سیدمحمدحسین فضلالله
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سیدمحمدحسین فضلالله |
| لقب | علامه فضلالله |
| نسب | سیدمحمدحسینی |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۴ش/۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م |
| زادگاه | نجف، عراق |
| تاریخ وفات | ۱۳ تیر ۱۳۸۹ش/۲۹ رجب ۱۴۳۱ق |
| محل دفن | مسجد امامین حسنین(ع)، حاره حریک، بیروت |
| شهر وفات | بیروت، لبنان |
| خویشاوندان سرشناس | سیدعبدالرؤوف فضلالله (پدر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سیدعبدالرؤوف فضلالله، سیدابوالقاسم خویی، سیدمحسن حکیم، سیدمحمود شاهرودی، حسین حلی، سیدمحمدباقر صدر، صدرا بادکوبهای |
| محل تحصیل | حوزه علمیه نجف |
| تألیفات | من وحی القرآن، الفقیه والأمة، ولایه الفقیه، الحوار فی القرآن، الإسلام ومنطق القوة، تأملات فی الفکر الحرکی والسیاسی، سه دیوان شعر و بیش از هفتاد اثر دیگر |
| سایر | مؤسس حوزه علمیه المعهد الشرعی الاسلامی در بیروت؛ بنیانگذار مؤسسات خیریه المبرات؛ اقامهکننده نماز جمعه در بیروت؛ از مراجع تقلید شیعه در لبنان |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | از مؤسسان حزب الدعوه اسلامی عراق؛ از مؤسسان حزبالله لبنان؛ حامی انقلاب اسلامی ایران |
| اجتماعی | تأسیس مدارس، بیمارستانها، درمانگاهها، مساجد و مراکز حمایت از یتیمان و نیازمندان؛ فعالیت در زمینه حقوق زنان و وحدت اسلامی |
| وبگاه رسمی | https://www.bayynat.org.lb |
سیدمحمدحسین فضلالله (۱۳۱۴-۱۳۸۹ش)، از مراجع تقلید شیعه ساکن در لبنان بود. فعالیتهای مذهبی و فرهنگی گستردهای در لبنان انجام داد. در زمینه وحدت مسلمین، عزاداریِ حسینی و حقوقِ زنان فتواهای نادری داشت. او از مؤسسان حزبالله لبنان بود.
فضلالله با اندیشههای فقهی و سیاسی امامخمینی آشنایی داشت. از مروجان و علاقهمندانِ ایشان و انقلاب اسلامی بود. او بااینکه نقدهای روشی بر عملکرد مسئولان ایران داشت؛ ولی از حامیان نظام جمهوری اسلامی ایران و مقاومت اسلامی بود.
زندگی شخصی
سیدمحمدحسین فضلالله، معروف به علامه فضلالله سال ۱۳۱۴ش (۱۳۵۴ق/ ۱۹۳۵م) در شهر نجف زاده شد. پدرش سیدعبدالروف فضلالله، از روحانیون سرشناس شیعه در عراق بود.[۱] سیدمحمدحسین در کودکی مدتی به مکتبخانههای سنتی رفت. سپس وارد مدرسه همگانیِ جدید آن زمان، به نام «منتدی النشر» شد. سرانجام در نه سالگی درسهای حوزوی را بهگونۀ رسمی نزد پدر آغاز کرد.[۲]
فضلالله، سال ۱۳۳۱ش (۱۹۵۲م) در سن هفده سالگی برای نخستین بار به قصد دید و بازدید بستگان به لبنان رفت و در این سفر که همزمان با اربعین درگذشت علامه سیدمحسن امین عاملی بود، قصیدهای در رثای او سرود و خواند. در این قصیده بسیاری از مسائل سیاسی روز، ازجمله مسئلۀ وحدت و بیداری اسلامی و استعمار فرانسه را تقبیح کرد.[۳] سال ۱۳۴۵ش (۱۹۶۶م) گروهی از پایهگذاران انجمن مذهبی «اُسْرَة التَآخی» منطقۀ نبعه در حاشیه شرقی بیروت از فضلالله خواستند تا به لبنان بیاید و آنجا اقامت کند. وی پذیرفت و در همان سال برای زندگی همیشگی به وطن اجدادیِ خویش بازگشت.[۴]
