سیدمصطفی محقق داماد
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | سیدمصطفی محقق احمدآبادی |
| لقب | محقق داماد |
| نسب | فرزند سیدمحمد محقق داماد؛ نوه دختری شیخ عبدالکریم حائری یزدی |
| زادروز | ۱۳۲۴ |
| شهر تولد | قم |
| کشور تولد | ایران |
| نام همسر | دختر میرزا هاشم آملی لاریجانی |
| فرزندان | ۲ پسر و ۳ دختر |
| خویشاوند سرشناس | شیخ عبدالکریم حائری یزدی (پدربزرگ مادری)، سیدمحمد محقق داماد (پدر)، میرزا هاشم آملی لاریجانی (پدر همسر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازدهامامی |
| پیشه | فقیه، حقوقدان، فیلسوف، استاد دانشگاه و پژوهشگر |
| اطلاعات سیاسی | |
| پستها | رئیس سازمان بازرسی کل کشور؛ رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران؛ عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران؛ رئیس گروه حقوق دانشگاه شهید بهشتی؛ رئیس گروه حقوق سازمان مطالعه و تدوین کتابهای علوم انسانی دانشگاهها؛ عضو هیئت امنای سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران؛ عضو شورای علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ سردبیر فصلنامه نامه فرهنگستان علوم |
| اطلاعات علمی و مذهبی | |
| اساتید | سیدمحمدرضا گلپایگانی، میرزا هاشم آملی، مرتضی حائری یزدی، مرتضی مطهری، حسینعلی منتظری، سیدمحمد بهشتی |
| تالیفات | الهیات و محیط زیست؛ بیش از ۲۷۶ مقاله علمی در زمینه فقه، حقوق و فلسفه اسلامی |
سیدمصطفی محقق داماد (زادۀ ۱۳۲۴ش)، مجتهد، فیلسوف، حقوقدان، عضو پیوسته و رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران. وی استاد حقوق دانشگاههای معروف کشور و از عالمان دینی معاصر است. همچنین دارای چندین نشان و جایزۀ علمی کشوری و بینالمللی و پژوهشگر نمونه در سال ۱۳۷۷ و ۱۳۸۷ش است. سیدمصطفی کتابها و مقالهها و سخنرانیهای علمی بسیاری در زمینه فقه، حقوق و فلسفه اسلامی به نام خود ثبت کرده است. او همواره همراه با انقلاب، انقلابیون و نظام جمهوری اسلامی بوده است و در همین راستا حکمهایی را از امامخمینی دریافت کرده است.
زندگی شخصی
سیدمصطفی محقق احمدآبادی مشهور به محقق داماد سال ۱۳۲۴ش در شهر قم زاده شد. وی نوه دختری موسس حوزه علمیه قم، شیخ عبدالکریم حائری یزدی است. پدرش سیدمحمد محقق داماد از فقهای برجسته حوزه علمیه قم به شمار میرفت.[۱] سیدمحمد داماد در زمان مرجعیت آیتالله بروجردی به همراه امامخمینی از مشاوران و معتمدان ایشان محسوب میشدند و در اداره و سروسامان بخشیدن حوزه فعال بودند. امامخمینی و سیدمحمد محقق داماد از اعضای مهم و فعال «هیئت مصلحین» بودند که از سوی آیتالله بروجردی مأمور اصلاح حوزه شده بودند.[۲] سیدمصطفی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه جامعه تعلیمات اسلامی آغاز کرد؛ مدرسهای که در کنار دروس معمولی همچون ادبیات، ریاضی و خط، تاکید ویژهای بر آموزش قرآن، مفاهیم دینی و سرودهای مذهبی داشت. او تا پایان کلاس سوم ابتدایی در این مدرسه تحصیل کرد. سپس برای ادامه به مدرسه باقریه رفت که برنامه آموزشی آن میان مدارس اسلامی و دولتی قرار داشت. او تا پایان کلاس ششم ابتدایی در این مدرسه حضور داشت.[۳]
