آیه قصاص
آیه قصاص، آیه ۱۷۹ سوره بقره درباره قانون قصاص، حکمت آن است و اجرای قصاص را موجب حیات و امنیت جامعه میداند. امامخمینی به آیه قصاص توجه داشته و به آن از حیث مشروعیت، جایگاه حقیقت و آثار آن پرداخته و در مواردی آن را تفسیر عرفانی کرده است.
اهمیت و جایگاه آیه قصاص
آیه قصاص، آیه ۱۷۹ سوره بقره است که درباره قانون قصاص، حکمت آن است و اجرای قصاص را باعث حیات و امنیت جامعه اسلامی میداند.[۱] آیه قصاص در متون دینی و معارف اسلامی جایگاه ویژهای دارد. واژه قصاص در قرآن غالباً به معنای مقابل به مثل است. توجه به متن آیه قصاص: «ولکم فی القصاص حیاة یا اولی الالباب لعلکم تتقون»،[۲] میرساند در صورتی حیات جامعه اسلامی تضمین میشود که قصاص و احکام آن جاری شود؛ ازاینرو، مفسران اسلامی و اهل معرفت درباره آیه قصاص به بحث از مشروعیت، جایگاه، حقیقت و آثار آن پرداختهاند.[۳]
امامخمینی نیز به آیه قصاص توجه داشته و به آن از حیث مشروعیت، جایگاه، حقیقت و آثار پرداخته و در مواردی آن را تفسیر عرفانی کرده است.[۴]
مشروعیت قصاص
مفسران اسلامی با استناد به آیه «و لکم فی القصاص حیاة یا اولی الالباب»،[۵] قانون قصاص را مورد بررسی و تاکید قرار داده و مقابله به مثل در تعدی و ظلم که قصاص مصداقی از آن است مشروع شناختهاند.[۶]
امامخمینی نیز با توجه به آیه قصاص، حکم قصاص را از ضروریات دین و مخالفت با آن را محکوم به حکم ارتداد دانسته است. ایشان با استناد به آیه «و لکم فی القصاص حیاة یا أولی الالباب»، قصاص را موجب حیات انسان معرفی کرده، آن را ناظر به جنبه بازدارندگی قصاص میداند؛ زیرا اجرای این قانون موجب میشود کسانی که قصد قتل و جنایت دارند، از ترس اجرای قصاص درباره آنها از قصد خویش منصرف شوند و همین امر موجب حفظ حیات انسانها در جامعه اسلامی میگردد.[۷]
قصاص جلوه الهی
اهل معرفت هر یک از صفات الهی را در مقابل صفات دیگر معرفی کردهاند. همه اسماء و صفاتی که رحمت و لطف در آنها وجود دارد، انسان را به خود جذب میکند و موجب اُنس میشوند، اسما و صفات جمالیاند و همه اسما و صفاتی که قهر و غضب الهی در آنها غالب است و خوفی ویژه را در انسان برمیانگیزانند، اسمای جلالی حقتعالی میباشد و نتیجه جلوه غضب و انتقام الهی هستند، نظیر آیه قصاص.[۸]
امامخمینی نیز درباره ملاک اسمای جلالی و جمالی، لطف، قهر و انس و هیبت را مطرح میکند و در این زمینه به آیه قصاص استشهاد میکند و معتقد است این آیه به لطف مستور در قهر اشاره دارد؛ یعنی از دل قصاص که جلوه غضب الهی است، حیات و زندگی و طراوت و لطف به دست میآید، پس تمام حدود، تعزیرات و قصاص حقیقت رحمت و رأفت است که در صورت غضب و انتقام، جلوه میکند، بلکه جهنم، رحمتی است در صورت غضب برای کسانی که لیاقت رسیدن به سعادت را دارند. اگر این تخلصات و تطهیرات در جهنم نبود، هرگز سعادت برای اشخاص محقق نمیشد.[۹]
پانویس
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۱، ص۴۳۳؛ سبحانی، احکام القصاص فی الشریعة الاسلامیه، ج۱، ص۱۲.
- ↑ بقره: ۱۷۹.
- ↑ رازی، روض الجنان، ج۲، ص۳۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج۱، ص۶۰۳؛ طیب، اطیب البیان ج۱، ص۳۱۸؛ طباطبائی، المیزان، ج۱، ص۴۳۳؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۱، ص۴۱۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۴۸۹؛ قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۴۳.
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۲۳؛ تفسیر سوره حمد، ص۲۲۰؛ کشف اسرار، ص۲۷۴؛ صحیفه امام، ج۱۹، ص۲۲۶.
- ↑ بقره: ۱۷۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۵۱؛ طباطبائی، المیزان، ج۱۸، ص۶۴؛ نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج۷، ص۴۲؛ طوسی، التبیان، ج۳، ص۵۳۶؛ عاملی وسائل الشیعه، ج۲۹، ص۴۰ و ۵۹.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۷، ص۳۱۳؛ ج۱۴، ص۴۴۹ و ۴۵۸.
- ↑ قیصری، شرح فصوص الحکم، ص۱۳؛ جامی، نقد النصوص، ص۱۰۸، صاحبی، اوج معرفت، ص۲۱۳-۲۱۴.
- ↑ امامخمینی، تفسیر سوره حمد، ص۲۲۰؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۲۳۳؛ شرح دعای سحر، ص۲۷-۲۸؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۱، ص۱۳۸-۱۳۹؛ اوج معرفت، ص۲۱۴-۲۱۵.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- جامی، عبدالرحمان، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، مقدمه و تصحیح ویلیام چیتیک، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۰ش.
- حرّ عاملی، وسائل الشیعه، بیروت، نشر مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۳۶۷ش.
- رازی، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- سبحانی، جعفر، احکام القصاص فی الشریعه الاسلامیه، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۳۸۶ش.
- سیوطی، جلالالدین، الدر المنثور، بیروت دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- صاحبی، باقر، اوج معرفت، تهران، نشر عروج، ۱۳۹۸ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، قم، نشر آل البیت، ۱۳۸۹ش.
- طیب، عبدالحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، نشر اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- قیصری، داوودبنمحمود، شرح فصوص الحکم، تصحیح و تعلیق سیدجلالالّدین آشتیانی، تهران، نشر علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، العالمیه، ۱۴۱۲ق.
نویسنده: باقر صاحبی