جلیل ضرابی
جلیل ضرابی (۱۳۱۷ش)؛ پزشک مبارز و از فعالان نسل نخست نهضت آزادی و انجمنهای اسلامی دانشجویان در ایران و آمریکا و مأمور امامخمینی در سفارت ایران در واشنگتن.
زندگینامه
جلیل ضرابی سال ۱۳۱۷ش در کرمانشاه، در خانوادهای ششفرزندی زاده شد.[۱] سال ۱۳۳۶ وارد دانشکده پزشکی دانشگاه تهران شد و همزمان به فعالیتهای مذهبی و سیاسی دانشجویی روی آورد.[۲] او عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود و در جبهه ملی نیز فعالیت داشت؛ .[۳] اما فعالیت اصلی سیاسی او پس از تشکیل نهضت آزادی ایران در سال ۱۳۴۰ شکل گرفت که همان سال به عضویت آن درآمد.[۴] این دوره برای شناخت شخصیت سیاسی ضرابی اهمیت ویژهای دارد. او در همان محیط دانشگاهی با شماری از فعالان نسل بعدی مبارزان اسلامی، ازجمله محمد حنیفنژاد و سعید محسن، ارتباط داشت.[۵] ضرابی بعدها در خاطرات خود تصریح کرده است که هر سه در شورای دانشگاه و کمیته دانشگاه نهضت آزادی فعالیت داشتند؛ حنیفنژاد و سعید محسن بعدها از بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق شدند.[۶]
فعالیت سیاسی ضرابی سرانجام برای او هزینه داشت. به روایت خودش، پس از دستگیری رهبران نهضت آزادی، او نیز در شمار گروهی از فعالان دانشگاهی بازداشت شد و به یک سال زندان محکوم گردید.[۷] در زندگینامه شخصی او نیز سابقه دستگیری، محکومیت و محرومیت از اشتغال دولتی و خروج از کشور ذکر شده است.[۸] یک گزارش مطبوعاتی آمریکایی در ژانویه ۱۹۷۹م نیز، هنگام انتشار خبر مأموریت ضرابی از سوی امامخمینی، مینویسد که او به دلیل مخالفت با حکومت محمدرضا شاه سه بار بازداشت شده و مجموعاً حدود ۱۸ ماه زندان داشته است.[۹] پس از پایان تحصیل پزشکی، به گفته خودش، حکومت شاه نه اجازه اشتغال به او میداد و نه اجازه خروج از کشور ولی با کاهش فشار حکومت بر مخالفان در سالهای پایانی سلطنت، سرانجام توانست برای ادامه تحصیل به آمریکا برود.[۱۰] ضرابی در آمریکا تخصص اطفال و سپس فوقتخصص بیماریهای عفونی کودکان گرفت و در رشته اپیدمیولوژی (همهگیر شناسی) نیز تحصیل کرد.[۱۱] مدتی در شیکاگو به فعالیت پزشکی پرداخت و در برنامه بهداشت و درمان کودکان محروم شهر شیکاگو مسئولیت داشت و همزمان بهعنوان استادیار یکی از دانشکدههای پزشکی فعالیت میکرد.[۱۲]
مهاجرت به آمریکا به معنای کنار گذاشتن فعالیت سیاسی ضرابی نبود. او با شبکه نهضت آزادی ایران در خارج از کشور ارتباط پیدا کرد و در فعالیتهای انجمن اسلامی دانشجویان فارسیزبان در آمریکا مشارکت داشت.[۱۳] وی خود را از بنیانگذاران انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و عضو شورای مرکزی و هیئت اجرایی آن معرفی کرده است.[۱۴] ابراهیم یزدی نیز در مجموعه آثار خود، ضرابی را از اعضای اولیه نهضت آزادی و فعالان انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا معرفی کرده و نوشته است که او شاخه نهضت آزادی را در آمریکا فعالانه دنبال میکرد.[۱۵]
یکی از مهمترین بخشهای زندگی ضرابی، حضور او در لبنان در میانه جنگ داخلی این کشور است. ضرابی در سال ۱۳۵۳ش/۱۹۷۵م، با آغاز جنگ داخلی لبنان، برای ارائه خدمات پزشکی به جامعه شیعی لبنان راهی این کشور شد و نزدیک به یک سال و نیم در لبنان ماند. او در این دوره با امام موسی صدر و مصطفی چمران ارتباط پیدا کرد.[۱۶] او در لبنان برای مسائل امنیتی با نام مستعار «دکتر حسن وفا» فعالیت میکرد.[۱۷] ضرابی بهدلیل خدمت چند ساله به مردم محروم لبنان، محبوب دل آنها شده بود و بر او احترام ویژهای قائل بودند.[۱۸]
ضرابی، انقلاب اسلامی و امامخمینی