سیدمصطفی به دورۀ ششسالۀ دبیرستان نرفت و درسهای طلبگی را از سال ۱۳۳۶ در مدرسۀ فیضیه آغاز کرد. مقدمات و سطح حوزه را با موفقیت پشت سر گذاشت و با شرکت در امتحانات و سپس حضور در درس خارج، دروس حوزوی خود را تکمیل کرد.[۴] او در کنار درسهای حوزوی، دورۀ دبیرستان را متفرقه خواند و دیپلم ادبی گرفت. همچنین با تسلط به زبان عربی، زبان انگلیسی را نیز با راهنمایی و تدریس سیدمحمد بهشتی که در دبیرستان دین و دانش قم بود، فراگرفت.[۵] ایشان به زبان فرانسه نیز تسلط دارد. سیدمصطفی سال ۱۳۴۳ش. با دختر استاد خود، میرزا هاشم آملی لاریجانی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج، دو فرزند پسر و سه فرزند دختر است.[۶]
زندگی علمی
مصطفی محقق داماد بیشتر نزد استادانی همچون: سیدمحمدرضا گلپایگانی، میرزاهاشم آملی، مرتضی حائری یزدی، مرتضی مطهری و حسینعلی منتظری به فراگیری فقه، اصول و فلسفه پرداخت. در سال ۱۳۴۸ موفق به دریافت درجۀ اجتهاد شد. همچنین در دانشگاه تهران در رشتههای حقوق و فلسفه اسلامی تحصیل کرد و مدرک فوقلیسانس هر دو رشته را اخذ نمود. سپس سال ۱۹۹۵م. دکترای حقوق بینالملل عمومی را از دانشگاه کاتولیک لوون بلژیک دریافت کرد.[۷] وی در دانشگاههای گوناگونی، ازجمله شهید بهشتی تهران، شهید مطهری تهران و دانشگاه علوم اسلامی رضوی به تدریس پرداخته است. همچنین عضو پیوسته و رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران و عضو هیئت امنای سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران بوده است.[۸]
محقق داماد کتاب و مقالات علمی بسیاری در زمینههای فقه و حقوق نگاشته است و شمار مقالات ایشان به بیش از ۲۷۶ مقاله رسیده است.[۹] برای همین به جوایز و افتخارات علمی کشوری و جهانی نیز دست یافته است. از آن میان میتوان به: پژوهشگر نمونه سال ۱۳۷۷ و ۱۳۸۷، برنده رتبه اول فقه، اصول، حدیث و علوم قرآنی جشنواره بینالمللی فارابی سال ۱۳۸۷، برگزیده برتر جشنواره پژوهشگران نمونه کشور سال ۱۳۸۷، برگزیده جایزه علامه طباطبائی و لوح زرین ویژه دانشمندان برجسته کشور و جایزه ویژه جشنواره کتاب سال محیط زیست برای نگارش کتاب «الهیات و محیط زیست» اشاره کرد.[۱۰]
سوابق اجرایی
سیدمصطفی محقق داماد پس از انقلاب اسلامی ایران علاوه بر تدریس در حوزه و دانشگاه، عهدهدار سمتهای گوناگون در بخشهای اجرایی، قضایی و فرهنگی کشور بوده است. از سمتهای ایشان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رئیس گروه حقوق دانشگاه شهید بهشتی و خوارزمی تهران؛
- ریاست بازرسی کل کشور؛
- رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران؛
- ریاست گروه حقوق سازمان مطالعه و تدوین کتابهای علوم انسانی دانشگاه؛
- عضو هیئتداوران خبرگان بدون مدرک؛
- عضو شورای علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛
- عضویت در شورای عالی دانشگاه بینالمللی؛
- سردبیر فصلنامه نامه فرهنگستان علوم.[۱۱]
انقلاب اسلامی، امامخمینی و سیدمصطفی محقق داماد
