حسنیمبارک
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | محمد حسنی السید مبارک |
| لقب | حسنیمبارک |
| زادروز | ۴ مه ۱۹۲۸م |
| شهر تولد | کفرالمصیلحه |
| کشور تولد | مصر |
| تاریخ درگذشت | فوریه ۲۰۲۰م |
| کشور درگذشت | مصر |
| دین | اسلام |
| پیشه | نظامی، سیاستمدار |
| اطلاعات سیاسی | |
| پستها | فرمانده نیروی هوایی مصر؛ معاون رئیسجمهور مصر؛ چهارمین رئیسجمهور جمهوری عربی مصر |
محمد حسنی سید مبارک، پرآوازه به حسنیمبارک (۱۹۲۸ـ۲۰۲۰م) چهارمین رئیسجمهوریِ جمهوری عربی مصر بود که از وی در دفاع از مصر و نبرد با اسرائیل بهعنوان «قهرمان ملی» یاد میشد. برای همین به فرماندهی نیروی هوایی مصر دست یافت. سپس تا پست «معاون رئیسجمهور مصر» بالا رفت. تااینکه با ترور رئیسجمهور وقت، انور سادات در ۶ اکتبر ۱۹۸۱م. به ریاستجمهوری رسید. حسنیمبارک در سی سال ریاستجمهوری خود روش دیکتاتوری و سرسختانهای در پیش گرفت و «حالت فوقالعاده» را که از زمان جنگ شش روزۀ اعراب و اسرائیل برقرار شده بود را حفظ کرد و سیاست سازش و ارتباط با اسرائیلِ انور سادات را ادامه داد.
امامخمینی به مناسبتهای گوناگون در سخنرانیها، نامهها و وصیتنامه به منش و روش حسنیمبارک انتقاد کرده و او را خائن به اسلام و مسلمین و آرمان فلسطین خوانده و سازشکار با اسرائیل دانسته است.
زندگینامه
محمد حسنی السید مبارک، پرآوازه به حسنیمبارک چهارمین رئیسجمهوری مصر در ۴ می ۱۹۲۸م. در «کفرالمصیلح» در استان «المنوفیه» مصر زاده شد. وی پس از تحصیل دورۀ ابتدائی و پایان متوسطه به دانشکده نظامی رفت و سال ۱۹۴۹ با درجه ستوان دوم دانشآموخته شد.[۱]
مبارک از سال ۱۹۵۰ در دانشکده نیروی هوایی، وابسته به آکادمی نظامی شوروی ادامه تحصیل داد. همزمان در حزب دموکراتیک ملی، حزب حاکم بر مصر نیز فعالیت داشت.[۲] در پایان جنگ یوم کیپور اسرائیل و کشورهای عربی با رهبری مصر در اکتبر ۱۹۷۳، برای موفقیت نیروهای تحت امرش در دفاع از مصر و نبرد با اسرائیل از وی به عنوان «قهرمان ملی» یاد میشد و به مقام فرماندهی نیروی هوایی مصر ارتقا یافت و پس از مدتی تا مقام معاون رئیسجمهور مصر بالا رفت که آغاز تغییر موضع درباره اسرائیل نیز بود.[۳] وی پساز ترور انور سادات در ششم اکتبر ۱۹۸۱ به ریاستجمهوری رسید.[۴]
مبارک از آغاز ریاستجمهوری نگاهش به اسرائیل، نگاهِ سادات بود و رسماً اعلام کرد تمامی سیاستهای سادات را در زمینههای داخلی و خارجی دنبال خواهد کرد و در سال ۱۹۸۲ در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ان.بی.سی امریکا گفت که: «دروازههای ما به روی دوستان اعراب باز است؛ اما نه به قیمت از دست رفتن روابطمان با اسرائیل».[۵] بعدها نقش خود را بهعنوان میانجی و متحد قابل اتکا برای ایالات متحده تثبیت کرد. او با حفظ معاهدهی صلح با اسرائیل ـ که سادات امضا کرده بود ـ مسیر رابطهی ویژه با واشنگتن را ادامه داد. از سوی دیگر حکومت مبارک در ازای حفظ معاهده صلح با اسرائیل، کمکهای مالی و نظامی کلانی دریافت میکرد.[۶]
