علی‌اکبر معین‌فر
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | علی‌اکبر معین‌فر |
| زادروز | ۲۳ دی ۱۳۰۶ش |
| شهر تولد | تهران |
| کشور تولد | ایران |
| تاریخ درگذشت | ۱۲ دی ۱۳۹۶ش |
| شهر درگذشت | تهران |
| کشور درگذشت | ایران |
| دین | اسلام |
| پیشه | مهندس راه و ساختمان، استاد دانشگاه و سیاستمدار |
| اطلاعات سیاسی | |
| پست‌ها | وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه؛ نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران؛ نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی |
علی‌اکبر معین‌فر (۱۳۰۶ـ۱۳۹۶)، مهندس راه و ساختمان و دانش‌آموخته دانشگاه تهران و واسدای توکیو، از چهره‌های فنی و سیاسی نهضت آزادی بود. او پیش از انقلاب در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه فعالیت داشت و در تدوین آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی نقش مؤثری ایفا کرد. پس از پیروزی انقلاب، در دولت موقت با فرمان امام‌خمینی به وزارت مشاور و سرپرستی سازمان برنامه و بودجه منصوب شد و با تأسیس وزارت نفت، نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران گردید. وی در انتخابات نخستین دوره مجلس شورای اسلامی نیز به نمایندگی مردم تهران برگزیده شد.
زندگی شخصی و علمی
علی‌اکبر معین‌فر بر پایۀ تاریخ تولدی که پشت قرآن براش نوشتند، ۲۳ دی ۱۳۰۶ش در تهران زاده شد؛ ولی در شناسنامه ۱۳۰۸ نوشته شده و سال ۱۳۱۱ صادر شده است.[۱] دوران ابتدائی را در تهران گذراند. برای دورۀ دبیرستان رشتۀ ریاضی را برگزید و وارد دبیرستان تدین شد. سال ۱۳۲۶ در آزمون ورودی دانشکده فنی دانشگاه تهران ثبت‌نام کرد.[۲] و در رشته «راه و ساختمان» (عمران) به تحصیل پرداخت.[۳] وی سال ۱۳۳۰، با پایان دورۀ کارشناسی که آن زمان سه ساله بود، و دورۀ ارشد پیوسطه از دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران مدرک مهندسی گرفت و به خدمت نظام وظیفه رفت.[۴]
از سال ۱۳۳۲ در شرکت ملی نفت شروع به کار کرد. چندی بعد در بانک «ساختمانی» به‌عنوان مهندس ناظر به کار پرداخت. سال ۱۳۳۸ از سوی دانشگاه «واسدا»ی (Waseda University) توکیو برای دوره‌ای تحقیقاتی در مهندسی زلزله دعوت شد.[۵] و پس از بازگشت از توکیو، سال ۱۳۴۱، مقدمات تهیه کد زلزله را در ایران فراهم کرد. از سال ۱۹۵۶م به‌عنوان عضو افتخاری «انجمن اروپایی مهندسین زلزله» به تحقیق و مطالعه در زمینه زلزله ادامه داد.[۶] معین‌فر مدتی هم استادِ مهندسی زلزله در دانشگاه «امیرکبیر» (پلی‌تکنیک قدیم) بود. تااین‌که دوباره از سال ۱۳۳۴ به بانک «ساختمانی» برگشت و در آنجا به کار پرداخت. از سال ۱۳۴۱ تا پیروزی انقلاب اسلامی در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه کشور فعالیت می‌کرد.[۷] او نخستین مهندس زلزله ایران و پایه‌گذار شبکه شتاب نگارهای ایران، از شناخته‌شده‌ترین افراد زلزله‌شناس در جامعه بین‌المللی بود[۸] برای همین او را «پدر مهندسی زلزلۀ ایران» می‌دانند.[۹] همچنین در فرایند تاسیس و تدوین اساسنامه پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و ایجاد انجمن مهندسی زلزله ایران نقش بسیار مهمی داشت.[۱۰]