خاطرات و رویدادهای دوران تحصیل سیدمصطفی محقق مصادف بوده است با نهضت امامخمینی و تبعید ایشان؛ برای همین بسیاری از رویدادهای تاریخی انقلاب را از نزدیک دیده و با انقلابیون در ارتباط بوده است. همچنین با اندیشهورزان اصلاحگرا و روشنفکران زمانۀ خود پیوند عمیقی داشته است، بهویژه با مرتضی مطهری و سیدمحمد بهشتی. برای همین ایشان را از فقیهان نواندیش میدانند.[۱۲] وی در دوران نظام جمهوری اسلامی عضو احزاب و گروههای سیاسی نبوده، ولی گرایش او به اصلاحطلبان بوده است. بهگونهای که از جدایی و تشکیل مجمع روحانیون مبارز پشتیبانی کرد.[۱۳]
سیدمصطفی محقق داماد از همان سالهای نخستِ پساز پیروزی انقلاب همراه و همگام با دیگر انقلابیون و مسئولان نظام جمهوری اسلامی با توجه به رشتۀ تخصصی خود که حقوق بوده است، در تثبیت و تحکیم انقلاب و نظام فعالیت داشته است. زمانی که رئیس سازمان بازرسی کل کشور بود، در ۵ آذر ۱۳۶۰ به دیدار امامخمینی رفت. ایشان به محقق داماد گفت: «بازرسی نهادهای انقلابی را در اولویت باید قرار دهید. و اگر ضمن بازرسیها مشاهده کردید که یکی از افراد منتسب به انقلاب، اعم از روحانی یا غیرروحانی، مرتکب تخلفی شده است، بلافاصله تحویل مقامات قضایی داده و از طریق شورای عالی قضایی تحت تعقیب قرار بگیرند.».[۱۴] وقتی که ستاد پیگیری فرمان امامخمینی در ۲۹ آذر ۱۳۶۱ از سوی رئیس دیوان عالی کشور و نخستوزیر برای پیگیری فرمان امامخمینی تشکیل شد.[۱۵] و در نخستین اطلاعیه خود در اول دی اعلام کرد، دادگاه انتظامی برای بررسی موارد تخلف دادگاهها و دادسراها تشکیل و وزیر کشور مسئول تشکیل نیروهای انتظامی لازم بهمنظور ابلاغ، احضار و اجرای احکام محاکم قضایی شد.[۱۶]
امامخمینی نیز در ۴ دی ۱۳۶۱، طی حکمی سیدمصطفی محقق داماد را که رئیس بازرسی کل کشور بود، به همراه سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، رئیس دیوان عالی کشور، میرحسین موسوی، نخستوزیر، محمد امامی کاشانی، رئیس دیوان عدالت اداری، علیاکبر ناطق نوری، وزیر کشور و غلامرضا آقازاده، وزیر مشاور به عضویت در ستاد پیگیری فرمان هشتمادهای منصوب کرد تا با اکثریت آرا، متخلف یا متخلفان را پس از تشخیص، برکنار کنند.[۱۷] همچنین در ۷ دی در دیدار با اعضای این هیئت، بر ضرورت برخورد قاطع با متخلفان ـ چه در سطح دادستانها و قاضیان و چه در سطح ادارهها و وزارتخانهها ـ و نیز رسیدگی به شکایتهای مردم تأکید کرد و دستور داد هر کس در برابر اقدامات هیئت پیگیری، مقاومت یا جوسازی کند، به عنوان فاسق تعزیر شود.[۱۸]
پساز فرمان ۸مادهای، امامخمینی در ۱۸/۱۰/۱۳۶۱ در دیدار با اعضای ستاد پیگیری فرمان هشتمادهای، یعنی: سیدمصطفی محقق داماد (رئیس سازمان بازرسی کشور)، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیس دیوان عالی کشور)، میرحسین موسوی (نخستوزیر)، محمد امامی کاشانی (رئیس دیوان عدالت اداری)، علیاکبر ناطق نوری و غلامرضا آقازاده، ضمن دلجویی از افراد متعهد در هیئتهای گذشته، تأکید کرد به دلیل احتمال نفوذ دشمنان در این هیئتها و بعضی مسائل بسیار بد در گزینش افراد، صلاح در انحلال و تشکیل دوباره این هیئتها است. ایشان با اشاره به تلاش دشمن در ایجاد فساد از داخل کشور، بعضی از پرسشها در هیئتهای گزینش سابق و ملاک قرارگرفتن آنها برای تشخیص اسلامیت را خجالتآور شمرد و با تأکید بر ضرورت حفظ آبروی مردم در نظام اسلامی، سکوت در برابر چنین انحرافاتی را جایز ندانست.[۱۹]
پانویس
- ↑ «استاد حوزه و دانشگاه سیدمصطفی محقق داماد»، پایگاه اطلاع رسانی جماران.
