انوار حکمت (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان | انوار حکمت |
| نامکتاببهفارسی | انوار حکمت |
| نویسنده | باقر صاحبی |
| تاریخ نگارش | پیش از ۱۴۰۴ش |
| موضوع | شرح و تبیین تعلیقات امامخمینی بر کتاب «الفوائد الرضویه»؛ فلسفه اسلامی، عرفان اسلامی، حکمت متعالیه |
| سبک | پژوهشی، تحلیلی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | مؤسسه چاپ و نشر عروج |
| محل نشر | تهران |
| تاریخ نشر | ۱۴۰۴ش |
| نوبت چاپ | چاپ اول |
| نوع رسانه | کتاب |
انوار حکمت کتابی به قلم باقر صاحبی است که به تبیین و شرح تعلیقات امامخمینی برکتاب «الفوائدالرضویه» پرداخته است. این کتاب در سال ۱۴۰۴ش توسط مؤسسه چاپ و نشر عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی منتشر شده است.
مؤلف
باقر صاحبی، متولد ۱۳۵۶، استاد سطوح عالیه حوزه قم، متخصص فلسفه و عرفان، دارای آثار فراوانی از جمله کتاب اوج معرفت، الهدایه، حکمت معنوی، اسرار ملکوت، حکمت کلامی و قریب به ۱۲۰ مقاله علمی پژوهشی و تخصصی است.
محتوا
کتاب انوار حکمت، کتابی در زمینه معرفی آراء فلسفی و عرفانی امامخمینی میباشد. در این پژوهش آمده است؛ کتاب «الفوائد الرضویه» شرح عارف شیعی و حکیم ایمانی و متکلم الهی قاضیسعید قمی بر حدیث رأس الجالوت، گامی در عرصه تعامل عقل با وحی میباشد. کتابی که مورد توجه عارف کامل و حکیم عظیمالشأن امامخمینی قرار گرفت و این عالم ربانی بر شرح جناب قاضیسعید قمی تعلیقات ارزشمندی نوشتهاند و بسیاری از نظرات و ظرایف عرفانی و فلسفی را در تعلیقات خود گنجاندهاند. این تعلیقات به مثابه گنجی معنوی برای طالبان معارف عرفانی و فلسفی است.
کتاب انوار حکمت گامی است در همان «طریق وسطی» و راه میانه و متعدل؛ یعنی پژوهشهای وحیانی-برهانی؛ چرا که در این تعلیقات معارف دینی، بسیار پررنگ و برجسته دیده میشود. در آثار امامخمینی افزون بر هماهنگی برهان و عرفان، میان برهان و قرآن و سخنان معصومان(ع) نیز هماهنگی وجود دارد؛ زیرا در مضمون بسیاری از آیههای معرفتی، گونهای از برهان عقلی و شهود عرفانی نهفته است. پس ابزار شناخت در نگاه امامخمینی از حس، عقل و شهود عرفا بالاتر رفته و به وحی میرسد که البته وحی مرتبه عالی شهود میباشد. باور به مضمون آیههایی که در بردارنده معرفتی از معارف مبدأ و معادند، خود به نوعی باور مبتنی بر برهان در نگاه امام تلقی میشود.[۱]
از ویژگیهای مهم روش امامخمینی در این تعلیقات آن است که ظواهر و گاه بواطن آیات و روایات را با یافتههای عقلانی، بسیار هماهنگ نشان میدهد. به عبارت دقیقتر از مطالعه منهج تطبیقی در این اثر تحقیقی، منهج فلسفی-عرفانی امامخمینی قابل استنباط است، چرا که ایشان همان اصول و روشی را که که در فلسفه و عرفان به کار گرفته، آنقدر انعطاف منطقی دارد که به سهولت و بیتکلف با فتوای نصوص دینی و بیانات و حیانی مطابقت مییابد. همچنین ذوق و قریحه امامخمینی به گونهای است که توانسته با توانایی فوقالعادهای که در اصطیاد معارف عقلی دارد، آنها را به درستی قابل انطباق بر اصول و روش فلسفی عرضه کند.
