افغانستان
| اطلاعات عمومی | |
|---|---|
| نام رسمی | جمهوری اسلامی افغانستان |
| دین رسمی | اسلام |
| جمعیت کل | حدود ۳۵ میلیون نفر |
| مساحت | ۶۵۲٬۲۳۰ کیلومتر مربع |
| حکومت | جمهوری (با ساختار متغیر در دورههای تاریخی) |
| واحد پول | افغانی |
| پایتخت | کابل |
| شهرهای مهم | کابل، قندهار، هرات، مزار شریف، جلالآباد، قندوز |
| ادیان(درصد) | اسلام (اکثریت)، هندو، سیک، اسماعیلی (اقلیت) |
| زبان رسمی | دری، پشتو |
| اسلام | |
| پیشینه اسلام | ورود اسلام در قرن نخست هجری قمری |
| جمعیت مسلمانان | بیش از ۹۹٪ |
| تاریخ تشیع | |
| وقایع تاریخی | اشغال شوروی (۱۳۵۸ش)، جهاد اسلامی، جنگهای داخلی، مهاجرت گسترده |
| آداب و رسوم | مبتنی بر فرهنگ اسلامی، قومی و قبیلهای |
| حکومتها | امارتها، پادشاهی، جمهوری، حکومتهای نظامی و ایدئولوژیک |
| احزاب و گروههای شیعی | |
| احزاب | احزاب جهادی، قومی و اسلامی |
| فرق | اهلسنت حنفی، شیعه امامیه، اسماعیلیه |
| مراکز شیعی | |
| مراکز علمی | دانشگاه کابل، حوزههای علمیه محلی |
| زیارتگاهها | روضه حضرت علی(ع) در مزار شریف |
| مساجد | مساجد جامع شهرهای بزرگ |
| حسینیهها | در مناطق شیعهنشین |
| مؤسسات فرهنگی | مراکز دینی و فرهنگی اسلامی |
| مؤسسات اجتماعی | نهادهای خیریه و مردمی |
| مناطق شیعهنشین | هزارهجات، کابل، مزار شریف، بامیان |
| شخصیتهای شیعی | |
| مذهبی | جامعهای دینمحور با گرایشهای اسلامی قوی |
| سیاسی | ساختار سیاسی متأثر از قومیت و مذهب |
| علمی | حضور حوزهها و مراکز آموزش دینی و دانشگاهی |
| اجتماعی | جامعهای سنتی با پیوندهای قبیلهای |
افغانستان همسایه شرقی ایران، با جمعیتی مسلمان و اکثریت اهلسنت است. پس از تجاوز شوروی به این کشور، شمار زیادی از مردم افغانستان به ایران مهاجرت کردند. امامخمینی در طول رهبری خود مهاجرین افغانی را برادران دینی خود خواند و بارها به مردم و مسئولین به حمایت و پذیرایی از مهاجران افغانی توصیه و تأکید کردهاند.
جهاد مردم افغانستان در برابر اتحاد جماهیر شوروی همواره مورد حمایت و تحسین امامخمینی بوده است. ایشان، مجاهدان افغانستان را چریکهای قدرتمندی خطاب کرد که بر شوروی چنان سیلی زدند که دیگر نتوانست سرش را بلند کند.
امامخمینی در افغانستان وکلایی داشت که به آنان اجازه اخذ و خرج وجوه شرعی را داد. از مشهورترین این وکلا، عبدالعلی مزاری بود که در راه نشر عقاید امام، زندان ساواک ایران و شکنجههای آن را نیز متحمل شد.