فضلالله سرانجام در ۱۳ تیر سال ۱۳۸۹ش در لبنان درگذشت و در مسجدی که خودش پایهگزارش بود، دفن شد. آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران در پیام تسلیتی او را شخصیتی تأثیرگذار و یاری برای جمهوری اسلامی ایران خواند.[۵]
تحصیلات
فضلالله دروس مرسوم حوزوی، مقدمات تا جلد اول کتاب کفایة الاصول را نزد پدرش فراگرفت. جلد دوم کتاب کفایة الاصول را پیش استاد ایرانیاش، شیخ مجتبی لنکرانی آموخت.[۶] با پایان دروس سطح، در درس خارج مراجع آن دوره، همانند: سیدابوالقاسم خویی، سیدمحسن حکیم، سیدمحمود شاهرودی و شیخ حسین حلی راه شرکت کرد. همزمان، بخشی از کتاب الاسفار را نزد صدرا بادکوبهای، و بخش دیگر را به مدت پنج سال پیشِ سیدمحمدباقر صدر فراگرفت.[۷]
فعالیتهای علمی و فرهنگی
فضلالله پس از سالها تلاش علمی شاگردان فراوانی تربیت کرد و آثار بسیاری نگاشت. همۀ کتابهای او به بیش از هفتاد عنوان میرسد.[۸] فضلالله که از نوجوانی به شعر و ادبیات علاقه داشت؛ بعدها سرودههایش را در سه دیوان شعر چاپ و منتشر کرد.[۹] سال ۱۳۳۹ش با چند تن از علمای نجف نشریۀ «جماعة العلمای نجف مجله الاضواء» را راهاندازی کردند.[۱۰]
برپایی نماز جمعه در بیروت و تأسیس حوزه علوم دینی به نام «المعهد الشرعی الاسلامی» با هدف پرورش طلاب علوم دینی، بخش دیگری از فعالیتهای فرهنگی و علمی فضلالله بوده است. در این مدرسه بسیاری از شخصیتهای جنبش مقاومت اسلامی لبنان تربیت شدهاند. بعدها حوزه علمیه ویژه زنان را نیز در بیروت و حوزهای نیز در صور و حوزه المرتضی در دمشق (سیده زینب) را تاسیس کرده است.[۱۱] او در کنار کنشگریهای علمی و فرهنگی، فعالیتهای اجتماعی و همگانی هم انجام داده است. همانند راهاندازی انجمن خیریه «جمعیة المَبَرّات الخیریه» با کمک نیکوکارانی از کشورهای عربی خلیجفارس و لبنان، برای تربیت یتیمان و به ویژه فرزندان شهدا و فرزندان فقرا. همچنین ساخت بیمارستانها و درمانگاهها و مساجد در جاهای گوناگون لبنان.[۱۲]
اندیشه و کارهای سیاسی
فضلالله به دور از اندیشه و کار سیاسی نبود. در کنار فعالیتهای علمی، فرهنگی و اجتماعی، به سیاست نیز میپرداخت. بیش از هر چیز، نماد حضور اجتماعی و سیاسی و فعال و موثر روحانیت در زندگی و دارای شخصیتی چندبُعدی بود.[۱۳] او با سیدمحمدباقر صدر، نخستین جنبش اسلامی شیعی عراق «حزب الدعوة الاسلامیه» را راه انداختند. زمانی که رژیم صهیونیستی به کشور لبنان یورش برد، این جوانان متأثر و تربیت شدۀ فضلالله بودند که حرکت نامنظم و غیرتشکیلاتی مقاومت اسلامی را راهانداختند. حزبالله لبنان شکل سازمانیافته همان حرکت است که در کل فضلالله پشتیبانش بود.[۱۴] جایگاه فضلالله در جنبش مقاومت اسلامی لبنان بهگونهای بود که یک بار ربوده و چهار بار ترور شد.[۱۵] ازجمله دیدگاههای او، سفارش بر مردمی بودن مشروعیت حکومت بود. همچنین تأکید بر نهادگرایی به جای فردگرایی و تبدیل شدن دولت به نهاد. طایفهگرایی در نگاه او، آفت بزرگ دیگری برخاسته از فردگرایی است که در جهان اسلام وجود دارد و از عوامل عقبماندگی جهان اسلام است. شهروندسالاری به معنای احساس برابری همه شهروندان از نظر حقوق و وظایف، مورد تأکید وی بوده است.[۱۶]
