آیه اخوت
آیه اخوت (آیه ۱۰ سوره حجرات)؛ به یکی از مهمترین مسئولیتهای اجتماعی و اخلاقی مسلمانان اشاره دارد و درباره برادری و اخوت میان مؤمنان و وظیفه مسلمانان در قبال هم سخن گفته است. امامخمینی به آیه اخوت توجه داشته، به جایگاه، اهمیت، آثار و پیامدهای آن اشاره کرده و در مواردی علامت اخوت را تحقق ایمان میداند.
اهمیت و جایگاه آیه اخوت
آیه ۱۰ سوره حجرات را «آیه اخوت» گویند. خداوند در این آیه از رابطه برادری و اخوت میان مؤمنان و وظیفه مسلمانان در قبال هم سخن گفته است. آیه اخوت به یکی از مهمترین مسئولیتهای اجتماعی و اخلاقی مسلمانان اشاره دارد و به مسلمانان دستور میدهد که میان دو برادر خود صلح و آشتی برقرار کنند: «انما المؤمنون إخوة فأصلحوا بین أخویکم واتقوا الله لعلکم ترحمون». آیه اخوت یکی از شعارهای اساسی و ریشهدار اسلامی است که اشاره به تساوی بین افراد و عدم تفاوت از نظر قومی و قبیلهای است و بر معیار تقوا و وجوب اصلاح بین برادران دینی تاکید دارد.[۱] در روایات اسلامی نیز به این مسئله تاکید فراوان شده است.[۲] مفسران اسلامی ذیل آیه اخوت به جایگاه و اهمیت اخوت، آثار و پیامدهای آن پرداختهاند.[۳] امامخمینی نیز به آیه اخوت توجه داشته و به جایگاه، اهمیت، آثار و پیامدهای آن اشاره کرده و در مواردی علامت اخوت را تحقق ایمان میداند.[۴]
تفسیر و تبیین آیه اخوت
برخی مفسران اسلامی مقصود از اخوت در آیه «انما المؤمنون إخوة» اخوت دینی و اعتباری میدانند که تنها آثار اجتماعی و اخلاقی دارد و در ازدواج و ارث، اثری ندارد.[۵]
آیه اخوت یکی از کارآمدترین راهها برای گریز از زیانهای تفرقه جامعه دینی است؛ زیرا در سایه برادری دینی اتحاد و محبت و همکاری در کارهای نیک پدید میآید و جامعه از بسیاری از انحرافات روحی، اجتماعی و دینی مصون میماند، چنان که روایت شده، مسلمانان در برابر همدیگر مانند ساختمانی هستند که تمام اجزای آن، همدیگر را نگه میدارد.[۶] امامخمینی نیز با استناد به آیه «انما المؤمنون اخوة» معتقد است آیه اخوت در بیان برادری میان مسلمانان است و هیچ حیثیتی و جهت دیگری را بازگو نمیکند. و مسلمانان مکلفند همانند برادر با هم رفتار کنند. به باور ایشان این یک حکم سیاسی است که اگر ملتهای مسلمان با هم باشند هیچ آسیی بر آنها وارد نمیشود؛ ازاینرو برادری اقتضا میکند، اگر آسیب و صدمه بر آنها وارد شد، همه برادران دینی متأثر باشند و نباید بین برادران دینی جدایی و تفرقه انداخت؛ زیرا برادر به برادر ضرر نمیرساند.[۷] به اعتقاد امامخمینی حکم برادری مؤمنین در آیه اخوت، یک حکم اخلاقی و اجتماعی است و اگر مؤمنین و طوایف مختلف از مسلمانان همه باهم مؤمن به خدا و پیامبر باشند، اینها با هم برادری پیدا میکنند که سبب آثار و نتایج اخلاقی و اجتماعی بزرگی میباشد.[۸]
نکته قابل توجه در مطالب امامخمینی آن است که تاکید بر ایجاد برادری در میان مسلمانان، از هر مذهب و عقیده میباشد، بدین معنا که بر اساس آیه اخوت، معیار برادری را در اسلام، ایمان آوردن به آن میداند هرچند دارای مذهب مختلفی مانند شیعه و سنی باشند. از همین رو، تعبیر به ایمان را اصطلاح قرآنی میدانند نه اصطلاح فقهی. و علامت اخوت را تحقق همین ایمان قرآنی میداند؛ البته این ایمان باید در قلب تأثیر بگذارد. بنابراین، معیار شخیص ایمان افراد، نگاه کردن آنان به دیگران است که آیا به چشم برادری نگاه میکنند و هیچ خصومتی با هم ندارند یا نه؟. مؤمن آن است که با مؤمن دیگر برادر باشد و با او خوشرفتاری کند.[۹]
پانویس
- ↑ کاشانی، تأویلات کاشانی، ج۲، ص۲۷۶؛ ابنعاشور، التحریر و التنویر، ج۲۶، ص۲۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۱۷۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۴، ص۴۹۱؛ صدوق، ثواب الاعمال، ص۲۵۰؛ الامالی، ص۵۲۲.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ج۱۳، ص۳۰۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۱۷۲؛ میبدی، کشف الاسرار، ج۳، ص۶۶۷؛ قرطبی، تفسیر قرطبی، ج۷، ص۱۵۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۴، ص۵۴۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۲۴۹؛ ج۱۱، ص۳۱۱؛ ج۱۵، ص۴۷۱؛ شرح چهل حدیث، ص۳۰۹-۳۱۱.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ج۱۳، ص۳۰۳؛ طباطبائی، المیزان، ج۱۸، ص۴۷۲.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۸، ص۱۵۰؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۰۳.
- ↑ امامخمینی، ج۱۱، صحیفه، ج۱۱، ص۴۹۱؛ ج۱۳، ص۳۳-۱۳۴ و ۱۵۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۳، ص۱۳۰-۱۳۱.
- ↑ امامخمینی؛ شرح چهل حدیث، ص۳۰۹-۳۱۱؛ صحیفه امام، ج۱۱، ص۳۶۷ و ۳۸۱؛ ج۱۲، ص۳۵۸-۳۵۹؛ ایازی، تفسیر قرآن مجید، ج۵، ص۲۰۱.
منابع
- ابنعاشور، محمدطاهر، التحریر والتنویر، بیروت، نشر نور، ۱۴۲۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- ایازی، محمدعلی، تفسیر قرآن مجید برگرفته از آثار امامخمینی، تهران، مؤسسه نشر و آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- آلوسی، محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
- صدوق، محمدبنعلی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، نشر رضی، ۱۳۶۸ش.
- صندوق، محمدبنعلی، الامانی، قم، نشر مؤسسه بعثت، ۱۴۱۷ق.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- قرطبی، محمدبناحمد، تفسیر قرطبی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- کاشانی، عبدالرزاق، تأویلات کاشانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
- کلینی، محمدبنیعقوب، اصول کافی، تصحیح علیاکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳ش.
- میبدی، رشیدالدین، کشف الأسرار و عدة الابرار، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
نویسنده: باقر صاحبی