معرفی
کشور افغانستان همسایه شرقی ایران است. افغانستان از غرب با ایران، از شمال با ترکمنستان، تاجیکستان، و ازبکستان، از شرق و جنوب با پاکستان، و در گوشهٔ شمال شرقی با ترکستان شرقی (سینکیانگ) چین هممرز است. امروزه شهرهای مهم افغانستان، پس از پایتخت (کابل)، عبارتاند از: قندهار، مزارشریف، هرات، جلالآباد و قندوز. بیشتر مردم افغانستان مسلماناند. پیروان تسنن حنفی و پس از آنها، شیعهٔ امامیه بیش از پیروان مذاهب دیگر هستند. مذهب شیعه بیشتر میان قومها و قبایل ایرانیتبار فارسیزبان رواج دارد. مذاهب هندو، اسماعیلی و سیک نیز، بهترتیب شمار پیروان، از مذاهب متداول در میان مردم افغانستان هستند.[۱]
ساختار سیاسی در افغانستان بر محوریت سیاست قومی شکلگرفته است و حاکمیت این کشور از بدو تأسیس تاکنون بر پایه تک قومی (پشتون) استوار بوده و از مشارکت گروههای عمده قومی در ساختار سیاسی کشور بهشدت اجتناب کرده است.[۲]
اقوام در افغانستان
افغانستان جامعهای است با اقوام متنوع. قوم پشتون یا افغان پرشمارترین اقوام افغانستان است. جمعیت آنها را در حدود ۶۰٪ مردم این سرزمین تخمین زدهاند. تاجیکها قومی ایرانیتبار و از اقوام فارسیزبان یکجانشین افغانستان هستند. تاجیکان را نمایندهٔ فرهنگ، صنعت و بازرگانی ایران بهشمار آوردهاند. هزاره از بزرگترین قومهای افغانستان که بیشتر آنان شیعهٔ اثناعشری هستند. بلوچ، ازبک، ترکمن و... از دیگر قبایل افغانستان شمرده میشود.[۳]
مجاهدان افغانی در کلام امامخمینی
پس از وقایع سیاسی سال ۱۳۵۷ شمسی در افغانستان و کودتای ۷ ثور (اردیبهشت) ۱۳۵۷ توسط نور محمد ترهکی، که گرایشاتی مارکسیستی نیز داشت، و سایر سرکوبها و ایذائاتی که برای ملت مسلمان افغانستان ایجاد شد، مبارزان و مجاهدان مسلمان افغانی برای مبارزه با حکومتهای مرتبط و مورد حمایت اتحاد جماهیر شوروی، دست به مبارزات طولانی زدند. امامخمینی در بیانی رسا، ضمن ستایش و تقدیر از مبارزات گسترده و فراگیر مجاهدان افغانی، آنها را بابت شکستن ابهت شوروی، تحسین میکند.[۴] در سخنان امامخمینی تعبیرهای دلسوزانهای در رابطه با مردم افغانستان وجود دارد. امام به مسلمانی، شجاعت، دلیری و مظلومیت مردم افغانستان تأکید داشته و جوانان مجاهد افغان را جوانان برومندی میداند که بتی را که به نام شوروی برای ملتها تراشیده شده بود، شکستند.[۵]
امامخمینی در ستایش مجاهدان افغانی بیان میدارد که چریکهای افغانی یکی از بتهای بزرگ یعنی شوروی را شکستند.[۶] امام در زمینه مقاومت و رشادتهای ملت افغانستان در برابر نیروهای متجاوز اتحاد جماهیر شوروی، میفرماید شوروی همه سلاحهای مدرن و حتی نظامیهای تربیت شده را آورد، اما نتوانست ملت افغانستان را شکست دهد.[۷] امامخمینی، مجاهدان افغانستان را چریکهای قدرتمندی خطاب کرد که بر شوروی چنان سیلی زدند که دیگر نتوانست سرش را بلند کند. امامخمینی همواره پشتیبانی بیدریغ خود را از برادران مسلمان و مظلوم افغانی اعلام میداشت و اشغالگران را شدیداً محکوم میکرد و دفاع از مظلوم را وظیفه دینی خود برمیشمرد.[۸]
تأثیر امامخمینی بر جهاد مردم افغانستان در برابر شوروی