مبارک همچنین نقش میانجیگر بین گروههای فلسطینی و اسرائیل را بر عهده داشت. دولت او تلاش میکرد بین جناحهای مختلف فلسطینی چون حماس و فتح مصالحه ایجاد کند و در عین حال رابطهای محافظهکارانه و احتیاطآمیز با دولتهای اسرائیلی داشت.[۷] تا این که در ژانویهی ۲۰۱۱، میلیونها مصری در شهرهای مختلف به خیابانها آمدند. میدان التحریر در قاهره به قلب تپنده انقلاب تبدیل شد. خواسته اصلی مردم پایان رژیم مبارک بود؛ فریاد «الشعب یرید اسقاط النظام» به نماد جنبش مردمی تبدیل شد و با وجود سرکوب اولیه، تداوم اعتراضات و فشارهای بینالمللی سرانجام در ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ منجر به کنارهگیری مبارک از قدرت شد. ارتش، که همیشه ستون فقرات نظام بود، کنترل امور را بهدست گرفت. مبارک سالهای بعد تحت محاکمه و بازداشت خانگی قرار گرفت. تااینکه در فوریه ۲۰۲۰، در سن ۹۱ سالگی درگذشت.[۸]
از جمال عبدالناصر تا حسنیمبارک
با مرگ عبدالناصر در دهه ۱۹۷۰م/ ۱۳۴۹ش، معاون اول وی، محمد انور سادات، به ریاستجمهوری مصر رسید و تغییراتی در سیاست خارجی پدیدآورد.[۹] دستاورد این تغییر، امضای قرارداد کمپدیوید با میانجیگری آمریکا در سال ۱۹۷۹م/۱۳۵۷ش میان اسرائیل و مصر بود.[۱۰] این تغییر رویکرد، در درون کشور، با ترور سادات در سال ۱۹۸۱م/ ۱۳۶۰ش پاسخ داده شد[۱۱] و در بیرون از مصر نیز واکنشهایی به همراه داشت.
پس از انور سادات، مبارک قدرت را به دست گرفت و راه وی را در سیاست خارجی و تعامل با اسرائیل و غرب ادامه داد.[۱۲] فرسودگی حکومت، عدم گردش نخبگان، شخصیبودن قدرت، سرکوب سیاسی و فساد گسترده از ویژگیهای دوران حکومت حسنیمبارک بود.[۱۳] همین ویژگیها سبب شد حکومت مبارک پس از سی سال در سال ۲۰۱۱م طی تحولاتی از هم بپاشد. در میان گروههای مخالف مبارک، اخوانالمسلمین با پشتوانه هشتاد سال کار سیاسی و مبارزه پیاپی با نظامهای سیاسی و بانفوذ در لایههای مختلف جامعه مذهبی مصر توانست نقشی محوری در تحولات این کشور ایفا کند و با پایهگذاری حزب آزادی و عدالت، در انتخابات ریاستجمهوری مصر پس از سقوط مبارک، این جایگاه کلیدی را در اختیار بگیرد؛[۱۴] اما این کار چندان پایدار نبود و در ژوئن ۲۰۱۳م با گسترش اعتراضهای مردمی، ارتش مصر به بهانه حفظ انقلاب و طی کودتایی به رهبری عبدالفتاح السیسی قدرت را در دست گرفت و محمد مرسی و تنی چند از رهبران اخوانالمسلمین را بازداشت کرد.[۱۵]
حسنی مبارک و انقلاب اسلامی ایران
روابط سیاسی مصر و ایران در دوران عبدالناصر به جهت برقراری روابط کنسولی ایران و اسرائیل در سال ۱۳۳۹ش/۱۹۶۰م دچار تنش شد. مصر به این امر سخت اعتراض کرد و با اعلام رسمی قطع مناسبات سیاسی با ایران، تمام تلاش خود را برای رویارویی با محمدرضا پهلوی به کار برد.[۱۶] آموزش نظامی مخالفان رژیم پهلوی ازجمله برخی افراد نهضت آزادی، بهکارگیری نام جعلی «خلیج عربی» به جای خلیج فارس و حمایت از جداییطلبان استان خوزستان در چارچوب سیاست ناسیونالیسم عربی ناصریسم و همچنین تنش در سیاستهای منطقهای بهویژه در عمان و یمن، روابط دو کشور را بیش از پیش تیره و تار ساخت.[۱۷]
