مسجدالنبی
مسجدالنبی شریفترین و مهمترین مسجد پس از مسجدالحرام شناخته میشود. محل دفن پیامبر(ص) در این مسجد قرار دارد. روایاتی بر فضل نماز در مسجدالنبی بر مساجد دیگر نقل شده است. این مسجد پس از پیامبر(ص) بهخصوص در دوره خلیفه دوم و سوم و همچنین در دوره عباسی و عثمانی توسعه فراوانی یافت. مسجدالنبی در زمان آل سعود بخصوص ملک فهد دچار تغییر و تحول فراوانی گشت.
امامخمینی در ۳۱سالگی در فروردین ۱۳۱۲ش برای انجام مراسم حج تمتع راهی عربستان شد و به مکه و مدینه و مسجدالنبی و به زیارت مقبره پیامبر(ص) رفت. در نظر امامخمینی مسجدالنبی در دوره پیامبر(ص) مرکز سیاست و ثقل قدرت اسلامی بوده و پیامبر(ص) در این مکان به امور حکومتی میپرداخت.
جایگاه
مسجد النبی در مدینه شریفترین و والاترین مسجد، پس از مسجدالحرام، است. پیامبر دربارهٔ نماز خواندن در این مسجد فرموده است که یک نماز در مسجد من ثوابش برابر با هزار نماز در دیگر مساجد است، مگر مسجدالحرام.[۱] روایات دیگری نیز بر فضل نماز در مسجدالنبی بر نماز در مساجد دیگر نقل شده است.[۲] همچنین توصیه شده وقتی وارد مسجدالنبی میشوید بر پیامبر اسلام صلوات بفرستید و نماز بسیار در این مسجد بخوانید.[۳] برخی آیات قرآن در مسجدالنبی نازل شده و برخی دیگر نیز ربطی به مسجدالنبی داشته است.[۴]
مسجدالنبی با نامهای دیگری از جمله جامع مدینه، مسجد الرّسول، مسجد رسول الله، مسجد نبوی و مسجد مدینه نیز شناخته میشود. پیامبر اسلام(ص) در این مسجد نمازهای جماعت را اقامه میکرد و فعالیتهای خویش را در این مکان انجام میداد؛[۵] از این رو این مسجد را از دیرباز به مسجدالنبی میشناسند. همچنین افزوده شدن خانه پیامبر که محل دفن او نیز بوده به این مسجد، در این نامگذاری مؤثر بوده است.[۶] در روایاتی که از پیامبر(ص) نقل شده، مسجدالنبی با تعابیری همچون «مسجدی» (مسجد من) تعبیر شده است.[۷]
نزدیکی قبرستان بقیع به مسجد و احتمال دفن حضرت فاطمه(س) در مسجدالنبی به اهمیت این مکان اضافه کرده است.[۸]
تاریخچه
مسجد رسول خدا(ص) در نخستین بنای خود، مساحتی شامل هفتاد ذراع در شصت ذراع بوده که در حدود ۱۰۵۰ متر مربع میشود. مسجد نخست، با دیوارهای خشتی و گِلی و پایههایی از تنه درختان خرما بنا گردید. سقف مسجد هم با شاخههای درخت خرما پوشانده شد؛ به طوری که در هنگام باران، آب بر سر و صورت نمازگزاران میریخت و زمین در زیر پیشانی رسول خدا(ص) و اصحاب، گِلی بود. در آغاز، قبله مسجد به سمت شمال و جهت بیتالمقدس بود. پس از تغییر قبله، بخش مسقّف مسجد به جهت جنوبی منتقل شده و صفّه به شمال مسجد انتقال یافت. مسجد با همین بنا برای هفت سال محل برگزاری نماز جماعت، نماز جمعه و خطبههای رسول خدا (ص) بود. گرچه برخی نوشتهاند که در سال چهارم هجری، دیوارههای آن از خشت و گِل بنا شد.[۹] در سال هفتم هجرت، با گسترش اسلام و افزایش شمار مسلمانان، ضرورت توسعه مساحت مسجد مطرح شد. رسول خدا (ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ۲۴۷۵ متر مربع رسید. در این توسعه، شکل مسجد به صورت مربع درآمد. قبله مسجد نیز از سال دوم هجری از شمال به سمت جنوب تغییر کرد و از آن پس به سوی مکه نماز خوانده میشد.[۱۰]
مسجدالنبی پس از پیامبر(ص) در زمان عمر بن خطاب و عثمان بن عفان توسعه یافت. پس از آن در دوره عباسی و عثمانی مسجدالنبی وسعت فراوانی یافت. در دوره اخیر نیز در دوره سعودی بخصوص در زمان ملک فهد مسجدالنبی تغییر و تحول فراوانی یافت[۱۱]
مساحت توسعهیافته کنونی مسجدالنبی با احتساب فضای باز، تقریباً چهل هکتار (چهارصد هزار مترمربع) است که حدوداً به اندازه مدینه زمان پیامبر(ص) و مساحت شبستانهای آن، ۸۰ هزار مترمربع است. حدود مسجدالنبی زمان پیامبر(ص) بسیار کوچک و در مجموع حدود مسجدالنبی زمان پیغمبر ده ستون در ده ستون است. اکنون تعداد ستونهای این مسجد در توسعه جدید، به ۲۰۲۸ ستون رسیده است. همچنین این مسجد ۴۷ گنبد متحرک و ده مناره و گلدسته به ارتفاع ۱۰۵ متر دارد.[۱۲]
بخشهای داخلی