ضرابی هنگامی در لبنان بود، یکی از مشاوران مورد اعتماد انقلابیون و یاران امامخمینی بود. وقتیکه منزل امامخمینی در نجف محاصره شد و حکومت عراق به وی اجازۀ فعالیت سیاسی نداد، یاران و دوستداران ایشان در پی یافتن جایی برای پس از خروج امامخمینی از عراق بودند. ضرابی ازجملۀ این افراد بود که پیگیر میزبانی کشور سوریه بود.[۱۹] همچنین پیش از خروج امامخمینی از عراق و رفتن به پاریس، ابراهیم یزدی در لبنان با مصطفی چمران، صادق قطبزاده و ضرابی دربارۀ امکان رفتن ایشان به کشورهای اروپایی جلسه گذاشتند.[۲۰] در پاریس نیز که سیدصادق طباطبایی و ضرابی نگران امنیت جانی امامخمینی بودند، از ابراهیم یزدی درخواست کردند که با توجه به حضور همسر ایشان درپاریس، مسئولیت تهیۀ غذای امامخمینی را برعهده بگیرند.[۲۱]
نقطه اوج زندگی سیاسی ضرابی در دیماه ۱۳۵۷ اتفاق افتاد. پس از خروج شاه از ایران در ۲۶ دی ۱۳۵۷، وضعیت نمایندگی ایران در واشنگتن نیز وارد مرحلهای بحرانی شد.[۲۲] اردشیر زاهدی، سفیر ایران در آمریکا، عملاً در برابر تحولات سیاسی جدید قرار گرفته بود و کارکنان سفارت نیز حاضر به پذیرش او نبودند.[۲۳] در همین شرایط، کارکنان سفارت از پاریس با محل اقامت امامخمینی تماس گرفتند و درباره اداره سفارت کسب تکلیف کردند.[۲۴] ابراهیم یزدی موضوع را با امامخمینی مطرح کرد. امامخینی از او خواست افرادی را برای این مسئولیت معرفی کند. یزدی با فعالان مسلمان ایرانی در آمریکا تماس گرفت و سرانجام هیئتی پنجنفره پیشنهاد شد: جلیل ضرابی ـ مسئول کمیته، سیدصادق طباطبایی، رضا صدر، احمد عزیزی و شهریار روحانی.[۲۵] امامخمینی نیز در ۲۸ دی ۱۳۵۷ حکم رسمی این هیئت را صادر کرد.[۲۶] در این حکم آمده بود که ضرابی و چهار عضو دیگر مأمورند با همکاری کارکنان «سالم و علاقهمند به حیثیت و شرافت اسلامی و ملی» بر امور سفارتخانه و کنسولگریها سرپرستی کنند و اسناد و مدارکی را که متعلق به ملت ایران است حفظ نمایند.[۲۷] با این فرمان، ضرابی سفیر ایران در آمریکا نشد؛ بلکه رئیس هیئت پنجنفرهای بود که مأمور اداره و نظارت بر نمایندگیهای ایران در آمریکا بود.[۲۸] تاآنجاکه مطبوعات آمریکا نیز در همان زمان او را نه «ambassador»، بلکه مسئول یک کمیته موقت برای نظارت بر سفارت معرفی کردند.[۲۹] پس از فرمان امامخمینی، اعضای کمیته به سفارت رفتند، اسناد محرمانه را مهر و موم کردند و نظارت بر امور جاری را آغاز کردند. ضرابی که مسئول کمیته بود، مرتب گزارشهای خود را به امامخمینی در پاریس ارسال میکرد و گاه خود ضرابی شخصاً گزارش میداد.[۳۰] با پیروزی انقلاب و تشکیل دولت موقت، وضعیت تغییر کرد. مسئولیت سیاست خارجی و نمایندگیهای رسمی کشور باید به دولت و وزارت امور خارجه منتقل میشد. پس از تعیین کریم سنجابی به وزارت امور خارجه، هیئت تحت مسئولیت ضرابی امور سفارت را به کاردار جدید تحویل داد و مأموریتش پایان یافت.[۳۱]
بازگشت به ایران و فعالیت پزشکی
پس از پیروزی انقلاب، ضرابی به ایران بازگشت. پیش از بازگشت، پزشکان متدیّن ایرانی ساکن آمریکا را دور هم جمع کرد و انجمن اسلامی پزشکان ایرانی را تأسیس کرد. بااینکه بیشتر این افراد به ایران بازگشتند.[۳۲] برخلاف برخی اعضای نهضت آزادی که وارد ساختار سیاسی دولت موقت شدند، او بنا بر روایت خودش، سمت سیاسی دولتی نپذیرفت و بیشتر به پزشکی پرداخت.[۳۳] در بیمارستانهای دانشگاهی فعالیت کرد، به آموزش پزشکان جوان پرداخت و در زمینه بیماریهای عفونی نیز با وزارت بهداری همکاری داشت.[۳۴] بااینهمه، بهدلیل مشکلات جسمانی و دشواری ادامه فعالیت پزشکی در ایران، به آمریکا بازگشت.[۳۵] وی در سال ۱۳۸۳ فعالیت پزشکی خود را در آمریکا متوقف کرد و بار دیگر به ایران بازگشت تا در فعالیت سیاسی نهضت آزادی مشارکت کند. در انتخابات داخلی نهضت آزادی به عضویت شورای مرکزی انتخاب شد، اما به علت وضعیت جسمانی نتوانست در جلسات طولانی شورا شرکت کند و از عضویت استعفا داد.[۳۶] او دوباره به آمریکا بازگشت و به تحقیق و تألیف درباره قرآن و موضوعات دینی پرداخت. هماکنون نیز کارهای پژوهش قرآنی و تفسیری را ادامه میدهد.[۳۷]
