فرعون
فرعون، فرمانروای مصر و پادشاهی جبار که مدعی بود پروردگار مردم مصر است. امامخمینی با استناد به برخی آیات الهی در آثار خویش به شخصیت فرعون، ایمان او، طغیانگری و رفتار او با بنیاسرائیل پرداخته است.
اهمیت و جایگاه فرعون
فرعون فرمانروای مصر در زمان حضرت موسی(ع) است. قرآن فرعون را پادشاهی جبار معرفی میکند که مدعی بود پروردگار مردم مصر است، فرعون در قرآن کریم پادشاهی مستبد معرفی شده که ادعای خدایی داشت و طبق آیه «أنا ربکم الاعلی»،[۱] خود را ربّ مردم مصر میدانست.[۲] مفسران اسلامی در آثار خویش درباره فرعون، طغیانگری او، ایمان او در لحظه غرق شدن و رفتار او با بنیاسرائیل مطالب فراوانی ارائه دادهاند.[۳]
امامخمینی نیز با استناد به برخی آیات الهی در آثار خویش به شخصیت فرعون، ایمان او، طغیانگری او و رفتار او با بنیاسرائیل، پرداخته است.[۴]
طغیانگری فرعون
مفسران اسلامی و اهل معرفت درباره فساد و طغیانگری فرعون با استناد به آیات الهی به تحلیل و بررسی پرداخته و او را فردی مستبد و مدعی ربوبیت و الوهیت میدانستند که ادعای او تا جایی پیش رفت که در برابر خداوند متعال قد علم کرده و ادعای سلطنت کرد.[۵]
امامخمینی با استناد به آیه «أنا ربکم الاعلی»، معتقد است فرعون از حیث تکبر به جایی رسید که ادعای ربوبیت و الوهیت کرد. امامخمینی سبب اصلی تکبر فرعون را جهل و نادانی و سرکشی نفس متکبر او میداند. به باور ایشان، فساد فرعون به پایهای رسید که «یذبح ابناءهم و یستحیی نساءهم».[۶] امامخمینی درباره تکبر و طغیان فرعون معتقد است وضع بشر این گونه است که تا به استغنا و قدرت میرسد طغیان میکند، خداوند فرعون را «طاغی» خوانده است؛ زیرا فرعون طغیان کرد، از این جهت است انبیای الهی آمدهاند تا این نفوس سرکش و این نفوس طاغی و یاغی و فرعونی را از سرکشی و طغیانگر رهایی داده و کنترل کنند.[۷]
ایمان فرعون
درباره ایمان فرعون در لحظه غرق شدن در دریا، میان مفسران اقوال متعددی وجود دارد. برخی معتقدند هنگامی که حضرت موسی و همراهانش شبانه از مصر خارج شدند، فرعون و لشکرش آنها را تعقیب کرد و تا میانه دریا آمد ولی آب آنها را غرق کرد، هنگامی که فرعون در حال غرق شدن بود اقرار به ربوبیت حقتعالی کرد، امّا خطاب آمد الآن ایمان میآوری در حالی پیش از این عصیانگر بودی، امروز بدنت را نجات میدهیم که عبرتی برای آیندگان باشد؛ اما برخی اهل معرفت طبق آیه: «فالیوم ننجیک ببدنک» معتقدند که فرعون نجات یافت و مشمول رحمت حقتعالی شد. لکن حقیقت آن است که ایمان فرعون تقلیدی بود نه حقیقی، لذا هلاک شد و نجات نیافت.[۸]
امامخمینی نیز با استناد به آیه: «و قال آمنت انه لا إله إلا الذی آمنت به بنوا إسرائیل وأنا من المسلمن، الآن و قد عصیت قبل و کنت من المفسدین»،[۹] معتقد است فرعون بعد اینکه عذاب الهی نازل شد و دید که دارد غرق میشود گفت ایمان آوردم، آن ایمانی که بنیاسرائیل ایمان آوردند، در حالی که الآن وقت عذاب است و وقت توبه نیست. مضاف بر اینکه اگر فرعون از آن عذاب دریا نجات مییافت، دوباره به همان حال طغیانگری برمیگشت؛ زیرا ایمان او حقیقی نبود بلکه تقلیدی بود.[۱۰]
پانویس
- ↑ نازعات: ۲.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۸، ص۲۲۳؛ ج۱۶، ص۸؛ حلّی، ارشاد الاذهان، ص۴۵۸.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ج۲، ص۱۳۵ صدوق کمالالدین، ج۱، ص۱۴۷؛ شعرانی، نثر طوبی، ص۲۱؛ طباطائی، المیزان، ج۱۰، ص۱۱۷؛ امین، مخزن العرفان، ج۱، ص۳۱۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۶، ص۲۸۰؛ قرشی، قاموس قرآن، ج۵، ص۱۶۳.
- ↑ امامخمینی، آداب الصلاة، ص۲۳۷؛ صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۰؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۳۱۶؛ مصباح الهدایه، ص۵۳.
- ↑ هجویری، کشف المحجوب، ص۳۵۱-۳۵۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۳، ص۶۸۳؛ قشیری، لطایف الاشارات، ج۳، ص۶۸۴.
- ↑ قصص: ۴.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۰، مصباح الهدایه، ص۵۳؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۲۱۶؛ آداب الصلاة، ص۲۳۷-۲۳۸.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ج۱۰، ص ۱۱۸؛ ابنعربی، الفتوحات المکیه، ج۲، ص۲۷۶؛ کاشانی، شرح فصوص الحکم، ص۲۴۱-۲۴۲؛ نجمالدین کبری، التأویلات النجمیه، ج۳ ، ص۲۴۸؛ الفواتح الالهیه، ج۱، ص۳۴۲.
- ↑ انفال: ۹۰-۹۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه، ج۵، ص۸۳-۸۵؛ ج۱۹، ص۳۶۸.
منابع
- ابنعربی، محییالدین، الفتوحات المکیه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- امامخمینی، سیدروحالله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۴ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- امین، نصرت، مخزن العرفان در تفسر قرآن، تهران نهضت زنان، ۱۳۶۱ش.
- حلی، حسنبنیوسف، ارشاد الاذهان، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۹ش.
- شعرانی، ابوالحسن، نثر طوبی، قم، انتشارات السلامیه، ۱۳۸۶ش.
- صدوق، محمدعلی، کمالالدین، تهران، نشر اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- علوان، نعمةالله، الفواتح الالهیة والمفاتح الغیبیة، قاهره، نشر دار رکابی، ۱۹۹۹م.
- قرشی، علیاکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.
- قشیری، عبدالکرم، الطایف الاشارات، مصر، العامة الکتاب، ۲۰۰۰م.
- قمی، علیبنابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کاشانی، عبدالرزاق، شرح فصوص الحکم، قم، تحقیق بیدارفر، نشر بیدار، ۱۳۸۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- نجمالدین کبری، احمدبنعمر، التأویلات النجمیه فی التفسیر الإرشادی الصوفی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۹۷۱م.
- هجویری، علیبنعثمان، کشف المحجوب، انتشارات سروش، ۱۴۰۰ش.
نویسنده: باقر صاحبی