سیدمحسن موسوی تبریزی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سیدمحسن موسوی تبریزی |
| تاریخ تولد | ۴ اسفند ۱۳۲۹ش |
| زادگاه | تبریز، ایران |
| خویشاوندان سرشناس | سیدعبدالجبار موسوی کماری (پدر)، حسین نوری همدانی (پدرهمسر)، سیدحسین موسوی تبریزی (برادر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | محمدعلی اراکی، سیدشهابالدین مرعشی نجفی، مرتضی حائری، فانی اصفهانی، حسینعلی منتظری، محمدتقی بهجت، میرزا جواد تبریزی، سیدمرتضی مستنبط، مرتضی مطهری، علی مشکینی، عبدالله جوادی آملی، حسن حسنزاده آملی |
| محل تحصیل | مدرسه طالبیه تبریز، حوزه علمیه قم |
| سایر | عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | از مبارزان نهضت امامخمینی؛ زندانی و تبعیدی پیش از انقلاب؛ مسئول کمیتههای انقلاب؛ حاکم شرع؛ نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی؛ نماینده دوره اول مجلس خبرگان رهبری |
| اجتماعی | مسئول امور اهل سنت خراسان؛ حضور بیش از دو سال در جبهههای جنگ؛ فعالیت در ساماندهی اوضاع شهرهای تبریز و تربتجام در سالهای نخست انقلاب |
سیدمحسن موسوی تبریزی روحانی مبارز، فعال در سروسامان دادن وضعیت برخی شهرها در سالهای نخست انقلاب، قاضی شرع، نماینده مجلس شورای اسلامی، نماینده مجلس خبرگان رهبری و مسئول کمیتههای انقلاب.
سیدمحسن موسوی تبریزی اسفند سال ۱۳۲۹ش در یکی از محلههای پرآوازه در سیاستِ شهر تبریز زاده شد. دبستان رفت و تا پایان کلاس ششم ادامه داد. تااینکه به خواست خود و سفارش پدر، طلبگی را از مدرسۀ طالبیّۀ تبریز آغاز کرد. مقدمات حوزه را فرا گرفت و برای دانشافزایی به حوزه علمیه قم رفت. بااینکه بودِ ایشان در قم همزمان شده بود با تبعید امامخمینی به ترکیه؛ اما بعدها در ترویج نام و یاد و مرجعیت امامخمینی تلاش فراوان کرد.
موسوی تبریزی از مبارزان فعال در نهضت امامخمینی بود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در کنترل و آرام کردن حوادث و اتفاقات برخی شهرها نقش اساسی داشت. همچنین مدتی قاضی شرع استان خوزستان بود. سپس مسئول امور اهلسنت استان خراسان شد.
خاندان
سیدمحسن موسوی تبریزی چهارم اسفند سال ۱۳۲۹ش در محله شتربان تبریز زاده شد. این بخش از تبریز از محلههای زبانزدِ سیاسی است.[۱] پدر وی سیدعبدالجبار موسوی کماری، روحانی مبارزی بود که بر اثر فشار حکومت رضاخان پهلوی و به اجبار، لباس روحانیت را کنار گذاشت و در بازار تبریز مشغول به کار شد.[۲] او از طرفداران جدی مبارزات امامخمینی بود و در قیام پانزدهم خرداد ۱۳۴۲، در تعطیلی بازار تبریز، نقش اساسی داشت.[۳] برای همین چهار تن از فرزندان ایشان ـ سیدمحسن، سیدحسین، سیدحسن و سیدجواد از کنشگران سیاسی و مبارز و علاقمندان امامخمینی بودند. تاآنجا که گاهی در دهۀ پنجاه هر چهار نفر در زندان یا تبعید بودند.[۴]
مادر موسوی تبریزی از سادات کمار، حوالی کوهکمر بود که در دهههای چهل و پنجاه گاه برای دیدن فرزندان خود به سه زندانِ مختلف سرکشی میکرد.[۵]
زندگینامه و تحصیلات
سیدمحسن موسوی تبریزی از همان دوران کودکی بههمراه پدر و مادر با همنشینی در نشستهای مذهبی و قرآنخوانی، اندکی با خواندن و نوشتن آشنا شد. سپس به دبستان تربیت تبریز رفت و تا پایان کلاس ششم دبستان ادامه داد.[۶] تااینکه به خواست خود و سفارش پدر، طلبگی را از مدرسۀ طالبیّه آغاز کرد.[۷] مقدمات حوزه را در تبریز فرا گرفت. همزمان با دانش حوزوی، به فراگیری درسهای دورۀ دبیرستان نیز ادامه داد.[۸] او برای دانشافزایی سال ۱۳۴۳ش به حوزه علمیه قم رفت.[۹] بودِ ایشان در قم همزمان شده بود با تبعید امامخمینی به ترکیه.