پانویس
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۵.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۳۶۲ـ۳۶۹.
- ↑ بازرگان، شصت سال خدمت و مقاومت، ج۱، ص۵۶۸؛ بازرگان، یادداشتهای روزانه، ص۴۲۱.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «گزارش انتصاب ضرابی و وضعیت سفارت ایران در واشنگتن»، واشنگتن پست.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۳۵۵؛ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۵۸۲ـ۵۳.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی؛ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۴۰۰ـ۴۰۱.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۳۵۹ و ۴۰۳.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۴۲۲.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۳؛ یزدی، آخرین تلاشها در آخرین روزها، ص۷۱.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۵.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۲، ص۵۸۴.
- ↑ یزدی، آخرین تلاشها در آخرین روزها، ص۷۲.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۶۸۱.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۱۰۸.
- ↑ طباطبایی، خاطرات سیاسی اجتماعی، ج۳، ص۱۵۱.
- ↑ طباطبایی، خاطرات سیاسی اجتماعی، ج۳، ص۱۵۱.
- ↑ طباطبایی، خاطرات سیاسی اجتماعی، ج۳، ص۱۵۱.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۹۹ـ۴۰۰.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۴۹۴ـ۴۹۵.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۴۹۴ـ۴۹۵.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۹۹ـ۴۰۱.
- ↑ Washington Post در ۱۸ ژانویه ۱۹۷۹.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۳۹۹ـ۴۰۱.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- ↑ «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
منابع
- امامخمینی، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- بازرگان، مهدی، شصت سال خدمت و مقاومت: خاطرات مهندس مهدی بازرگان، تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا، دوم، ۱۳۷۷ش.
- بازرگان، مهدی، یادداشتهای روزانه: خاطراتی از دوران زندان، جوانی و سفر حج، تهران، انتشارات قلم، اول، ۱۳۷۶ش.
- طباطبایی، سیدصادق، خاطرات سیاسی اجتماعی دکتر سیدصادق طباطبایی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- یزدی، ابراهیم، آخرین تلاشها در آخرین روزها؛ مطالبی ناگفته پیرامون انقلاب اسلامی ایران، تهران، اتشارات قلم، چاپ دوم، ۱۳۷۹ش.
- یزدی، ابراهیم، شصت سال صبوری و شکوری، تهران، انتشازات کویر، ۱۳۹۴ش.
- «زندگینامه و مصاحبه شخصی دکتر جلیل ضرابی: برای اطلاعات خانوادگی، تحصیلی، سیاسی، پزشکی و روایت شخصی زندگی او» وب سایت شخصی جلیل ضرابی.
- «زندگینامه دکتر جلیل ضرابی»، سایت شخصی فارسی.
- «گزارش انتصاب ضرابی و وضعیت سفارت ایران در واشنگتن»، واشنگتن پست؛The Washington Post، 18 January 1979
- روزنامه واشنگتن پست؛ Washington Post در ۱۸ ژانویه ۱۹۷۹م.
نویسنده: محمد رجائینژاد