پس از ترور انور سادات به دست خالد اسلامبولی، از اعضای گروه الجهاد،[۱۸] گروههای مخالف رژیم مصر کوشیدند که کنترل قاهره را به دست بگیرند؛ اما حسنیمبارک، معاون سادات، با برقراری حکومتنظامی، سعی در خنثاکردن اقدامات مخالفان داشت. در همین زمان امامخمینی برقراری حکومتنظامی را ناشی از جایگاه ضعیف دولت مصر در میان ملت این کشور شمرد و حکومت مبارک را ادامهدهنده راه سادات دانست[۱۹] و به مردم این کشور توصیه کرد با الگوگیری از انقلاب ایران، علیه جانشین سادات قیام کنند.[۲۰]
پس از حمله نظامی عراق به ایران در شهریور ۱۳۵۹، روابط مصر و عراق که به دلیل پیمان کمپدیوید قطع شده بود، دوباره برقرار شد.[۲۱] و طی جنگ، به فرمان حسنیمبارک مصر به پشتیبانی مادی و معنوی از عراق پرداخت.[۲۲] و افزون بر فرستادن نیروهای خود برای کمک به ارتش عراق، برخی نیازهای تسلیحاتی بغداد را نیز تأمین کرد.[۲۳] مبارک هزاران مصری را در زمان جنگ عراق با ایران به کمک صدام گسیل کرد.[۲۴] امامخمینی با محکومکردن و اعتراض به این رفتار، آن را موجب کشته و از بین رفتن جوانان بیگناه مصر در جنگ دانست.[۲۵] مبارک در عرصه سیاسی نیز بسیار کوشید تا جبههای در میان کشورهای عربی علیه جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند که واکنش ایران را برانگیخت. امامخمینی این کوششها را ناشی از ترس دولت مصر از اسلام دانست و چنین اتحادی را خلاف اسلام خواند.[۲۶]
حسنی مبارک از نگاه امامخمینی
امامخمینی حسنیمبارک را در خیانت به اسلام و مسلمین نسخه دوم انور سادات میدانست.[۲۷] ایشان حکومت مصر به ریاست مبارک را حکومتی وابسته بهشمار میآورد و حضور این کشور را در جنبش غیرمتعهدها موجب زیرسؤالرفتن موضع جنبش میدانست و خواهان اخراج مصر از آن بود.[۲۸] ایشان به بازگشت مصر به کنفرانس اسلامی و اتحادیه عرب و نقشآفرینی مبارک نیز اعتراض کرد و گرفتن چنین تصمیمی را در سازمان کنفرانس اسلامی در سال ۱۹۸۳م/ ۱۳۶۲ش ناشی از فشارهای آمریکا و زدوبندهای ملکحسین اردنی و ملکحسن مراکشی و حسنیمبارک دانست.[۲۹]
همراهی سادات و پساز آن مبارک با اسرائیل و غرب، در برابر رویکرد متفاوت جمهوری اسلامی ایران که در ضدیت با موجودیت و ماهیت رژیم غاصب صهیونیستی بود، سبب شد هیچگاه این دو کشور در دوره رهبری امامخمینی بر سر یک هدف مشترک، حتی اسلام، در کنار هم قرار نگیرند؛ تا جایی که امامخمینی در وصیتنامه خود، حسنیمبارک را عامل اسرائیل و آمریکا و همپیمان با آنان، شریک جنایات آنها و کسی که در راه خدمت به آنان از هیچ خیانتی به ملل عرب و مسلمان رویگردان نیست معرفی کرد.[۳۰]
پانویس
- ↑ «حسنی مبارک از ابتدا تا انتها»، سایت دیپلماسی ایرانی.
- ↑ «حسنی مبارک از ابتدا تا انتها»، سایت دیپلماسی ایرانی.
- ↑ «در مورد حسنی مبارک» سایت تابناک.
- ↑ «حسنی مبارک؛ از خلبانی تا میلههای زندان»؛ سایت شبکۀ شرق.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۴۶۰، پاورقی.
