳ بارها و بارها در قصیده‌ای زیبا آیت‌الله خمینی را با عنوان امام خطاب می‌نماید. نعمت آزرم در قصیده «به نام تو سوگند» که در ۴۸ بیت در سال ۱۳۴۳ش سروده شده و ایشان را به این عنوان خطاب می‌نماید. برخی نیز گفته‌اند شهید محمد صادق اسلامی گیلانی اولین کسی بود که قبل از درگذشت سید مصطفی خمینی و در صحن حضرت عبدالعظیم (ع) در یک سخنرانی، رسماً از رهبر کبیر انقلاب به عنوان امام‌خمینی یاد کرد.