سیدمحسن در قم یادگیری درسهای سطح متوسط، سطح عالی، خارج فقه، اصول و دروس فلسفه، عرفان و تفسیر را ادامه داد و از همان سالهای نخست دانشاندوزی در حوزه، به آموزش طلاب نیز میپرداخت.[۱۰] از استادان او در فقه و اصول و رجال میتوان به: محمدعلی اراکی، سیدشهابالدین مرعشی نجفی، مرتضی حائری، فانی اصفهانی، حسینعلی منتظری، محمدتقی بهجت و میرزا جواد تبریزی اشاره کرد.[۱۱]
در تفسیر، فلسفه و عرفان نیز از استادانی چون سیدمرتضی مستنبط، مرتضی مطهری و علی مشکینی بهره برد.[۱۲] پس از پیروزی انقلاب نیز در جلسات درس عرفان و فلسفه عبدالله جوادی و حسن حسنزاده آملی حضور داشت.[۱۳]
سیدمحسن موسوی تبریزی سال ۱۳۴۹ با دختر حسین نوری همدانی ازدواج کرد و باجناق برادر بزرگتر خود، سیدحسین شد.[۱۴] همسر سیدمحسن در کنشگریهای سیاسی و مبارزاتی دهۀ پنجاه، بهویژه در پخش اعلامیهها و سخنرانیهای امامخمینی، یار و همراه پدرش شیخحسین نوری همدانی و نقشی پویا ولی پنهان در مبارزه داشت.[۱۵]
آشنایی با امامخمینی و فعالیتهای سیاسی
سیدمحسن موسوی از همان دوران کودکی و نوجوانی بهواسطۀ پدر، با نام حاجآقا روحالله آشنایی داشت. بهویژه با پیشامدها و رویدادهای سیاسی سال ۱۳۴۱ و مخالفت مراجع با لایحۀ انجمنهای ایالتی و ولایتی، با نام امامخمینی بیشتر انس گرفت؛ اما زمانی به قم رفت که امامخمینی در تبعید بود. بااینحال در ترویج مرجعیت امامخمینی تلاش فراوان کرد.[۱۶]
موسوی تبریزی از همان بدو ورود به قم، با وجود سن کم، کنشگریهای سیاسی را آغاز کرد. در کنار دانشاندوزی، پیگیر خبرها و رویدادهای سیاسی نیز بود. از پخش اعلامیههای امامخمینی و دیگر سران انقلاب، و سخنرانیهای انقلابی و سیاسی در آگاهی دادن به مردم دریغ نمیکرد. وی در بیشتر رویدادهای مهم و تأثیرگذار انقلابیون در دهۀ پنجاه حضور پررنگی داشت.[۱۷] تلاش سیدمحسن برای باز کردن در مدرسه فیضیه که در سال ۱۳۵۴ به مناسبت شهادت امام صادق(ع) و سالگرد شهدای قیام ۴۲ بسته شده بود، زبانزد است.[۱۸] همچنین پیگیری و برنامهریزی تجمع ۱۹ دیِ قم[۱۹] و سخنرانی حسین نوری همدانی، و برنامهریزی مراسم ۲۹ بهمن به مناسبت چهلم شهدای ۱۹ دی قم[۲۰] و سخنرانی خود ایشان در مسجد شعبان تبریز از فعالیتهای پرآوازۀ سیدمحسن بوده است.[۲۱]
پس از قیام نوزده دی، موسوی تبریزی با سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی در برگزاری مراسم چهلم برای شهدای قم در تبریز همکاری کرد. برای تحقق این امر، سیدمرتضی پسندیده به واسطه سیدمحسن موسوی تبریزی به قاضی طباطبایی نامهای فرستاده و به دنبال آن، تظاهرات روز ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ فرا رسید و با تهاجم پلیس، حادثه ۲۹ بهمن تبریز به وقوع پیوست.[۲۲]
سیدمحسن که در شانزدهم بهمن ۱۳۵۷ تازه از زندان آزاد شده بود، همراه برادر خود سیدحسین به دیدار امامخمینی رفت و روز ۲۱ بهمن در حرم فاطمه معصومه(س) در اجتماع مردم برای شکستن حکومتنظامی که امامخمینی دستور به شکستن آن داده بود، سخنرانی و فرمان ایشان را اعلام کرد. مردم، کلانتری چهارراه شهدا و سپس شهربانی را تصرف کردند و وی در این تصرفات شرکت داشت.[۲۳]