جهاد مردم افغانستان در برابر اتحاد جماهیر شوروی که به شکست شوروی منجر شد را تحت تأثیر اندیشه سیاسی امامخمینی دانستهاند. گفته شده اگر پیروزی انقلاب اسلامی در ایران نبود شاید ملت مسلمان افغانستان در مقابل ابرقدرت شرق آن روز نمیتوانست به پیروزی دست پیدا بکند. در دوره جهاد، امام همیشه از مجاهدان افغانستان دفاع میکرد. در حالی که ایران خود درگیر مبارزات با رژیمی بود که از حمایتهای غرب و بویژه دولت آمریکا برخوردار بود، شاید خیلیها تصور میکردند که انقلاب ایران به دنبال این است که حداقل با شوروی دشمنی نکند، اما در چنین فضایی امامخمینی به شدت اشغال افغانستان را محکوم کرد و آن را خلاف قواعد بینالمللی دانست؛ علاوه بر آن و مهمتر از آن از مبارزات مردم افغانستان به صراحت حمایت کرد.[۹]
امامخمینی تحمیل ایدئولوژی کمونیستی و اسلامزدایی در افغانستان را طی دهه ی ۱۹۸۰م. عملی تقبیحآمیز برمیشمرد.[۱۰] از نظر وی، ملت افغانستان معتقد به هویت و نظام اسلامی است و به شدت در مقابل ایدئولوژی کمونیسم ایستادگی میکند.[۱۱] امامخمینی به مسلمانها جرات بخشید که میتوانند در مقابل یک قدرت بزرگ - همانند ایران که در مقابل آمریکا ایستاد - اینها هم ایستادگی کنند و همین بود که مردم افغانستان جهاد را آغاز کردند و بالاخره بعد از ۱۴ سال، روسها را از افغانستان اخراج کردند.[۱۲]
با حمله ارتش سرخ شوروی به افغانستان بسیاری از جوانان انقلابی ایران که در سپاه و نهادهای انقلابی خدمت میکردند، آماده اعزام به افغانستان شدند تا با متجاوزان بجنگند و به ارائه آموزشهای نظامی بپردازند.[۱۳]
حمایت امام از مهاجران افغانی در ایران
جنگهای خانمانسوز با دولتهای وابسته به اتحاد شوروی و تجاوز نظامی اتحاد جماهیر شوروی در تاریخ ششم دی ماه ۱۳۵۸ش به وقوع پیوست، رفته رفته، سیلی از جنگزدگان مهاجر از مرزهای شرقی کشور وارد ایران شدند. این در حالی بود که ایران از شهریور ۱۳۵۹ش درگیر جنگ با دولت متجاوز بعثی شده بود. حضور مهاجران افغانی و مهاجرت آنها به ایران تا پایان حضور و اشغال نظامی شوروی در سال ۱۳۶۷ و سالها بعد از آن در جنگهای داخلی افغانستان ادامه داشته است. حمایت و پذیرش امام خمینی از این مهاجران، و برادر دینی خواندن آنها، باعث شد که دولت وقت خود را موظف به یاری و مساعدت با آنها بداند.[۱۴] امام همانگونه که به یاد مردم داخل افغانستان بوده و همیشه در حمایت از حرکت رهاییبخش اسلامی و ملی افغانها، کوشش مینمود، از فکر مهاجرین افغانی مقیم ایران که پس از اشغال کشورشان توسط شوروی، به ایران پناه آوردند نیز بیرون نبوده، به مردم ایران و هم به مسئولین مملکتی توصیه به برخورد گرم با مهاجرین افغانی و پذیرایی جدی از آنها میکند.[۱۵]
امامخمینی در دیدار با جمعی از بازاریان در زمینه مشکلات اقتصادی که همزمان با جنگ و حضور مهاجران ایرانی، مهاجران جنگ زده جنوب کشور، و مهاجران افغانی، دامنگیر دولت وقت بوده است، میفرمایند مهاجرین افغانستانی مهمانهای ما هستند. این مهاجرین مسلمان هستند و ما هم مسلمان هستیم، از این جهت ما و دولت و ملت ایران باید از آنان پذیرایی کنیم.[۱۶] ایشان در جایی دیگر میفرمایند افغانستان کشوری است که در همسایگی ما واقع است و مسلمان است. ما با ملت افغانستان روابط دوستانه داریم، آنان برادران ما هستند.[۱۷] نگاه مبتنی بر شفقت و مودت اسلامی در رابطه با مهاجرانی افغانی و سایر کشورهای همسایه، نشان از نگاه انسانی امامخمینی در مقوله مهاجرت و وضعیت انسانهایی است که به دلایل گوناگونی از قبیل جنگ و بلایای طبیعی، روند زندگی طبیعیشان با خلل روبرو شده است. این دیدگاه انسانی و اسلامی که مبتنی بر اصل «اخوت و برادری» اسلامی است، در اسناد بینالمللی و حقوق بشری نیز مورد دقت نظر و عنایت خاص قرار گرفته است.[۱۸]
وکلای افغانستانی امامخمینی