سیدمحمدحسین فضلالله نظریه حکومتی ولایت فقیه را به معنی حاکمیت سیاسی شخص بر جامعه قبول نداشت و معتقد بود شورایی متشکل از فقها باید بر امور حکومتی نظارت کنند؛ چه رهبر جامعه فقیه باشد یا غیرفقیه. وی همچنین تحقق نظام مبتنی بر ولایت فقیه را هم نیازمند رأی مردم میدانست و معتقد بود فقیه ضمن حرکت در مسیر قوانین اسلام، باید مصالح مردم را رعایت کند و از خط عدالت خارج نشود.[۱۷]
فضلالله و جمهوری اسلامی ایران
فضلالله از حامیان انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران بود و میگفت: «اگر کار به جایی برسد که همه مرا سنگباران کنند و یا به من بیاحترامی و توهین شود، من از حمایت جمهوری اسلامی ایران دست بر نمیدارم. زیرا ایران نماینده اسلام و خط اهلبیت رسولالله و خط مقدم مبارزه با استکبار جهانی است.».[۱۸] برخی فضلالله را موافق رهبریت و مخالف مرجعیت آیتالله سیدعلی خامنهای میدانستند.[۱۹]؛ اما فرزند ایشان، سیدعلی فضلالله با رد این دیدگاهها و گزارشها، اختلاف بین پدرش و مقامات جمهوری اسلامی ایران را اختلاف در مسائل فقهی و فتواها میداند که بین فقهای شیعه طبیعی است.[۲۰] او بر این باور بود که سیستم حکومتی ولایت فقیه ویژۀ ایران و سازگار با نظام جمهوری اسلامی است. در کشورهای دیگر موفق نخواهد بود و ناسازگار است. بهویژه در لبنان.[۲۱]
فضلالله کتابهایی نیز دربارۀ انقلاب اسلامی و امامخمینی نگاشته است. ازجمله: «الفقیه و الأمه: تأملات فی الفکر الحرکی و السیاسی و المنهج الاجتهادی عند الامام الخمینی»،[۲۲] «ولایه الفقیه»[۲۳] و «کیمیای نظر: تأملاتی در مبانی نظری جنبشهای اسلامی».[۲۴] او تلاش کرد مردم لبنان را با حقایق شیعه و رویکرد جهادی مکتب عاشورا و انقلاب اسلامی و دیدگاههای امامخمینی(ره) پیوند دهد.[۲۵] تا پایان زندگی در رویارویی با آمریکا و اسرائیل بود و بر مواضع انقلابی امامخمینی و انقلاب اسلامی ایستاد.[۲۶] زمانی که انقلاب اسلامی ایران در لبنان حضور و نفوذ نداشت و هنوز خبری از حزبالله نبود؛ او بود که به ترویج خط فکری امامخمینی و حمایت از مقاومت همت گماشت. ایشان نه تنها در شرایط عادی نسبت به اصل نظام جمهوری اسلامی ایران و جایگاه رهبری نظام اهتمام داشت، حتی زمانی که برخی در حوزه علمیۀ قم او را بخاطر ابراز نظرات تاریخی تکفیر کردند و به او دشنام و توهین روا داشتند نیز بر این مسیر استوار ماند.[۲۷]
پانویس
- ↑ «علامه سیدمحمدحسین فضلالله که بود؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «علامه سیدمحمدحسین فضلالله که بود؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ «علامه سیدمحمدحسین فضلالله که بود؟»، پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران.
- ↑ «پیام تسلیت در پی رحلت آیتالله آقای حاج سیدمحمّدحسین فضلالله»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ حسینپوری، «نگاهی به تفسیر من وحی القرآن علامه سیدمحمدحسین فضلالله»، ص۱۰۷-۱۰۸؛ شیواپور، «من وحی القرآن تفسیری اجتماعی و واقعگرایانه»، ص۱۰۲ـ۱۲۹؛ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۵۱ـ۵۲؛ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۵۳ـ۵۴؛ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۵۳ـ۵۴؛ طاهری، نیم قرن خدمت؛ خاطرات سید رضا نیّری (ابوالایتام)، ص۲۱۳ـ ۲۱۴.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۵۱ـ۵۲.
