حرم امام حسین(ع)
حرم امام حسین(ع) محل دفن امام حسین(ع)، امام سوم شیعیان، در کربلا در کشور عراق است. شهدای عاشورا نیز در همین حرم کنار مقبره امام حسین(ع) دفن هستند. حرم امام حسین(ع) در طول تاریخ دستخوش تغییرات فراوانی شد و بارها توسعه یافت و یا پس از آتشسوزی و تخریب بازسازی شد. حرم امام حسین(ع) در دوره صفویه و قاجاریه تحول و وسعت بسیاری یافت. در این مکان عالمان و رجال بسیاری مانند ابن غضائری، محمدتقی شیرازی، وحید بهبهانی، سید علی طباطبایی، یوسف بحرانی، میرزا تقیخان امیرکبیر و برخی شاهان قاجار دفن هستند.
امامخمینی پس از تبعید به عراق، چند روزی به کربلا رفت و به دعوت سیدمحمد شیرازی، سه روز امامت جماعت نماز مغرب و عشا داخل صحن حرم امام حسین(ع) را برعهده داشت. ایشان در مدتی که در نجف تبعید بود، بارها به کربلا می رفت و در حرم مطهر امام حسین(ع) به زیارت مشغول میشد. امامخمینی در روزهای اقامت در کربلا هر روز در دو نوبت، ساعت نُه صبح و پس از نماز مغرب و عشا به حرم سیدالشهدا(ع) مشرف میشد. امام نخست نزدیک ضریح میایستاد، زیارتی کوتاه میکرد و پس از نماز زیارت، زیارت عاشورا و زیارت جامعه کبیره میخواند.
معرفی
بارگاه امام حسین(ع)، از نخستین هفتههای پس از واقعه عاشورا، به زیارتگاهی برای شیعیان تبدیل شد و از آن زمان تاکنون، همواره کانون توجه دوستداران آن حضرت بوده است.[۱] مشهور میان علمای شیعه آن است که نخستین زائر قبر شریف امام(ع)، «جابر بن عبدالله انصاری»، صحابی بزرگ پیامبر(ص) بود که در نخستین سالروز اربعین حسینی در ۲۰ صفر سال ۶۱ ه. ق، به زیارت امام حسین(ع) و یاران شهیدش مشرف شد.[۲]
پس از واقعه عاشورا گروهی از قبیله بنیاسد که در منطقه «غاضریه» اقامت داشتند، به محل جنگ آمدند و بر امام حسین(ع) و یاران ایشان، نماز خواندند و آنها را دفن کردند. آنها امام حسین(ع) را در محل قبر کنونی ایشان و فرزندش علیاکبر را پایین پای آن حضرت، به خاک سپردند.[۳] سایر شهدای کربلا را نیز در یکجا، کنار یکدیگر در امتداد پایین پای امام(ع)، دفن کردند.[۴]
دربارهٔ نخستین ساختمان بنا شده بر قبر شریف امام حسین(ع)، در منابع تاریخی معتبر، اطلاع دقیقی در دست نیست؛ اما نویسندگان معاصر تاریخ کربلا و بارگاه امام حسین (ع)، اقوال و ادعاهایی را دربارهٔ تاریخ احداث نخستین بنا روی قبر بیان کردهاند که از اعتبار تاریخی، برخوردار نیست.[۵] برخی گفتهاند قبیله بنیاسد که امام حسین(ع) و سایر شهیدان را به خاک سپردند، نخستین کسانی بودند که بر قبور آنان، تربتی ساختند. اما به نوشته برخی دیگر، مختار ثقفی، نخستین کسی بود که به ساختوساز بر قبر مطهر اقدام نمود.[۶] در منابع تاریخی آمده که در دوره متوکل، قبر امام حسین(ع) یک یا دو بار تخریب شدهاست.[۷] گفته میشود پس از تخریب قبر امام حسین(ع) به دستور متوکل، فرزندش منتصر، بارگاه امام حسین(ع) را بازسازی کرد و زائران قبر شریف آن حضرت را برای زیارت، آزاد گذاشت.[۸] همچنین گفته میشود در دوره معتضد عباسی، محمد بن زید علوی، از داعیان زیدی طبرستان، به بازسازی بنای حرم امام حسین(ع) اقدام نمود.[۹] در سال ۴۰۷ ه.ق گنبد حرم امام حسین(ع) و رواقهای آن در آتش سوخت.[۱۰] پس از آن برخی از خلفا و شاهان به بازسازی و توسعه بنای آستان مقدس اقدام نمودند.[۱۱]