دوران زندان و تبعید
سیدمحسن در راه انقلاب و رهبر انقلاب، امامخمینی، سختیهای بسیار دید و زندان و تبعید رفت. ایشان در زندان هم دست از فعالیت و مبارزه برنداشت و بارها شکنجه شد.[۲۴] نخستین تبعید سیدمحسن پس از فعالیتها و سخنرانیهای ایشان علیه رژیم در محرم سال ۱۳۵۶ به گنبد بود.[۲۵] در تبعید نیز دست از مبارزه برنداشت و به افشاگری و آگاهی دادن به مردم ادامه داد. برای همین در گنبد نیز دوباره دستگیر و به تربت جام تبعید گردید.[۲۶] در این شهر نیز به سخنرانیهای انقلابی و پخش اعلامیهها و عکسهای امامخمینی دست زد.[۲۷] برای همین برای بار سوم از تربت جام به سقز تبعید شد.[۲۸]
در این شهر هم با سخنرانی در مساجد و پخش اعلامیهها و دعوت جوانان برای راهپیمایی در سقز، دستگیر و به زندان سنندج[۲۹] منتقل شد. چند ماهی که در زندان سندج بود، از فعالیتها دست نکشید و با زندانیان گفتگو میکرد. سرانجام امامخمینی در روز ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ از تبعید ۱۵ ساله بازگشت؛ ولی سیدمحسن هنوز در زندان سنندج بود. تااینکه ۱۹ بهمن، سه روز پیش از پیروزی انقلاب آزاد شد و بیدرنگ به مدرسه علوی رفته و با امامخمینی دیدار کرد.[۳۰]
دوران نظام جمهوری اسلامی
پس از پیروزی انقلاب و برپایی نظام جمهوری اسلامی، سیدمحسن موسوی تبریزی در کنار دانشاندوزی و فعالیتهای علمی، در پستهای گوناگون در حد توان به انقلاب و نظام تازهتأسیس جمهوری اسلامی ایران کمک کرد. ایشان مسئولیتهای گوناگونی نیز عهدهدار شد و به تثبیت نظام نوپا همت گماشت. بهویژه در تبریز با همراهی دیگر انقلابیون به سروسامان دادن اوضاع تبریز کمک فراوان کرد. با آرام شدن فضای تبریز به تربتجام رفت و به کمک دیگر انقلابیون به وضعیت آنجا نیز رسیدگی کردند.[۳۱] سالهای بعد سیدمحسن با موافقت امامخمینی حاکم شرع استان خوزستان شد. سپس مسئولیت امور اهلسنت استان خراسان تا زمان رحلت امامخمینی برعهده داشت.[۳۲] از دیگر مسئولیتهای سیدمحسن موسوی در دوران نظام جمهوری اسلامی میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- مسئول کمیتههای انقلاب تبریز در اوایل سال ۱۳۵۸ش؛
- مسئول کمیتههای انقلاب و کلّیّه امور سیاسی و اجتماعی قسمتی از شهرهای استان خراسان؛
- حاکم شرع هیئت هفتنفره استان خراسان؛
- حاکم شرع دادگاههای انقلاب استان خوزستان و شهرهای ارومیّه، اردبیل، گنبد، خمین، ملایر و نهاوند؛
- نمایندگی مجلس شورای اسلامی در دوره اوّل از شهرستان تبریز؛
- نمایندگی مجلس خبرگان رهبری دوره اوّل از استان آذربایجان شرقی؛
- نمایندگی قائممقام رهبری و مسئولیّت کمیته فرهنگی و معارف اسلامی دانشگاه شهید بهشتی تهران از سال ۱۳۶۱ ـ ۱۳۶۵ش؛
- حضور بیش از دو سال در جبهههای جنگ در دهۀ اول انقلاب؛
- او هماکنون از اعضای مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم است.[۳۳]
- سیدمحسن ازجمله کسانی بود که از انشعاب مجمع روحانیون از جامعه روحانیت کشور پشتیبانی کرد.[۳۴]
پانویس
- ↑ «موسوی تبریزی، سیدمحسن»، دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، مقدمه ز و ۳.
