آیه ولایت
آیه ولایت، بیانگر ولایت و رهبری خدا، پیامبر(ص) و مؤمنانی است که در نماز و رکوع انفاق میکنند. امامخمینی در آثار خویش به آیه ولایت توجه داشته و با توجه با شأن نزول آیه به بررسی اثبات امامت با دو رویکرد عقلی و نقلی پرداخته و به جایگاه و مصداق این آیه اشاره کرده است.
اهمیت و جایگاه آیه ولایت
آیه ولایت، آیه۵۵ سوره مائده است که بیانگر ولایت و رهبری خدا، پیامبر(ص) و مؤمنانی است که در نماز و رکوع انفاق میکنند.[۱] یکی از آیات مهم در قرآن کریم که بر ولایت و امامت اهلبیت(ع) دلالت دارد، آیه ولایت است که از اهمیت خاص و بیبدیلی در گفتمان اعتقادی شیعی برخوردار است. آیه «إنما ولیکم الله و رسوله والذین ءامنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکوة وهم راکعون»، در کتابهای حدیثی و تفاسیر شیعی به نام آیه ولایت شهرت یافته است که علت این نامگذاری وجود کلمه «ولیکم» در این آیه است.[۲]
متکلمان و مفسران شیعه بر اساس روایات صحیح ذیل آیه ولایت، آن را ناظر به امامت امام علی(ع) دانستهاند. اما برخی مفسران اهلسنت با تکیه بر وحدت سیاق و پیوستگی معنایی آیات این موضوع را انکار کرده و مدعای شیعیان را خلاف ظاهر قرآن قلمداد کردهاند. مفسران شیعه با طرح دلائل متقن، بیاعتباری بسیاری از احتمالات مطرح از سوی مفسران اهلسنت را نشان دادهاند.[۳]
امامخمینی نیز در آثار خویش به آیه ولایت توجه داشته و با توجه به شأن نزول آیه به بررسی اثبات امامت با دو رویکرد عقلی و نقلی پرداخته و به جایگاه و مصداق این آیه اشاره کرده است.[۴]
اثبات امامت
مفسران شیعی با استناد به آیه «إنمّا ولیکم الله و رسوله والذین ءامنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکوة وهم راکعون» بر ولایت و خلافت امام علی (ع) استدلال کرده و آن را قویترین دلیل بر امام آن حضرت میدانند. به گفته عالمان شیعه، این آیه با واژه «إنمّا» آغاز شده و در ادبیات عرب، وقتی جمله با «إنمّا» آغاز شود، مفهوم جمله را منحصر میکند؛ یعنی در این آیه، ولایت منحصر شده است در خدا، پیامبر(ص) و کسانی که در رکوع انفاق میکنند و نین اتفاق تنها از علی(ع) سر زده است.[۵] امامخمینی نیز با استناد به آیات و روایت با دو ادله عقلی و نقلی به اثبات امامت میپردازد:
ادله عقلی
به اعتقاد امامخمینی، امام معصوم(ع) نگهبان دین و حافظ نظام اسلامی و وحدت مسلمانان است که تنها با وجود او احکام دین و اجرای آنها استمرار مییابد. امامخمینی لزوم جریان احکام و قوانین الهی پس از رحلت پیامبر(ص) و منحصر نبودن اجرای احکام به زمان حیات او را دلیل عقلی امامت میداند و معتقد است، امامت قوه جریان این قوانین است و بدون امامت، قانونگذاری لغو و بیهوده است؛ بنابراین امامت تداوم نبوت برای اجرای احکام الهی است و نبود امام سبب کهنگی و فرسودگی دین و از بین رفتن آن میشود؛ ازاینرو رهبری و هدایت این جامعه باید در دست انسانهای برگزیده خداوند باشد. این افراد همان حجت خدا و امام هستند.[۶]
ادله نقلی
امامخمینی با استناد به آیه «إنمّا ولیکم الله و رسوله والذین آمنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکاة و هم راکعون» و با تاکید بر معنای متصرف و مولا بودن حضرت علی(ع)، آن را منحصر در آن حضرت میداند و در این زمینه به روایات شیعی و اهلسنت استشهاد میکند و معتقد است بنابر آنچه در روایات نقل شده، روزی فقیری وارد مسجد پیامبر(ص) شد و تقاضای کمک کرد ولی کسی چیزی به او نداد، در همین حال امام علی(ع) در حال رکوع بود، به انگشتری در دستش اشاره کرد و فقیر آن انگشتر را گرفت و آیه ولایت نازل شد. همچنین امامخمینی با نقل این حدیث که عمر و عاص به معاویه نوشت چیزهای در قرآن نازل شده که در شأن علی بن ابیطالب است که هیچ کس با او شریک نیست، از جمله آیه ولایت، بر ادله نقلی تاکید کرده است.[۷]
پانویس
- ↑ موسوی عاملی، المراجعات، ص۲۲۶-۲۲۹؛ شوشتری، احقاق الحق، ج۲، ص۳۹۹؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۲۰۹.