جایگاه و رفتار امامخمینی در حوزه نجف باعث ارتباط گرم علمای افغانستانی با امامخمینی گردید و از طریق همین روابط، وکالتنامهها و اجازهنامههای متعدّدی برای علما و مردم افغانستان از سوی امامخمینی صادر شده است، برخی علما و وکلای امامخمینی افزون بر وظیفه وکالت شرعی، رابطه مبارزاتی تنگاتنگ نیز با امامخمینی داشته و جزوهها و نوارها و نیز اسناد مربوط به امامخمینی را به ایران و کشورهای منطقه از جمله افغانستان منتقل میکردند.[۱۹]
سازمان منظم وکالت در ارتباط با امامخمینی بسیار وسیع بود؛ زیرا امام افزون بر جایگاه مرجعیت دینی، رهبری سیاسی یک حرکت ضد استعماری و مخالفت با روش استبدادی را نیز بر عهده داشت و این خصوصیت برای علمای افغانستان جذابیت خاص داشت؛ زیرا علمای افغانستان از ناحیه سلاطین مستبد افغانستان که نوعاً با شیعیان آن سرزمین رفتار ظالمانه داشتند، در تنگنا بودند. از این رو علمای مبارز افغانستان در انتقال پیامها و نوار کاستهای حاوی سخنرانیهای امامخمینی به ایران و کشورهای منطقه نقش فعّالی داشتند، به طوری که برخی علما مانند شهید عبدالعلی مزاری در این راه زندان ساواک ایران و شکنجههای آن را نیز متحمل شدند. شهید عبدالعلی مزاری وکالت متفاوت و مطلق از امامخمینی داشت. او در انتقال کتاب، نوار کاست، اسناد و مدارک مربوط به امامخمینی فعّالانه و با ایثار فعالیت داشت. سلطان محمد ترکستانی، قربانعلی وحیدی جاغوری، میرحسین صادقی پروانی، محمدحسین شیخزاده غزنوی، سید محمدحسن رئیس یکاولنگی، سید علی احمد عالم، غلام رضا زریافته برخی دیگر از وکلای امام در افغانستان هستند.[۲۰]
همچنین زمانی که امامخمینی در نجف تدریس میکرد، بسیاری از طلاب افغانی در کلاس درس ایشان شرکت میکردند. از کارنامههای ماندگار امامخمینی در نجف اشرف، سدّ شکنی امام در نحوه پرداخت تبعیضآمیز شهریه به طلاب بود؛ رویه قبل از امام بهگونهای بود، که به طلاب ایرانی بیشتر از طلاب غیر ایرانی مانند افغانیها شهریه تعلّق میگرفته است، امامخمینی به محض اطلاع از این تبعیض، با این رویه مخالفت و به پرداخت یکسان شهریه اقدام کرد.[۲۱]
اندوه مردم افغانستان در رحلت امامخمینی
به دلیل جایگاه ویژه و تأثیرگذار امامخمینی در میان مردم مسلمان افغانستان، رحلت این پیشوای دینی، با اندوه فراوان مردم کشور و واکنشهای گسترده همراه شد. به گفته گواهان تاریخ، وقتی که امامخمینی از دنیا رحلت کردند، جمعیت زیادی از اطراف شهر کابل به سوی سفارت ایران به راه افتاد. بعضیها با پای برهنه و چشم اشکآلود به راهپیمایی پرداختند. آن روز شهر کابل و مساجد و تکایا سیاهپوش شد. حتی در مناطق اهل سنت این اتفاق افتاد. مراسمهای مختلفی بیشتر در مناطق مرکزی افغانستان برگزار شد و چندماه مراسمهای عزاداری ادامه داشت.[۲۲]
رزمندگان افغانی در دفاع مقدس
در آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، افغانستانیهایی که به ایران مهاجرت کرده بودند، خود را در این وضعیتی که پیش آمده بود، شریک و همراه ایرانیها میدانستند. از این رو شماری از آنها درخواست دادند همراه با رزمندگان ایرانی به جبهههای جنگ عازم شوند و در برابر ارتش صدام بایستند. رزمندگان افغانی در سالهای دفاع مقدس در قالب تیپ ابوذر، علیه حکومت بعثی صدام حسین حضور داشتهاند. بسیاری از رزمندگان افغانستانی در جبهههای ایران به شهادت رسیدند؛ تعداد آنها بین ۴۰۰ تا ۲ هزار نفر ذکر شده است.[۲۳]
پانویس
- ↑ مایلهروی، و دیگران، «افغانستان»، ج۴، ذیل مدخل.
- ↑ نورمحمدی، و احمدی، «واکاوی و تحلیل نقش سیاست قومی در ساختار سیاسی افغانستان (دورهٔ معاصر)»، ص۲۰۱.
