نیمه شعبان
نیمه شعبان سالروز ولادت حضرت مهدی(عج) و از روزهای با برکت در روایات اسلامی شناخته میشود. در روایات گفته شده شب نیمه شعبان پس از شب قدر افضل شبها است. این شب اعمالی مانند غسل و شبزندهداری به نماز و دعا و استغفار دارد.
امامخمینی برای نیمه شعبان اهمیت زیادی قائل است و میفرماید همانگونه که ماه رمضان لیلةالقدر دارد، ماه شعبان، نیمهشعبان دارد که تالی لیلهالقدر است. ایشان میلاد حضرت مهدی(عج) را بزرگترین عید برای بشریت معرفی کردهاند.
در پی خونریزیها و کشتارهای رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۶ش و ۱۳۵۷ش امامخمینی جشن و چراغانی نیمه شعبان آن سال را تحریم میکند و اعلام میدارد روز پیروزی بر ظلم و ستم و نابودی سلسله پهلوی روز عید امام زمان(عج) شمرده میشود. در آن سال رژیم پهلوی برخلاف هر سال، تلاش کرد مردم و ادارات مختلف را به چراغانی، نصب پرچم و برگزاری جشن نیمه شعبان وادار کند.
معرفی و جایگاه
نیمه شعبان بر اساس روایات روز بسیار مبارکی است. علاوه بر این که شب نیمه شعبان جزء ایامالبیض است؛ از جمله برکات آن، ولادت حضرت مهدی(عج) است که موجب مضاعف شدن شرافت این شب شده است.[۱] از امام باقر(ع) نقل شده که نیمه شعبان بعد از لیلةالقدر افضل شبها است و در آن شب، خداوند فضل خود را به بندگان عطا میفرماید و آنها را به کرم خویش میآمرزد.[۲]
نیمهٔ شعبان در روایات از جایگاه و مرتبه والایی برخوردار است.[۳] در روایاتی که نقل شده، فضیلتهای بسیاری برای عبادت و راز و نیاز در شب و روز نیمهٔ شعبان برشمرده شده است.[۴] از پیامبر(ص) نقل شده که هر کس شب نیمه شعبان را با عبادت زنده بدارد، روزی که قلبها همه بمیرند، قلب او نخواهد مرد.[۵]
ولادت امام زمان(عج) در نیمه شعبان ۲۵۵ق واقع شده و باعث کامل شدن فضیلت این روز مبارک شده است.[۶] شیعیان معتقد هستند امام زمان از نظرها غایب است و در غیبت کبری به سر میبرد و به عنوان ذخیره الهی، مصلح کل، موعود جهانی، منجی بشریت در آخرالزمان به فرمان خدا ظهور خواهد کرد و زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد.[۷] از همین جهت نیمه شعبان از بزرگترین جشنهای شیعیان است و برای آن اهمیت ویژهای قائلاند.[۸] آذینبندی کوچه و خیابان، پختن نان و غذای نذری، توزیع شیرینی و شربت، برپایی مجالس مولودیخوانی در خانهها و اماکن مذهبی، برگزاری مراسم عروسی، پوشیدن لباس نو، بازدید از بستگان و آشنایان و زیارت اماکن مذهبی از جمله آیین نیمه شعبان در ایران است.[۹]
اعمال
برای شب نیمه شعبان اعمالی توصیه شده است؛[۱۰] از جمله: غسل، احیا و شب زندهداری (به نماز و دعا و استغفار)، زیارت امام حسین(ع) (چه با حضور در مرقد آن حضرت یا با خواندن ذکر زیارت خطاب به ایشان)، زیارت امام زمان(عج)، خواندن ادعیههایی از پیامبر(ص) و امام صادق(ع)، فرستادن صلوات، خواندن دعای کمیل، ذکر صد مرتبه هر یک از بندهای تسبیحات (سبحانالله و الحمـدالله و الله اکبر و لااله الاالله)، خواندن نماز مخصوص، خواندن دعا بعد از نماز شب، به جا آوردن سجده و نماز جعفر طیار.[۱۱]
اهمیت نیمه شعبان از دیدگاه امامخمینی
امامخمینی یکی از دلایل بزرگی ماه شعبان را وجود ولادت امام زمان(ع) در این ماه میداند که در نیمه شعبان رخ داده است. ایشان با توجه به این ماه، به اهمیت قضیه غیبت امام زمان(ع) تأکید میکند که خداوند حضرت مهدی(عج) را برای بشر ذخیره کرده تا روزی که عدالت در تمام دنیا محقق شود.[۱۲] امامخمینی ماه شعبان را به سبب تولد امام زمان(عج)، ماه امامت توصیف میکند و در قیاس این ماه با ماه رمضان، میفرماید همانگونه که ماه رمضان لیلةالقدر دارد، ماه شعبان، نیمه شعبان دارد که تالی لیلهالقدر است. همانگونه که ماه رمضان به شب قدر مبارک است، ماه شعبان به سبب نیمه شعبان مبارک است.[۱۳]
امامخمینی در سخنرانیای در تاریخ ۷ تیر ۱۳۵۹ش به مناسب عید نیمه شعبان به اهمیت این روز پرداخت؛ و دلایل ولادت و غیبت امام زمان(عج) را بازگو کرد.[۱۴] ایشان میلاد حضرت مهدی(عج) را بزرگترین عید برای بشریت معرفی کردهاند؛ چرا که آن حضرت تمام عالم را پر از عدل و داد خواهد کرد و تمام بشر را از انحطاط بیرون میآورد.[۱۵]
امامخمینی در نیمه شعبان سال ۱۳۶۰ش، در سخنرانیای ضمن تبریک بابت ولادت با سعادت و پر برکت حضرت مهدی، این روز را زادروز مردی میداند که جهان را از شر ستمگران تطهیر میکند و حکومت عدل الهی را بر گیتی گسترش میدهد و پرچم رحمت خداوند را بر زمین افراشته میکند.[۱۶] امامخمینی به مناسبت نیمه شعبان سال ۱۳۵۸ش همه متهمانی را که در رژیم پهلوی مرتکب تقصیراتی شده بودند، عفو کرد.[۱۷] ایشان همچنین پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، جشنهای برپاشده بزرگ نیمه شعبان به کوشش مردم را ابراز قدرت مذهبی علیه بدخواهان خواند.[۱۸]
نیمه شعبان و انقلاب اسلامی