معین‌فر در ۱۰ سال پایان زندگانی به دلیل بیماری، کمتر در محافل عمومی دیده می‌شد. او عاشق ایران بود و از سفر به خارج از کشور برای درمان اجتناب کرد. زیرا دوست داشت در این خاک چشم از جهان فروبندد.[۱۱] در سال ۱۳۸۱ کانون مهندسین فارغ‌التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران معین‌فر را به عنوان مهندس برجسته معرفی نمود.[۱۲] تااین‌که سرانجام در تاریخ ۱۲ دی ۱۳۹۶ در سن هشتاد و نه سالگی، به دلیل بیماری کلیوی در منزل شخصی‌اش در تهران درگذشت.[۱۳]
کنشگری سیاسی پیش از انقلاب اسلامی
کودکی علی‌اکبر همزمان با زمان رضاشاه پهلوی بود؛ دوران قدرت بی‌حد و حصر اداره نظمیه، حکومت یک نظامی و البته روزهای کشف حجاب. روزهایی که مسیر کودکی‌اش را تغییر داد. پس از این‌که مادرش از ترس یورش یک پاسبان سقط جنین کرد، مادر و پدرش به نجف رفتند و سرپرستی خانواده معین‌فر برعهده برادر بزرگ گذاشته‌شد.[۱۴] در دوران دبیرستان ورود ارتش متفقین، قدرت‌نمایی سربازان انگلیسی و هندی و به سایه رفتن «ارتش نوین ایران» رضاشاه را نظاره‌گر بود.[۱۵] تااین‌که وارد دانشگاه شد. برای معین‌فر دانشگاه تهران و دوران دانشجویی آغاز سیاست‌ورزی بود.[۱۶] از همان روزهای نخست با جنبش دانشجویی همراه شد و از فعالان انجمن اسلامی دانشجویی شد.[۱۷] با آغاز مبارزات ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۷، او نیز به این حرکت پیوست و در جریان ملی شدن صنعت نفت، اعتراضات دانشجویی نقش مهمی بازی کرد.[۱۸]
معین‌فر از دهۀ ۳۰ تا ۵۰ با انجمن اسلامی مهندسین همکاری داشت و به فعالیت‌های سیاسی ـ مذهبی مهدی بازرگان علاقه‌مند بود.[۱۹] او نزدیک به ۸ سال در دانشگاه «امیرکبیر» (پلی تکنیک قدیم) درس مهندسی زلزله می‌گفت؛ اما برای کنشگری‌های سیاسی و ارتباطش با نهضت آزادی ممنوع‌التدریس شد.[۲۰] گرچه او، در تفکر و گرایش به ملی ـ مذهبی‌ها نزدیک بود؛ اما همیشه از به کار بردن لفظ ملی ـ مذهبی در مورد خود دوری می‌کرد. چرا که برخلاف تصور، او هرگز عضو رسمی نهضت آزادی یا جبهه ملی نبود.[۲۱] معین‌فر از همان سال اول مقدمات تشکیل انجمن‌های اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران حضور داشت و فعال بود .[۲۲] و همراه با دیگر اعضای انجمن اسلامی آن زمان مجلات «فروغ علم» و «گنج شایگان» را منتشر کردند.[۲۳] یک اتاق کوچک در سرسرای طبقه همکف دانشکده را به نمازخانه اختصاص دادند و در فضایی که به تعبیر علی‌اکبر نماز خواندن نشان از عقب‌ماندگی و ارتجاع بود، ادای فریضه کنند.[۲۴] وی همچنین از چهره‌های بسیار نزدیک به مهندس بازرگان بود و از پایه‌گذاران انجمن اسلامی مهندسین و تنها به اعتبار انجمن اسلامی مهندسی با مهدی بازرگان همکاری می‌کرد.[۲۵] معین‌فر در دورانی که دوستانش در زندان رژیم پهلوی بودند، آنها را تنها نمی‌گذاشت و بارها به ملاقات آنها می‌رفت.[۲۶] او به اعتبار نزدیکی‌اش با بازرگان و سابقه طولانی همراهی با وی و نهضت آزادی، شخصیتی میانه‌رو محسوب می‌شد.[۲۷]
کنشگری سیاسی و اجرائی پس از انقلاب
معین‌فر از همان روزهای اوج‌گیری و شتاب انقلاب همراه با دوستان و همفکران خود در نهضت آزادی در کمیتۀ اعتصابات فعال بود.[۲۸] و پس از شکل‌گیری دولت موقت، ۲۴ بهمن‌ماه اولین گروه از وزیرانی بودند که برای عضویت در دولت معرفی شدند. چندی بعد با معرفی وزیران باقی‌مانده، کابینه بازرگان تکمیل شد و معین‌فر به‌عنوان وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه برگزیده شد.[۲۹] پس از مدت کوتاهی با یک جابجایی، یدالله سحابی وزیر مشاور در امور انقلاب و عزت‌الله سحابی سرپرست سازمان برنامه و بودجه شدند و معین‌فر نیز اولین وزیر وزارتخانه تازه تأسیس نفت شد.