محل دفن پیامبر(ص) در مسجدالنبی قرار دارد که امروزه مهمترین بخش مسجدالنبی شمرده میشود. این مکان در زمان پیامبر محل زندگی آن حضرت با عایشه بود. از بخشهای مهم دیگر مسجد، روضه شریف است که در ناحیه جنوبِ شرقی مسجد قرار دارد، و حد فاصل میان منبر و قبر پیامبر است و به نام روضه مطهّره و روضه شریفه نیز شناخته میشود. این قسمت فضیلت زیادی دارد؛ چراکه در حدیث رسول خدا (ص) به عنوان روضهای بهشتی معرفی شده است. همچنین منبر و محراب پیامبر(ص) از دیگر بخشهای مهم مسجدالنبی است.[۱۳]
همچنین برخی ستونهای مسجدالنبی نیز از شهرت خاصی برخوردار هستند؛ از جمله ستون توبه، ستون قرعه، ستون حنانه و ستون تهجد.[۱۴]
حضور امامخمینی در مسجدالنبی
امامخمینی در ۳۱سالگی در فروردین ۱۳۱۲ش برای انجام مراسم حج تمتع عازم لبنان شد تا با کشتی به حجاز برود؛ از این رو به مدت سیزده روز در شهر بندری بیروت، پایتخت لبنان اقامت داشت و سپس برای انجام مناسک حج به عربستان رفت. از حضور ایشان در مکه و مدینه گزارشی در دست نیست.[۱۵]
ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در تبیین بزرگداشت نماز جماعت به عنوان سنت سیاسی اسلام، به سفر خود در مدینه و مکه اشاره کرد که وقت نماز ظهر همه مردم در مدینه و مکه، کار را رها کرده، به مسجد میرفتند.[۱۶]
در کلام امامخمینی
در نظر و کلام امامخمینی، مسجدالنبی مرکز سیاست و ثقل قدرت اسلامی در زمان پیامبر(ص) بوده است.[۱۷] به اعتقاد امام، پیامبر حکومت تشکیل داده بود و قوای نظامی و انتظامی داشت و در مسجدالنبی به این امور میپرداخت. از این جهت مسجدالنبی جدای از موضوعات دینی و عبادی، یک مکان سیاسی نیز بوده که اهمیت تاریخی زیادی دارد.[۱۸]
همچنین امامخمینی در بیان اینکه اسرائیل و آمریکا رژیمهایی فاسد هستند، به مسلمانان و مستضعفان هشدار میدهد که اگر اینها با مسامحه دولتها مواجه شوند، روحیه غاصبانه آنان شدت پیدا میکند و به کشورهای اسلامی هجوم میآورند و درصدد هستند مسجدالحرام و مسجدالنبی را قبضه کنند.[۱۹] از این جهت در نگاه امام این دو مسجد دو مکان بسیار باارزش هستند که مسلمانان را به غصب این دو توسط اسرائیل هشدار میدهد.[۲۰]
پانویس
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص۲۰۲.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ج۲، ص۶۲۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۵۳.
- ↑ معینی، «مسجدالنبی»، ج۲، ص۲۰۵۵.
- ↑ پورحسین، «قانونمندی در حکومت نبوی»، ص۱۵۳.
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۳۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۵۶.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۲۳۹؛ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۷۲.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص۲۰۴.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص۲۰۴.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص۲۰۵ تا ص۲۱۴.
- ↑ شریعت، میعاد نور، ص۶۵.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص۲۱۵ تا ص۲۲۱.
- ↑ شریعت، میعاد نور، ص۷۶.
- ↑ «محل سکونت و سفرهای امامخمینی (س)»، پرتال امامخمینی.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۳، ص۲۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۲۳۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۶، ص۲۳۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۲۲۸.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۰، ص۲۲۸.
منابع
- ابنسعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- امامخمینی، صحیفه امام، سیدروحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- پورحسین، مهدی، «قانونمندی در حکومت علوی»، در مجله حکومت اسلامی، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، زمستان ۱۳۸۵، شماره۴۲.
- شریعت، محسن، میعاد نور، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۴ش.
- شیخ صدوق، الخصال، محقق و مصحح: غفاری، علیاکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکّه و مدینه، تهران، مشعر، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علیاکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- معینی، محسن، «مسجدالنبی»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان، ناهید، ۱۳۹۳ش.
- «محل سکونت و سفرهای امامخمینی (س)»، پرتال امامخمینی، بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ش.