چله‌نشینی
چلّه‌نشینی، به معنای خلوت‌گزینی چهل‌روزه‌ای است که برای انجام ریاضت و عبادت صورت می‌گیرد. امام‌خمینی در آثار خویش با استناد به آیات و روایات، به بحث از چله‌نشینی، حقیقت، و آثار و ثمرات آن پرداخته است.
اهمیت و جایگاه
چله‌نشینی در اصطلاح تصوف به معنای خلوت‌گزینی چهل‌روزه‌ای است که برای انجام ریاضت و عبادت صورت می‌گیرد.[۱] اهل معرفت با استناد به آیات و روایات، در آثار خویش به بحث چله‌نشینی پرداخته و معتقدند چله‌نشینی جهت رسیدن به توانایی‌های لازم برای سیر و سلوک می‌باشد و در این زمینه به حقیقت، جایگاه، آثار و ثمرات آن نیز اشاره کرده‌اند.[۲] امام‌خمینی نیز در آثار عرفانی و اخلاقی خویش با استناد به آیات و روایات به بحث چله‌نشینی حقیقت، جایگاه، آثار و ثمرات آن پرداخته است.[۳]
تقریر چله‌نشینی
اهل تصوف معتقدند از جمله اموری که سبب تقویت خلوت و عزلت سلوکی می‌شود چله‌نشینی است. اهل معرفت به عدد چهل در زمینه خودسازی به ویژه خلوت سلوکی توجه ویژه‌ای دارند و برای عدد اربعین در فعلیت یافتن استعدادهای انسان و کامل شدن ملکات اخلاقی و پیمودن درجات معرفتی تأثیر ویژه‌ای قائل‌اند.[۴]
امام‌خمینی نیز در بیان حقیقت و تأثیر چله‌نشینی در سیر و سلوک إلی‌الله، با استناد به روایتی «من اخلص لله اربعین صباحاً جرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه»[۵] معتقد است مقصود از چله‌نشینی، خالص شدن هویت انسانی با تمام شئون غیبی و ظاهری اوست. به باور ایشان، هرچند در ابتدای سلوک این مطلب حاصل نمی‌شود، ولی با ریاضت، خلوت و چله‌نشینی، چشمه‌های حکمت از قلب سالک بر زبانش جاری می‌شود و ناطق به حکمت می‌شود.[۶]
بنابراین، سالک در مسیر سلوک در چله‌نشینی باید اخلاص در عمل داشته باشد و کار خود را چنان به خداوند و اگذار کند که عمل وی، راه آگاهانه خود را طی کند و سالک تنها خود را مجری فرمان خدا بداند و فارغ از نام و نشان باشد، این نوع اخلاص، بالاترین مرتبه اخلاص در عمل و چله‌نشینی است.[۷]
چلّه موسوی
معروف‌ترین، چله‌نشین، چله موسوی است که یاد آور میقات چهل روز موسی در کوه طور است. اهل معرفت با استناد به آیات الهی و روایات، در این زمینه معتقدند این چهل شب، در شب‌های ذی‌القعده و دهه اول ذی‌الحجه بوده است.[۸]
امام‌خمینی نیز درباره چله موسوی با استناد به آیه «و واعدنا موسی ثلاثین لیلة واتممناها بعشر، فتم میقات ربه اربعین لیلة»،[۹] و با تشکیکی دانستن چله‌نشینی، معتقد است حضرت موسی با آن همه ریاضت و چله‌نشینی در کوه طور و رسیدن به میقات، با این وصف به میقات و موطن محمدی «لی مع الله وقت لا یسعنی ملک مقرب و لا نبی مرسل» نرسیده و باید خلع نعلین می‌کرد و ترک محبت اهل و خانواده‌اش می‌کرد ولی وقتی رسول خدا(ص) به مقام قاب قوسین رسید، امر به حبّ علی(ع) شد.[۱۰]
پانویس
- ↑ شجاعی، اشارات و فرهنگ اصطلاحات صوفیه، ص۸۸.
- ↑ بحرالعلوم، رساله سیر و سلوک، ص۳۹-۴۰؛ کاشانی بیدختی، چله نشینی، ص۱۰۲-۱۰۳؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۶۷، ص۲۴۲؛ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۳ ص۳۷۰؛ سهروردی، عوارف المعارف، ص۱۲۱؛ صدوق، خصال، ص۵۴۵.
- ↑ امام‌خمینی، آداب الصلاة، ص۱۱۰، ۲۲۲؛ شرح دعای سحر، ص۱۲؛ شرح چهل حدیث، ص۳۹۴، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۳۲۶.
- ↑ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۳، ص۳۷۰؛ سهروردی، عوارف المعارف، ص۱۲۱؛ بقلی شیرازی، تفسیر عرائیس البیان فی حقایق القرآن، ج۱، ص۴۵۹؛ سهروری، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج۳، ص۴۰؛ ج۴، ص۱۲۹.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ج۶۷، ص۲۴۲.
- ↑ امام‌خمینی، شرح دعای سحر، ص۱۲؛ آداب الصلاة، ص۲۲۲.
- ↑ امام‌خمینی، شرح دعای سحر، ص۱۲؛ آداب الصلاة، ص۱۶۳؛ صاحبی، اسرار ملکوت، ج۱، ص۷۳-۷۴.
- ↑ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۳، ص۳۷۰؛ کاشانی بیدختی، چله‌نشینی، ص۱۰۲-۱۰۳.
- ↑ اعراف: ۱۴۲.
- ↑ امام‌خمینی، آداب الصلاة، ص۱۱۰.
منابع
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۴ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۸ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۷ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۳ش.
- بحرالعلوم، مهدی، رساله سیر و سلوک، انتشارات علامه طباطباتی، مشهد، ۱۴۱۸ق.
- بقلی شیرازی، روزبهان، تفسیر عرائیس البیان فی حقایق القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۹ق.
- سهروردی، شهاب‌الدین عمر، عوارف المعارف، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۲ش.
- سهروردی، شهاب‌الدّین، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
- شجاعی، حیدر، اشارات و فرهنگ اصطلاحات صوفیه، تهران، انتشارات مجید، ۱۳۷۹ش.
- صاحبی، باقر، اسرار ملکوت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۳ش.
- صدوق، محمدبن‌علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
- فیض کاشانی، محسن، الاصفی، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
- کاشانی بیدختی، حسنعلی، چله نشینی، تهران، دایرة المعارف اسلامی، ۱۳۸۷ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار، ۱۳۷۵ش.
نویسنده: باقر صاحبی