- ↑ موسوی عاملی، المراجعات، ص۲۲۴-۲۲۹؛ ابنکثیر، ج۳، ص۱۲۶؛ طباطبائی، المیزان، ج۶، ص۴؛ قمی، تفسیر قمی، ج۱، ص۱۷۰.
- ↑ موحدی، امامت تطبیقی، ص۱۲۳؛ احمدی آشتیانی، بازکاوی مفهوم ولایت در سیاق آیه سوره مائده، ص۲۰۳-۲۰۵؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۱۲، ص۳۸۲؛ طباطبائی، المیزان، ج۶، ص۳-۹؛ صدوق، الامالی، ص۱۲۴؛ فیض کاشانی، الأصفی، ج۱، ص۲۸۱؛ سبط ابن الجوزی، تذکرة الخواص، ص۱۵.
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۱۳۴-۱۳۵؛ ولایت فقیه، ص۲۰-۲۲ و ۴۰؛ کتاب البیع، ص۶۲۲-۶۲۴؛ تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، ص۱۹۷.
- ↑ فیض کاشانی، الأصفی، ج۱، ص۲۸۱؛ مرتضی، الذخیره، ص۴۳۹؛ طوسی، تلخیص الشافی، ج۲، ص۱۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۴، ص۴۲۳-۴۲۴.
- ↑ امامخمینی، ولایت فقیه، ص۲۰-۲۲ و ۴۰؛ کتاب البیع، ج۲، ص۶۲۲-۶۲۴؛ کشف اسرار، ص۱۰۶-۱۰۸.
- ↑ امامخمینی، کشف اسرار، ص۱۳۷-۱۳۸.
منابع
- ابنکثیر، اسماعیل، تفسیر ابنکثیر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۳۱ق.
- احمدی آشتیانی، فرهاد، بازکاوی مفهوم ولایت در سیاق آیه ۵۵ سوره مائده با تاکید بر پیوستگی آیات، پژوهشهای قرآن و حدیث، ۱۳۹۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، پاسدار اسلام، ۱۴۱۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، کتاب البیع، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۷۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، کشف اسرار، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، بیتا.
- امامخمینی، سیدروحالله، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- حسکانی عبیدالله، شواهد التنزیل لقواعد التفصیل، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة، ۱۴۱۱ق.
- سبط ابن الجوزی، تذکرة الخواص، تهران، مکتبة نینوی الحدیثه، ۱۴۲۶ق.
- سیدمرتضی، علیبنحسین، الذخیرة فی علم الکلام، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۳۱ق.
- شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه مرعشی، ۱۴۳۷ق.
- طباطبائی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طوسی، محمدبنحسن، تلخیص الشافی، قم، انتشارات المحبین، ۱۳۸۲ش.
- فخر رازی، محمدبنعمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- فیض کاشانی، محسن، الاصفی، قم، بوستان کتاب،۱۳۷۵ش.
- قمی، علیبنابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۵ش.
- موحدی، عبدالعلی، امامت تطبیقی، انتشارات رادنگار، ۱۳۸۸ش.
- موسوی عاملی، عبدالحسین، المراجعات، قم، المجمع العالمی لاهل البیت(ع)، ۱۴۲۶ق.
نویسنده: باقر صاحبی