در پی خونریزیها و کشتارهای رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۶ش و ۱۳۵۷ش بارها از ایران دربارهٔ برگزاری جشنهای سوم و نیمه شعبان، نظر امامخمینی پرسیده میشد.[۱۹] ایشان در سیزدهم تیر ۱۳۵۷/ ۲۸ رجب ۱۳۹۸ق در پاسخ به پرسشی دربارهٔ برگزاری جشن و چراغانی سوم و نیمه شعبان یادآور شد با توجه به کشتارها و تبعیدیهای بسیار به دست رژیم پهلوی، این روزها روزهای عزا است. امامخمینی روز پیروزی بر ظلم و ستم و نابودی سلسله پهلوی را روز عید امام زمان(ع) شمرده[۲۰] و هشدار داده کسانی که از پشتیبانی نهضت شانه خالی کنند، مطرود پیشوای عظیم مسلمانان امام عصر(ع) میباشند و بر ملت لازم است، آنان را طرد کنند.[۲۱] امام که سعی داشت این موضوع را وسیلهای برای مبارزه علیه رژیم پهلوی تبدیل کند، در اعلامیهای جشنهای نیمه شعبان را تحریم و ابراز کرد رژیم پهلوی با این همه صدمه به اسلام و کشور اسلامی و خانوادهها برای مردم جشنی نگذاشته است و لازم دانست که مردم در اعیاد بدون تشریفات در مراکز عمومی چون مسجد جمع شوند و کارهای ضداسلامی و ضد قانونی رژیم را افشا کنند.[۲۲] در تیرماه ۱۳۵۷ش، پس از تحریم چراغانی و جشن نیمه شعبان، از سوی امامخمینی[۲۳] رژیم پهلوی برخلاف هر سال، تلاش کرد مردم و ادارات مختلف را به چراغانی، نصب پرچم و برگزاری جشن نیمه شعبان وادار کند.[۲۴] امامخمینی سالها بعد به تلاش این جریان برای شکستن تحریم چراغانیِ نیمه شعبان اشاره کرده است.[۲۵]
همچنین آیتالله گلپایگانی به علت همزمانی جشن نیمه شعبان با سالروز تولد محمدرضا پهلوی در ۴ آبان ۱۳۴۸، دستور برچیدن چراغانی و آذینبندی بیمارستان گلپایگانی در قم را داد و این امر سبب شد تا ساواک قم دستور دهد موقعیت وی را در میان مردم تضعیف کنند.[۲۶]
پانویس
- ↑ ثواقب، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، ص۷.
- ↑ قمی، کلیات مفاتیح الجنان، ص۱۶۵.
- ↑ قمی، کلیات مفاتیح الجنان، ص۱۶۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق ج ۹۸، ص۴۱۳؛ سید ابن طاووس، اقبال الأعمال، ۱۴۱۸ق، ص۲۱۷–۲۱۶.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق. ص۷۷؛ سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ص۴۵۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۱۴؛ شیخ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق
- ↑ ثواقب، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، ص۱۳.
- ↑ ثواقب، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، ص۱۳.
- ↑ ثواقب، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، ص۱۴ تا ص۱۷؛ جعفری (قنواتی)؛ و سلیمی، «جشن»، ج۳، ذیل مدخل.
- ↑ ثواقب، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، ص۸.
- ↑ قمی، کلیات مفاتیح الجنان، ص۱۶۵ تا ص۱۷۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۲۰۷.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۰، ص۸۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۴۸۰.
- ↑ امام خمینی، صحیفه امام، ج۱۲، ص۴۸۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۴، ص۴۷۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۱۰۸.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۹، ص۲۴.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۴۲۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۴۲۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۵، ص۱۵۴.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۴۲۷.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۳، ص۴۲۶ و ص۴۲۷.
- ↑ سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ۱۷/۴۰۲–۴۲۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۲۱، ص۲۸۱.
- ↑ مرکز بررسی اسناد، حضرت آیتالله العظمی حاجسیدمحمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک، ج۲، ص۶۲۲.
منابع
- امامخمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- ثواقب، جهانبخش، «اعیاد شعبانیه در گستره فرهنگ مردم ایران»، فرهنگ مردم ایران، شماره ۱۶، بهار ۱۳۸۸ش.
- جعفری (قنواتی)، محمد؛ مینا سلیمی، «جشن»، دانشنامه فرهنگ مردم ایران، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.
- سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)، بیتا.
- سید بن طاووس، علی بن موسی، اقبال الأعمال، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۸ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشريف الرضي، ۱۴۰۶ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، بهکوشش مؤسسه آل البیت، قم، المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، ۱۳۷۲ش/۱۴۱۳ق.
- قمی، عباس، کلیات مفاتیح الجنان، اسوه، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تصحیح: محمد باقر محمودی و دیگران، بیروت، دارالاحیاءالتراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
- مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، حضرت آیتالله العظمی حاجسیدمحمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک، تهران، ۱۳۸۵ش.
- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.