توسعه و بازسازی حرم از دوره صفویه به بعد
شاهان صفوی اهتمام ویژهای به توسعه حرم مطهر امام حسین(ع) داشتند. در سال ۹۱۴ ه. ق، شاه اسماعیل اول صفوی هدایایی به بارگاه مقدس هدیه کرد. در سال ۹۸۰ه. ق، شاه طهماسب صفوی دستور بازسازی آستان مقدس و توسعه رواق حرم و صحن را صادر کرد.[۱۲] در سال ۱۰۳۲ ه. ق، شاه عباس کبیر صفوی، دستور داد تا برای نخستین بار، ضریح مشبکی از جنس مس، تهیه و روی قبر نصب گردد.[۱۳] در سال ۱۰۴۸ ه. ق، شاه صفی اول صفوی، به زیارت امام حسین(ع) آمد و اموالی را برای بازسازی حرم مطهر، اختصاص داد. به دستور وی، مساحت صحن را توسعه دادند.[۱۴] در سال ۱۱۵۳ ه. ق، گوهرشاد بیگم، دختر شاه سلطان حسین صفوی و همسر نادرشاه افشار، به تعمیر و تزیین و کاشیکاری حرم، اقدام کرد.[۱۵]
یکی از برجستهترین و در عین حال وحشیانهترین حوادث تجاوز به شهر مقدس کربلا و بارگاه مطهر امام حسین(ع)، فاجعه حمله وهابیها در سال ۱۲۱۶ ه.ق بود که ویرانی و آتشسوزی بارگاه مطهر و غارت و کشتار مردم را به دنبال داشت.[۱۶] این حادثه، در دوره حکومت عبدالعزیز بن سعود، از حاکمان دولت اول آل سعود در منطقه نجد عربستان، اتفاق افتاد.[۱۷]
روند بازسازی و توسعه آستان از دوره قاجار تا زمان حاضر
پس از روی کارآمدن قاجار، آقا محمدشاه قاجار دستور داد تا گنبد حرم امام حسین(ع) بازسازی و سپس بهطور کامل، طلاکاری شود.[۱۸] در سال ۱۲۳۲ ه.ق نیز، به دستور یکی از زنان فتحعلیشاه قاجار، ایوان روضه مقدسه، طلاکاری گردید.[۱۹] در سال ۱۲۷۶ ه.ق ناصرالدینشاه قاجار، دستور داد تا پوشش طلای گنبد بارگاه امام حسین(ع) با طلاهای جدید عوض شود.[۲۰] همچنین در دوره ناصرالدینشاه، گنبد حرم امام حسین(ع) از داخل آینهکاری و تزیین گردید و کتیبههایی حاوی آیات قرآن و نیز اشعار محتشم کاشانی، بر آن قرار داده شد. سپس سقف و بخش فوقانی دیوار رواقهای گرداگرد حرم، آینهکاری و تزیین گردید.[۲۱]
مدفونان
در حرم مطهر امام حسین(ع)، عالمان و شخصیتهای فراوانی دفن شدهاند؛ از جمله: ابن غضائری، محمدتقی شیرازی، حسینقلی همدانی، سید محمدباقر وحید بهبهانی، سید علی طباطبایی، یوسف بحرانی، میرزا تقیخان امیرکبیر، میرزا حبیبالله شیرازی متخلص به «قاآنی»، مظفرالدینشاه قاجار، محمدعلیشاه قاجار، احمدشاه قاجار و میرزا مهدی شیرازی حائری.[۲۲]
حضور امامخمینی در حرم امام حسین(ع)
در پی تبعید امامخمینی به عراق در سال ۱۳۴۴ش، امام پس از توقف چند روزه در کاظمین و سامرا، به کربلا رفت.[۲۳] امام پس از ورود به کربلا برای زیارت یکسره به حرم سیدالشهدا(ع) رفت.[۲۴] به مناسبت ورود امامخمینی در آستانه صحن امامحسین(ع) و حضرت ابوالفضل(ع) چند رأس گوسفند قربانی شد.[۲۵] سیدمحمد شیرازی پیشنماز صحن سیدالشهدا (ع) از امامخمینی درخواست کرد به جای وی در صحن امامحسین(ع) نماز بگذارد و ایشان پذیرفت.[۲۶] پس از پایان نماز اول، شیرازی پس از خیرمقدم از ایشان خواست یک هفته در کربلا بماند و نماز جماعت اقامه کند.[۲۷] امامخمینی سه روز به جای شیرازی نماز مغرب و عشا را اقامه کرد.[۲۸]