- ↑ موسوی تبریزی، خاطرات، ج۱، ص۴ و۷.
- ↑ گفتگو با سیدمحسن موسوی تبریزی، آرشیو موسسه.
- ↑ موسوی تبریزی، خاطرات، ج۱، ص۱۰ـ۱۱.
- ↑ نخبه، خاطرات محسن موسوی تبریزی، ص۵.
- ↑ «موسوی تبریزی، سیدمحسن»، دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ «حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدمحسن موسوی تبریزی»، سایت تبیان.
- ↑ «موسوی تبریزی، سیدمحسن»، دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ «حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدمحسن موسوی تبریزی»، سایت تبیان.
- ↑ «حجتالاسلام والمسلمین آقای حاج سیدمحسن موسوی تبریزی»، سایت تبیان.
- ↑ «حجتالاسلام والمسلمین آقای حاج سیدمحسن موسوی تبریزی»، سایت تبیان.
- ↑ «موسوی تبریزی، سیدمحسن»، دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۵۲.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، مقدمه ح.
- ↑ «موسوی تبریزی، سید محسن»، پایگاه مجازی دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری)
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۶۳ـ۲۰۲.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۱۷۹ـ۱۸۹.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۲۱۳ـ۲۲۵.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۲۲۲ـ۲۲۳.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۲۴۷.
- ↑ موسوی تبریزی، سیدحسین، خاطرات، ج۱، ص۴۱۰ـ۴۱۱.
- ↑ موسوی تبریزی، سیدحسین، خاطرات، ج۱، ص ۵۱۶ـ۵۱۷.
- ↑ موسوی تبریزی، سیدحسین، خاطرات، ج۱، ص۳۳۷ـ۳۵۰.
- ↑ گفتگو با سیدمحسن موسوی تبریزی، آرشیو موسسه.
- ↑ گفتگو با سیدمحسن موسوی تبریزی، آرشیو موسسه.
- ↑ گفتگو با سیدمحسن موسوی تبریزی، آرشیو موسسه.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۳۰۸.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۳۳۳ـ۳۳۴.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۳۳۷ـ۳۵۰.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۳۷۷ و ۳۹۱.
- ↑ نخبه، خاطرات سیدمحسن موسوی تبریزی، ص۴۶۲ و ۴۸۷.
- ↑ «موسوی تبریزی، سید محسن»، پایگاه مجازی دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ شادلو، تکثرگرایی، ۱۱۹.
منابع
- شادلو، عباس، اطلاعاتی درباره احزاب و جناحهای سیاسی ایران امروز، تهران، مولف، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
- موسوی تبریزی، سیدحسین، خاطرات آیتالله موسوی تبریزی، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- «گفتگو با سیدمحسن موسوی تبریزی»، آرشیو موسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، قم، ۱۴۰۴ش.
- نخبه علیرضا، فقاهت و مجاهدت؛ خاطرات آیتالله سیدمحسن موسوی تبریزی، تهران، عروج، چاپ اول، زمستان ۱۴۰۴ش.
- «موسوی تبریزی، سید محسن»، پایگاه مجازی دبیرخانۀ مجلس خبرگان رهبری؛
- «حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدمحسن موسوی تبریزی»، سایت تبیان.
محمد رجائی نژاد