- ↑ «حسنی مبارک؛ از اقتدار تا سقوط»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «حسنی مبارک؛ از اقتدار تا سقوط»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «حسنی مبارک؛ از اقتدار تا سقوط»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ جعفری، ایران و مصر، چالشها و فرصتها، ص۴۰.
- ↑ علیزاده، بررسی تحلیلی و توصیفی تاریخ روابط ایران و مصر، ص۱۲۵ـ۱۲۷.
- ↑ نقوی، شکوفایی انقلاب اسلامی در مصر، ص۲۷۱ـ۳۰۷.
- ↑ نقوی، شکوفایی انقلاب اسلامی در مصر، ص۲۹۴ـ۲۹۵؛ بیگی، انقلاب مصر و چشمانداز آینده آن، ص۱۶۰.
- ↑ نیاکویی، تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا، ریشهها و پیامدهای متفاوت، ص۲۵۳.
- ↑ محمودیان، جنبش اخوانالمسلمین و آینده سیاست خارجی مصر، ص۱۱۰ـ۱۱۱.
- ↑ نجات، بررسی عوامل سرنگونی محمد مرسی و پیامدهای منطقهای آن، ص۱۰۸.
- ↑ مهدوی، صحنههایی از تاریخ معاصر ایران، مجموعه مقالات، ص۴۱۳ـ۴۱۴.
- ↑ جعفری، ایران و مصر، چالشها و فرصتها، ص۲۹ـ۳۴.
- ↑ نقوی، شکوفایی انقلاب اسلامی در مصر، ص۳۰۵ـ۳۰۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۵، ص۲۸۲ـ۲۸۵.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۵، ص۲۸۵ـ۲۸۶ و ۳۱۸.
- ↑ علیزاده، بررسی تحلیلی و توصیفی تاریخ روابط ایران و مصر، ص۱۴۴.
- ↑ علیزاده، بررسی تحلیلی و توصیفی تاریخ روابط ایران و مصر، ص۱۴۸ و ۱۵۰ـ۱۵۵.
- ↑ اسپوزیتو، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ص۱۶۶.
- ↑ محمدی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، اصول و مسائل، ص۱۲۹.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۲۵۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۸، ص۴۲۸.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۰، ص۹۸.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۳۶۲»۳۶۳.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۸، ص۳۳۰ـ۳۳۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۳۹۸.
منابع
- اسپوزیتو، جان ال، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیر شانهچی، تهران، باز، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- بیگی، مهدی، انقلاب مصر و چشمانداز آینده آن، مجله پژوهشهای منطقهای، شماره ۶، ۱۳۹۰ش.
- جعفری ولدانی، اصغر، ایران و مصر، چالشها و فرصتها، تهران، مرز فکر، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- علیزاده، حسین، بررسی تحلیلی و توصیفی تاریخ روابط ایران و مصر (دو قدرت منطقهای خاورمیانه)، تهران، وزارت امور خارجه، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- محمودیان، محمد، جنبش اخوانالمسلمین و آینده سیاست خارجی مصر، مجله مطالعات راهبردی، شماره ۵۵، ۱۳۹۱ش.
- مهدوی، عبدالرضا (هوشنگ)، صحنههایی از تاریخ معاصر ایران، مجموعه مقالات، تهران، علمی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- نجات، سیدعلی، بررسی عوامل سرنگونی محمد مرسی و پیامدهای منطقهای آن، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال ۲۲، شماره ۲، ۱۳۹۴ش.
- نقوی، علیمحمد، شکوفایی انقلاب اسلامی در مصر، تهران، نور، چاپ اول، ۱۳۶۱ش.
- نیاکویی، امیر، «تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا، ریشهها و پیامدهای متفاوت»، مجله روابط خارجی، شماره ۱۲، ۱۳۹۰ش.
- «حسنی مبارک از ابتدا تا انتها»، سایت دیپلماسی ایرانی.
- «حسنی مبارک؛ از اقتدار تا سقوط»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- «حسنی مبارک؛ از خلبانی تا میلههای زندان»؛ سایت شبکۀ شرق.
- «در مورد حسنی مبارک» سایت تابناک.
محمد رجائی نژاد