- ↑ روزیطلب، سفیر قدس: برشهایی از خاطرات حسین شیخ الاسلام، پاورقی ص۱۶۸ـ۱۶۹؛ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- ↑ فصلنامه آفاق، شماره ۲۳و۲۴، ص۲۱ـ۳۰.
- ↑ فصلنامه آفاق، شماره ۲۳و۲۴، ص۲۱ـ۳۰.
- ↑ «یادداشت روایت فرزند سیدمحمدحسین فضلالله»، روزنامه ایران.
- ↑ فضلالله، عن سنوات و مواقف و شخصیات، منی سکریه، ص۶۰ـ۶۱.
- ↑ «ناگفتههای علی فضلالله ازاحساس پدرش نسبت به ایران»، فردا نیوز.
- ↑ فضلالله، عن سنوات و مواقف و شخصیات، منی سکریه، ص۳ـ۱۷۲.
- ↑ فضلالله، الفقیه والأمه، تمام صفحات.
- ↑ فضلالله، ولایه الفقیه، تمام صفحات.
- ↑ فضلالله، کیمیای نظر، ترجمه محسن عابدی.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۷۵.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۷۶.
- ↑ زائری، باید رفت، ص۵۲.
منابع
- روزیطلب، محمدحسن و راضیه حقیقت، سفیر قدس: برشهایی از خاطرات حسین شیخ الاسلام، تهران، راه یار، اول، ۱۴۰۰ش.
- زائری، محمدرضا، باید رفت، اصفهان: نشر آرما، چاپ دوم، ۱۳۹۱ش.
- طاهری، حجتالله، نیم قرن خدمت؛ خاطرات سیدرضا نیری (ابوالایتام)، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، اول، ۱۳۹۳ش.
- فضلالله، سیدمحمدحسین، الفقیه و الأمه: تأملات فی الفکر الحرکی و السیاسی و المنهج الاجتهادی عند الامام الخمینی، اعداد کصطفی الشوکی، بیروت، دارالملاک، الاول، ۱۴۲۰ق.
- فضلالله، سیدمحمدحسین، عن سنوات و مواقف و شخصیات، منی سکریه، بیروت، دارالنهار، ۲۰۰۷م.
- فضلالله، سیدمحمدحسین، کیمیای نظر: تأملاتی در مبانی نظری جنبشهای اسلامی ، مترجم محسن عابدی، تهران، خانۀ اندیشۀ جوان، اول، پاییز ۱۳۷۸ش.
- فضلالله، سیدمحمدحسین، ولایه الفقیه، بیروت، لجنه مسجد الامام الرضا، بیتا.
- «یادداشت روایت فرزند سیدمحمدحسین فضلالله»، روزنامه ایران، ۲۹ تیر ۱۳۸۹ش،
- پوری، امینحسین، نگاهی به «تفسیر من وحی القرآن» علامه سید محمدحسین فضلالله، حدیث و اندیشه، ش۱، دوره جدید، بهار و تابستان ۱۳۸۵ش.
- ، حامد، «من وحی القرآن تفسیری اجتماعی و واقعگرایانه»، ماهنامه پژوهشهای قرآنی، ش۵۳، دورۀ ۱۴، خرداد ۱۳۸۷ش.
- فصلنامه آفاق، چاپ کابل، سال هفتم، شماره ۲۳و۲۴، بهار و تابستان ۱۳۹۰ش.
- «پیام تسلیت در پی رحلت آیتالله آقای حاج سیدمحمّدحسین فضلالله»، وبگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- «زندگینامه»، وبگاه مؤسسه علامه مرجع سیدمحمدحسین فضلالله.
- «علامه سیدمحمدحسین فضلالله که بود؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران؛
- «ناگفتههای علی فضلالله ازاحساس پدرش نسبت به ایران»، فردانیوز.
نویسنده: محسن آقایی قمصری