- ↑ مایلهروی، و دیگران، «افغانستان»، ج۴، ذیل مدخل.
- ↑ «ملت افغانستان در آیینه کلام امامخمینی»، پرتال امامخمینی.
- ↑ «امامخمینی (ره): مردم افغانستان مهمان ما هستند، باید از آنها پذیرایی کرد»، تسنیم.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۳، ص ۳۰۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص ۳۳۷.
- ↑ «امامخمینی (ره): مردم افغانستان مهمان ما هستند، باید از آنها پذیرایی کرد»، تسنیم.
- ↑ «ایران و نهضت امامخمینی (ره) الهامبخش مبارزات مردم افغانستان بود»، دیپلماسی ایرانی.
- ↑ نجفزاده، و یوسفزهی، «بازخوانیِ گفتمان اسلام سیاسیِ افغانستان از منظر امامخمینی»، ص۷۵.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۲۱۵.
- ↑ «نهضت امامخمینی(ره) الهام بخش مبارزات مردم افغانستان بود»، ایرنا.
- ↑ «قصه تیپ ابوذر و نقشآفرینی افغانستانیها در دفاع مقدس/داستانِ همرزمی دو ملتِ همزبان»، تابناک.
- ↑ «ملت افغانستان در آیینه کلام امامخمینی»، پرتال امامخمینی.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۲۷۳.
- ↑ امامخمینی،صحیفه امام، ج۱۷، ص۲۷۸.
- ↑ «امامخمینی (ره): مردم افغانستان مهمان ما هستند، باید از آنها پذیرایی کرد»، تسنیم.
- ↑ «ملت افغانستان در آیینه کلام امامخمینی»، پرتال امامخمینی.
- ↑ «بر مدار مرجعیت امام/ بررسی زندگی و زمانه وکلای امامخمینی در افغانستان»، پرتال امامخمینی.
- ↑ «بر مدار مرجعیت امام/ بررسی زندگی و زمانه وکلای امامخمینی در افغانستان»، پرتال امامخمینی.
- ↑ «بر مدار مرجعیت امام/ بررسی زندگی و زمانه وکلای امامخمینی در افغانستان»، پرتال امامخمینی.
- ↑ «ضرورت بازخوانی اندیشههای امامخمینی(ره) در حمایت از مردم افغانستان»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «قصه تیپ ابوذر و نقشآفرینی افغانستانیها در دفاع مقدس/داستانِ همرزمی دو ملتِ همزبان»، تابناک.
منابع
- امامخمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- «امامخمینی (ره): مردم افغانستان مهمان ما هستند، باید از آنها پذیرایی کرد»، تسنیم، انتشار: ۱۱ خرداد ۱۳۹۵ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «ایران و نهضت امامخمینی (ره) الهامبخش مبارزات مردم افغانستان بود»، دیپلماسی ایرانی، انتشار: ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «بر مدار مرجعیت امام/ بررسی زندگی و زمانه وکلای امامخمینی در افغانستان»، پرتال امامخمینی، انتشار: ۱۱ آذر ۱۴۰۲ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «ضرورت بازخوانی اندیشههای امامخمینی(ره) در حمایت از مردم افغانستان»، خبرگزاری رسمی حوزه، انتشار: ۱۰ خرداد ۱۳۹۹ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- «قصه تیپ ابوذر و نقشآفرینی افغانستانیها در دفاع مقدس/داستانِ همرزمی دو ملتِ همزبان»، تابناک، انتشار: ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.
- مایلهروی، نجیب، و دیگران، «افغانستان»، دانشنامه ایران، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.
- «ملت افغانستان در آیینه کلام امامخمینی»، پرتال امامخمینی، انتشار: ۱۸ مرداد ۱۳۹۱ش، بازدید: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
- نجفزاده، مهدی، یوسفزهی، ناصر، «بازخوانیِ گفتمان اسلام سیاسیِ افغانستان از منظر امامخمینی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، شماره۲۷، ۱۳۹۷ش.
- نورمحمدی؛ مرتضی، احمدی، حدیثه، «واکاوی و تحلیل نقش سیاست قومی در ساختار سیاسی افغانستان (دورهٔ معاصر)»، پژوهشنامه روابط جهانی، شماره۱، فروردین ۱۴۰۳ش.
- «نهضت امامخمینی(ره) الهام بخش مبارزات مردم افغانستان بود»، ایرنا، انتشار: ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ش، بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۴ش.