سفرهای زیارتی امام به کربلا
امامخمینی در مدت اقامت در نجف مقید بود برای زیارتهای مخصوص هفتگانه امامحسین (ع) به کربلا برود؛[۲۹] از جمله: اول رجب، نیمه رجب، نیمه شعبان، عید فطر، عرفه، عید قربان[۳۰] و اربعین.[۳۱] ایشان هر سال در ماه محرم هفتم تا سیزدهم[۳۲] و ایام فاطمیه نیز به کربلا مشرف میشد[۳۳] و ماه رجب را ماه زیارتی کربلا میدانست.[۳۴]
امامخمینی در روزهای اقامت در کربلا هر روز در دو نوبت، ساعت نُه صبح و پس از نماز مغرب و عشا به حرم سیدالشهدا(ع) و حضرت عباس (ع) مشرف میشد[۳۵] و مقید بود بهطور متعارف زیارت کند.[۳۶] نخست نزدیک ضریح میایستاد، زیارتی کوتاه میخواند و پس از نماز زیارت، زیارت عاشورا و دعای پس از آن را قرائت میکرد[۳۷] و در هر بار تشرف به حرم، زیارت جامعه کبیره میخواند. قرار داشتن قبر حضرت علیاکبر (ع) در پائین پای قبر سیدالشهدا (ع) موجب میشد ایشان از پایین پا زیارت نکند[۳۸] و نماز زیارت و دعایش به درازا میکشید.[۳۹]
پانویس
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ طوسی، مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۸۷؛ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۵۹.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ شیخ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۱۴.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۰.
- ↑ کلیدار، تاریخ کربلا و حائر حسینی، ص۲۰۸.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ آل طعمه، کربلا و حرمهای مطهر، ص۹۹.
- ↑ آل طعمة، تاریخ مرقد الحسین والعباس (علیهم السلام)، ص۷۹.
- ↑ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۵، ص۱۲۰؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۹، ص۲۹۵.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۳ تا ص۱۶۶.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۷.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۷.
- ↑ آل طعمه، کربلا و حرمهای مطهر، ص۱۱۰ و ص۱۱۱.
- ↑ آل طعمه، تراث کربلاء، ص۱۱۶.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۸.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۶۹.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۷۰.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۷۰.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ج۱، ص۱۷۱.
- ↑ فقیه بحرالعلوم، خامهیار، زیارتگاههای عراق، ص۲۰۸ تا ص۲۲۴.
- ↑ روحانی، نهضت امامخمینی، ج۲، ص۱۶۴.
- ↑ روحانی نهضت امامخمینی، ج۲، ص۱۶۴.
- ↑ سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ج۵، ص۴۹۵.
- ↑ روحانی، نهضت امامخمینی، ج۲، ص۱۶۴.
- ↑ محتشمیپور، خاطرات، مجله یاد، ص۵۷.
- ↑ رجائینژاد و حاضری، هفت اقلیم، گذری بر اماکن منتسب به امامخمینی از ولادت تا رحلت، ص۲۹۰.
- ↑ معرفت، مصاحبه، ص۱۴۸.
- ↑ قرهی، مصاحبه، ج۶، ص۱۴۵.