[۳۰] پس از استعفای دولت بازرگان در ۱۴ آبان ۱۳۵۸ دولت شورای انقلاب آغاز به کار کرد. بدنه اصلی این دولت، همان وزرای دولت بازرگان بودند و تنها چند وزیر تغییر کرد. معین‌فر همچنان در این دوران وزیر نفت باقی ماند.[۳۱] همچنین پس از کناره‌گیری دولت موقت، معین‌فر به فرمان امام‌خمینی به عضویت شورای انقلاب درآمد.[۳۲] پس از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در ۵ بهمن ۱۳۵۸، در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی برپا شد. معین‌فر همراه با دیگر همفکران نامزد نهضت آزادی بود.[۳۳] و در فهرست ائتلاف بزرگ، که از جامعه روحانیت مبارز، حزب جمهوری اسلامی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و چند گروه مذهبی دیگر تشکیل می‌شد نیز، قرار گرفته بود. او در کنار حسن حبیبی و محمدعلی رجایی ۳ نام مشترک این دو فهرست بودند.[۳۴] او پنج روز پیش از آن که دوران وزارتش در وزارت نفت یک ساله شود، در سوم مهر ۱۳۵۹ یعنی سه روز پس از تهاجم عراق به ایران، وزارت نفت را به معاونش محمدجواد تندگویان تحویل داد و در انتخابات مجلس شورا با رتبه چهارم در دور اول از تهران رأی آورد.[۳۵] در روز ۳۱ خرداد ۱۳۶۰، مجلس برای طرح و تصویب برکناری ابوالحسن بنی‌صدر از مقام ریاست‌جمهوری به عنوان عدم کفایت سیاسی جلسه‌ای برگزار کرد که در میان ۱۷۷ نفر موافق، تنها یک نفر به مخالفت برخواست که علی‌اکبر معین‌فر بود و نظر خود را طی نطقی اظهار داشت.[۳۶] پس از این مخالفت، واکنش‌هایی در مجلس علیه معین‌فر ایجاد شد.[۳۷]
با پایان نمایندگی، معین‌فر عملاً از حاکمیت خارج شد و در کنار دیگر اعای نهضت آزادی موضع انتقادی گرفت. وی که مصوبۀ دولت موقت برای پی‌گیری انحلال مجلس خبرگان قانون اساسی به پیشنهاد امیر انتظام در سال ۵۸ را امضا نکرده بود،[۳۸] بیانیه‌های مخالفت با ادامه جنگ پس از بازپس‌گیری بندر خرمشهر را امضا می‌کرد.[۳۹] معین‌فر در دوران دوری از کنشگری سیاسی در دهۀ ۷۰ به اجرای برخی برنامه‌هایی در حسینیه ارشاد، حضور در مراسم، مناسبت‌ها و مصاحبه‌ها، محدود شده بود.[۴۰] اما چندین ماه مانده به انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۷۶ صحبت از نامزدی او به میان آمد که محقق نشد.[۴۱]
ارتباط با امام‌خمینی
در دوران انقلاب که اعتصاب کارکنان شرکت نفت مشکلاتی را برای تامین نفت مردم ایجاد کرده بود. امام‌خمینی هیاتی سه نفره از مهدی بازرگان، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی و معین‌فر را مامور رسیدگی کرد.[۴۲] با این زمینه، پس از شکل‌گیری «شورای انقلاب» در اواخر پاییز ۱۳۵۷، با اطلاع امام‌خمینی در زمره نخسیتن گروه از دولت‌مردان نظام جدید قرار گرفت و با فرمان امام‌خمینی به سمت وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه و بودجه،[۴۳] و سپس به‌عنوان نخستین وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران معرفی شد.[۴۴]
سرانجام علی‌اکبر معین‌فر در تاریخ ۱۲ دی ۱۳۹۶ در سن هشتاد و نه سالگی، به دلیل بیماری کلیوی در منزل شخصی‌اش در تهران درگذشت.[۴۵]
پانویس
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر که بود؟» سرپوش سیاسی.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر که بود؟» سرپوش سیاسی.
- ↑ «چند خاطره و دیدگاه درباره زنده یاد علی‌اکبر معین‌فر»، پایگاه خبری وزارت شهرسازی.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر که بود؟» سرپوش سیاسی.
