عظمت خدا در آفرینش
عظمت خدا در آفرینش، به معنای آن است که شگفتیهای آفرینش نشانههای روشنی از قدرت خداوند است و جهان آفرینش مجموعهای از این نشانههاست که تفکر و دقت در آن سبب میشود انسان پی به عظمت حق تعالی ببرد. امامخمینی با توجه به برخی آیات الهی به عظمت آفرینش خداوند و شگفتیهای نظام عالم طبیعت اشاره کرده و به بررسی برخی مصادیق عظمت آفرینش خداوند پرداخته است.
اهمیت و جایگاه عظمت خدا در آفرینش
یکی از مباحث مهم خداشناسی شناخت نشانههای عظمت خداوند در نظام آفرینش میباشد. در قرآن و روایات به شگفتیها و عظمت آفرینش خداوند اشاره شده است. شگفتیهای آفرینش نشانههای روشنی از قدرت خداوند است و جهان آفرینش مجموعهای از این نشانههاست که تفکر و دقت در آن سبب میشود انسان پی به عظمت حقتعالی ببرد. وقتی انسان این شگفتیها و آیات خداوند را مینگرد، عظمت خداوند را در جهان احساس و غیر او را حقیر و کوچک میشمارد. اندیشمندان و متکلمان اسلامی در آثار خویش به شگفتیهای آفرینش و نشانههای عظمت خداوند اشاره کرده و به بررسی این شگفتیها و آثار آن پرداختهاند.[۱]
امامخمینی نیز در آثار خویش با استناد به برخی آیات الهی به عظمت آفرینش خداوند و شگفتیهای نظام عالم طبیعت اشاره کرده و به بررسی برخی مصادیق عظمت آفرینش خداوند پرداخته است.[۲]
عظمت و شگفتی در آفرینش آسمان
اندیشمندان اسلامی با توجه به آیات الهی و روایات به برخی شگفتیهای آسمان و کرات عالم و وجود هزاران کهکشان و ستارگان اشاره کرده و معتقدند این گردش و حرکت و آمد و شد ستارگان بیحساب و بیفایده نمیباشد و همه دلالت بر عظمت و قدرت خداوند بر آفرینش هستی دارد.[۳]
امامخمینی نیز با استناد به برخی آیات الهی و کلام برخی اهل تحقیق به عظمت و شگفتیهای آفرینش در آسمانها پرداخته، معتقد است در عظمت فعل و آفرینش خداوند همین بس که ثابت شده عالمهای اشباح و اجساد و آنچه در آنهاست، نسبت به عالم ملکوت مانند یک لحظه در مقابل کل زمان است. عالم ملکوت نیز در مقایسه با عالم جبروت همین وضع را دارد. از جمله این عظمت، آفرینش منظومههای موجود در آسمانها و افلاک است، آنچه تاکنون کشف شده به چهارده میلیون منظومه میرسد که هر یک از آنها با افلاک و سیارهها و اقمار تابعهشان به اندازه منظومه شمسی یا به مراتب بزرگتر از آن هستند و حتی منظومه شمسی به گرد یکی از آنها میچرخد. این در حالی است که فاصله خورشید تا کره نپتون که دورترین سیاره منظومه شمسی است، طبق تحقیقات جدید دویست میلیون میل است. علاوه بر آن شاید بر طبق نظریات جدید منظومههای کشف نشده خیلی بیشتر از منظومههای کشف شده باشد.[۴] تمام آنچه گفته شد در مورد عالم ماده و عالم اجسام بود، پس اگر عالمی که پستترین و تنگترین عوالم است این چنین باشد، در عوالم بالا و وسیعتر از عالم اجسام چگونه است؟ چقدر قلم و بیان ناتوان و قلب و زبان کُند و در توصیف عظمت آفرینش و کلمات الهی خداوند ضعیف است.[۵]
شگفتی و عظمت آفرینش حیوانات
در قرآن کریم به حیوانات مختلف و متنوع اشاره شده و به انسان پیشنهاد شده تا درباره آنها تفکر کند، نظیر خلقت شتر، خداوند از انسان میخواهد در آفرینش این موجود بیابانگرد نظر و تأمل کند.[۶]
امامخمینی نیز با استفاده آیه «افلا ینظرون إلی الابل کیف خُلِقت»[۷] معتقد است قرآن دعوت به تفکر در مخلوقات و آفرینش حق تعالی است و دعوت به این تفکر از طرف قرآن، ناچاراً نوعی تنزل دادن حقایق و معانی برای انسان است، قرآن نازل و متنزل شده تا رسیده به جایی که با انسان معمولی صحبت کند به گونهای که خداوند خودش را با شتر معرفی کند و این برای انسان جای تأسف دارد که به همین موجودات نازل نظیر شمس و آسمان و زمین و شتر بخواهد به معرفت خداوند برسد. به باور امامخمینی محدودیت انسان باعث محدودیت در معرفی آفریدگار شده است. البته این معرفی برای اهل کثرت میباشد که شتر میبینند و جز شتر با چیزی آشنا نیستند و به ماورای عالم طبیعت آگاهی ندارند.[۸]
پانویس
- ↑ شهرستانی، الهیئة والاسلام، ص۱۷۹ و ۲۷۸؛ نخجوانی، الفواتح الالهیه، ج۲، ص۵۰۶؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۵، ص۹۰؛ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۳۲۸؛ طباطبائی، المیزان، ج۱، ص۳۹۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۱۷۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۲۱۳).
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۳۳-۳۶، تفسیر سوره حمد، ص۱۳۵-۱۳۶؛ تقریرات فلسفه، ج۱، ص۱۹۰-۱۹۲ و ۲۲۴؛ مصباح الهدایه، ص۲۷).
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۳۲۸؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۵، ص۹۱؛ تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۱۲؛ طباطبائی، المیزان، ج۱۱، ص۲۸۶).
- ↑ امامخمینی، شرح دعای سحر، ص۳۳-۳۶؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ امامخمینی، مصباح الهدایه، ص۲۷).
- ↑ نخجوانی، الفواتح الالهیه، ج۲، ص۵۰۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲۶، ص۴۲۸).
- ↑ غاشیه: ۱۷.
- ↑ امامخمینی، تقریرات فلسفه، ج۲، ص۱۹۰-۱۹۲ و ۲۲۴؛ تفسیر سوره حمد، ص۱۳۶-۱۳۷).
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- شهرستانی، هبةالدین، الهیئة و الاسلام، بغداد، مطبعة الآداب، ۱۳۲۸ش.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالعلوم، ۱۳۷۹ق.
- قمی، علیبنابراهیم، تفسیر قمی، قم، مؤسسه دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۵ش.
- نخجوانی، نعمتالله، الفواتح الالهیه، مصر، نشر دار رکابی، ۱۴۱۹ق.
نویسنده: باقر صاحبی