- ↑ امامی میبدی، مصاحبه، ج۱، ص۱۷۷.
- ↑ خاتم یزدی، مصاحبه، ص۱۱۹.
- ↑ کهن نسب، آنجاکه بوی یار میدهد، ص۳۷۴.
- ↑ شاهآبادی، مصاحبه، ج۴، ص۲۳۹.
- ↑ کروبی، مصاحبه، ج۵، ص۱۶۵؛ عزیزی، ۴۲۰ داستان از نماز و عبادت امامخمینی، ۲۲۰؛ قرهی، مصاحبه، ج۶، ص۱۴۵.
- ↑ «برنامه امام در دهه اول محرم چه بود؟»، جماران.
- ↑ عمید زنجانی، خاطرات، ص۹۶.
- ↑ عزیزی، ۴۲۰ داستان از نماز و عبادت امامخمینی، ص۲۲۰؛ رجایی، برداشتهایی از سیره امام خمینی (س)، ج ۳، ص۱۸ و ص۱۹.
- ↑ معرفت، مصاحبه، ص۱۴۸.
منابع
- آل طعمه، سلمان هادی، تاریخ مرقد الحسین والعباس (ع)، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۱۶ق.
- آل طعمه، سلمانهادی، تراث کربلاء، تهران، مشعر، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- آل طعمه، سلمان هادی، کربلا و حرمهای مطهر، تهران، مشعر، بیتا.
- ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۹۹ق.
- ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الملوک والأمم، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، ط ۱، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
- امامی میبدی، سید اسدالله، مصاحبه، چاپشده در خاطرات سالهای نجف، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- «برنامه امام در دهه اول محرم چه بود؟»، جماران، انتشار: ۲۱ شهریور ۱۳۹۷ش، بازدید: ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
- خاتم یزدی، سیدعباس، مصاحبه، چاپشده در خاطرات سالهای نجف، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- رجایی، غلامعلی، برداشتهایی از سیره امامخمینی(س)، تهران، مؤسسه چاپ و نشر عروج، ۱۳۸۸ش.
- رجائینژاد، محمد و مهدی حاضری، هفت اقلیم گذری بر اماکن منتسب به امامخمینی از ولادت تا رحلت، تهران، مؤسسه تنظیم …، چاپ اول، ۱۳۹۴.
- روحانی، سیدحمید، نهضت امامخمینی، تهران، عروج، چاپ پنجم، ۱۳۸۱ش.
- سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- شاهآبادی، صادق، مصاحبه، چاپشده در پابهپای آفتاب، تدوین امیررضا ستوده، تهران، پنجره، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تحقیق: مؤسسة آلالبیت(ع) لاحیاء التراث، ط ۲، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجّد، تهران، المکتبة الاسلامیة، بیتا.
- عزیزی، عباس، ۴۲۰ داستان از نماز و عبادت امامخمینی، قم، صلاة، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- عمید زنجانی، عباسعلی، روایتی از انقلاب اسلامی ایران، خاطرات عباسعلی عمید زنجانی، تدوین و پژوهش حاجیبیگی کندری، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی، خامهیار، احمد، زیارتگاههای عراق (معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق)، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.
- قرهی، عبدالعلی، مصاحبه، چاپشده در سرگذشتهای ویژه از زندگی حضرت امامخمینی، به اهتمام رضا شعرباف، تهران، پیام آزادی، چاپ اول، ۱۳۶۷ش.
- کروبی، مهدی، مصاحبه، چاپشده در پابهپای آفتاب، تدوین امیررضا ستوده، تهران، پنجره، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- کلیدار، سید عبدالجواد، تاریخ کربلا و حائر حسینی، بینا، بیتا.
- کهننسب، علی و دیگران، آنجاکه بوی یار میدهد، چاپشده در رسول آفتاب، تهران، مؤسسه تنظیم …، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- محتشمیپور، سیدعلیاکبر، خاطرات، مجله یاد، شماره ۳۳–۳۴، ۱۳۷۳ش.
- معرفت، محمدهادی، مصاحبه، مجله حوزه، شماره ۳۲، ۱۳۶۸ش.