- ↑ «چند خاطره و دیدگاه درباره زنده یاد علی‌اکبر معین‌فر»، پایگاه خبری وزارت شهرسازی.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «چند خاطره و دیدگاه درباره زنده یاد علی‌اکبر معین‌فر»، پایگاه خبری وزارت شهرسازی.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «سرگذشت تمام مردان بازرگان»، ایلنا، خبرگزاری کار ایران.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر درگذشت»، سایت خبری تحلیلی تابناک.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- ↑ «یادهایی از دانشکده فنی تهران»، مجلۀ لوح، ص۱.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- ↑ یزدی، جنبش دانشجویی در دو دهۀ ۲۰ و ۳۰، ص۲۶؛ بازرگان، شصت سال خدمت و مقاومت، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر که بود؟» سرپوش سیاسی.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- ↑ بازرگان، شصت سال خدمت و مقاومت، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ یزدی، جنبش دانشجویی در دو دهۀ ۲۰ و ۳۰، ص۳۵ و ۱۴۴ـ۱۴۹.
- ↑ «یادهایی از دانشکده فنی تهران»، دو فصلنامه لوح، ص۱.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ بازرگان، یادداشت‌های روزانه، ص۳۶۶، ۳۷۲، ۳۹۱ و ۴۲۵.
- ↑ «وزارت نفت و برشی از شخصیت سیاسی علی‌اکبر معین‌فر»، شفقنا.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ص۵۵۷.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ بازرگان، شصت سال خدمت و مقاومت، ج۲، ص۲۸۹.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ روزنامه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۵۸ش.، ص۱.
- ↑ «وزارت نفت و برشی از شخصیت سیاسی علی‌اکبر معین‌فر»، شفقنا.
- ↑ «روایت جلسه عزل بنی‌صدر، موضع متفاوت عزت‌الله سحابی و علی‌اکبر معین‌فر فقط یک رای مخالف»، همشهری آنلاین.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر: آرمانخواه فراموش شده»، پایگاه خبری راه برترین‌ها.
- ↑ یزدی، شصت سال صبوری و شکوری، ج۳، ۱۷۵؛ «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۶۴۰.
- ↑ «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- ↑ «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
منابع
- امام‌خمینی، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۷ش.
- بازرگان، مهدی، شصت سال خدمت و مقاومت: خاطرات مهندس مهدی بازرگان، تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا، دوم، ۱۳۷۷ش.
- بازرگان، مهدی، یادداشت‌های روزانه: خاطراتی از دوران زندان، جوانی و سفر حج، تهران، انتشارات قلم، اول، ۱۳۷۶ش.
- روزنامه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۵۸ش.
- «یادهایی از دانشکده فنی تهران»، مجلۀ لوح، ش۱، دورۀ دید، شماره‌های ۵، ۶ و ۷ در یک شماره، ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۹ش.
- یزدی، ابراهیم، جنبش دانشجویی در دو دهۀ ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰، تهران، انتشارات قلم، ۱۳۸۲ش.
- یزدی، ابراهیم، شصت سال صبوری و شکوری، تهران، انتشازات کویر، ۱۳۹۴ش.
- «چند خاطره و دیدگاه درباره زنده یاد علی‌اکبر معین‌فر»، پایگاه خبری وزارت شهرسازی؛
- «روایت جلسه عزل بنی‌صدر، موضع متفاوت عزت‌الله سحابی و علی‌اکبر معین‌فر فقط یک رای مخالف»، همشهری آنلاین؛
- «سرگذشت تمام مردان بازرگان»، ایلنا، خبرگزاری کار ایران؛
- «علی‌اکبر معین‌فر؛ پایان یک عمر زندگی با تخصص و سیاست و شرافت»، پایگاه خبری الف.
- «علی‌اکبر معین‌فر درگذشت»، سایت خبری تحلیلی تابناک.
- «علی‌اکبر معین‌فر که بود؟» سرپوش سیاسی؛
- «علی‌اکبر معین‌فر؛ آرمانخواه فراموش‌شده»، پایگاه خبری برترین‌ها.
- «متن گفتگوی اختصاصی رادیو ۸۰۸ با مهندس علی‌اکبر معین‌فر: پدر مهندسی زلزله ایران.
- «وزارت نفت و برشی از شخصیت سیاسی علی‌اکبر معین‌فر»، شفقنا.
نویسنده: محمد رجائی‌نژاد