- ↑ «خاطرات آیتالله سلطانی طباطبایی از امامخمینی و آیتالله بروجردی»، سایت جماران؛ رجبی، زندگینامه سیاسی امام خمینی، ج۱، ص۲۰۷ و۲۰۸.
- ↑ مستند حکایت دل، زندگی آیتالله سیدمصطفی محقق داماد.
- ↑ مستند حکایت دل، زندگی آیتالله سیدمصطفی محقق داماد.
- ↑ «استاد حوزه و دانشگاه سیدمصطفی محقق داماد»، پایگاه اطلاع رسانی جماران.
- ↑ «استاد حوزه و دانشگاه سیدمصطفی محقق داماد»، پایگاه اطلاعرسانی جماران.
- ↑ «سیدمصطفی محقق داماد کیست؟»، تجارت نیوز؛ باقی، فلسفه سیاسی اجتماعی آیتالله منتظری، ص۲۱ـ۲۲.
- ↑ «سیدمصطفی محقق داماد» سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «محقق داماد، مصطفی»، نور مکس؛ «سیدمصطفی محقق داماد کیست؟»، تجارت نیوز.
- ↑ «وبگاه آیتالله دکتر سیدمصطفی محقق داماد».
- ↑ «سیدمصطفی محقق داماد»، سایت کتابانه.
- ↑ «استاد حوزه و دانشگاه سیدمصطفی محقق داماد»، پایگاه اطلاع رسانی جماران.
- ↑ شادلو، تکثرگرایی، ص۱۱۹.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۵، ص۳۹۲.
- ↑ جمهوری اسلامی، ۲۹/۹/۱۳۶۱)
- ↑ جمهوری اسلامی، ۱/۱۰/۱۳۶۱.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۱۷۲.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۱۹۵.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱۷، ص۲۲۴ـ۲۲۵.
منابع
- امامخمینی، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- باقی، عمادالدین، فلسفه سیاسی اجتماعی آیتالله منتظری، تهران، سرایی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- جمهوری اسلامی، روزنامه جمهوری اسلامی، ۱/۱۰/۱۳۶۱
- جمهوری اسلامی، روزنامه جمهوری اسلامی، ۲۹/۹/۱۳۶۱
- رجبی، محمدحسن، زندگینامه سیاسی امامخمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷ش.
- شادلو، عباس، اطلاعاتی درباره احزاب و جناحهای سیاسی ایران امروز، تهران، مولف، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
- «سیدمصطفی محقق داماد»، سایت کتابانه.
- «محقق داماد، مصطفی»، نورمگز.
- «سیدمصطفی محقق داماد» سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- «خاطرات آیتالله سلطانی طباطبایی از امامخمینی و آیتالله بروجردی»، سایت جماران.
- «وبگاه آیتالله دکتر سیدمصطفی محقق داماد»،
- مستند حکایت دل، زندگی آیتالله سیدمصطفی محقق داماد.
- «استاد حوزه و دانشگاه سیدمصطفی محقق داماد»، پایگاه اطلاعرسانی جماران؛
- «سیدمصطفی محقق داماد کیست؟»، تجارت نیوز.
محمد رجائی نژاد