تعلیقات امامخمینی بر کتاب «الفوائد الرضویه» قاضیسعید قمی هم به لحاظ ساختاری و هم به جهت محتوایی و معرفت و هم از حیث روش پژوهشی دارای ویژگیهای ممتاز است. نقد و چالش مبانی قاضیسعید در عصر حاضر توسط امامخمینی از حیث تاریخی و نوع روششناسی بیسابقه است. باید اذعان داشت که چنین موضوعی با گستره مباحثی که در این تعلیقه مطرح گردیده کم نظیر و دقت و توجه ایشان را در این عرصه میرساند، چرا که در این تعلیقات ارزشمند مطالب و نظرات قاضیسعید بررسی و داوری شده است، رهیافتی که در مسائل الهیاتی نتایج و ثمراتی به ارمغان خواهد آورد. امامخمینی با تعلیقات انتقادی-تشریحی بر شرح قاضیسعید، به درستی دریافته بود که عرفان عرفای مشایخ، در معرض خطر و فراموشی و از میان رفتن است؛ ازاینرو بر کتاب «فوائد الرضویه» تعلیقة نوشته است، تعلیقاتی که در آن نظام حکمی با مشرب عرفانی بسیار پررنگ و شفاف، خود را نشان میدهد.[۲]
اهمیت و هدف
پژوهش حاضر از چند جهت مهم و ضروری به نظر میرسد. امامخمینی در این تعلیقهها به دو کار مهم دست زده است؛ یکی بیان مبانی صحیح معرفتی و دیگری بیان و تقریر مبانی و نظام استوار و معیارهای بنیادین تفکر عقلانی در پاسخ گویی به نظام کلامی-فلسفی قاضیسعید است. امامخمینی بر اساس اندیشههای فلسفی و عرفانی خود در ارزیابی و نقد و ردّ آراء و نظرات قاضی سعید و با هدف بازسازی حکمی-عرفانی اندیشههای او، روشی نوین در پیش میگیرد. ایشان در این اثر از دو منبع بیبدیل کتاب و و سنت بهره میگیرد. به نظر میرسد دغدغههای اصلی امامخمینی از پرداختن به مباحث فلسفی و عرفانی در این تعلیقهها حلّ معضلات و مشکلات موجود در فهم معانی احادیث و اخبار معصومان و تطبیق شریعت، عرفان و حکمت بوده باشد، بگونهای که میتوان گفت مبانی فلسفیای که امامخمینی برمیگزیند در همین راستا است.[۳]
در شرح و تبیین تعلیقههای امامخمینی بردیدگاههای قاضیسعید، سعی شده اهداف زیر دنبال گردد:
- ارائه روش تأیید یا نقد در عرصه فهم و استنباط معارف عقلی روشی که نشات گرفته از مبانی عرفانی و حکمت متعالیه است. این روش کیفیت و نحوه استنباط معارف و قضایای عقلی را که امامخمینی از نصوص دینی به دست آورده ارائه میدهد، یعنی همان هماهنگی نصوص شرعی و برهان عقلی و شهود عرفانی.[۴]
- تبیینهای دقیق از جریانهای هستیشناسی و معرفتی که چه بسا قاضیسعید بر اثر عللی از آنها فاصله گرفته و در نتیجه مبانی متناقض عرضه کرده است، روشی که در زندگی مسلمانان آثار و پیامدهای خود را داشته است. امامخمینی با روشی دقیق به پژوهشگر جهت میدهد و اشکالات و نظرات قاضیسعید را به او نشان میدهد تا با شناخت درست مبانی از لغزش فکری مصون باشد..[۵]
ساختار
کتاب انوار حکمت از یک مقدمه، پیشگفتار، ۳۰ تعلیقه و خاتمه سامان یافته است. تعلیقه (۱) درباره وحدت وجود و کثرت نمود. تعلیقه (۲) درباره توحید احدی و واحدی و کیفیت کثرات از واحد بسیط. تعلیقه (۳) درباره چینش نظام اسمائی و روابط عرضی بین اسماء. تعلیقه (۴) درباره ظهور و بروز کمالات وجودی. تعلیقه (ه) درباره رابطه انسان کامل با عالم. تعلیقه (۶) درباره مشیت و جایگاه آن. تعلیقه (۷) درباره تنبیه أدبی. تعلیقه (۸) در بیان سریان میثیت مطلقه. تعلیقه (۹) درباره صادر نخستین و حقیقت آن. تعلیقه (۱۰) درباره حجاب نوری و ظلمانی. تعلیقه (۱۱) درباره ظل نورانی و ظلمانی. تعلیقه (۱۲) درباره تساوی کفر. تعلیقه (۱۳) درباره برزخیت کبری. تعلیقه (۱۴) درباره ولایت کلیه. تعلیقه (۱۵) درباره ظهور تعینات الهی. تعلیقه (۱۶) درباره کینونت عقلی. تعلیقه (۱۷) درباره استهلاک عقول در بحر احدیت. تعلیقه (۱۸) درباره قوس نزول و صعود. تعلیقه (۱۹) درباره نشأت گرفتن اشیاء از هویت بسیط. تعلیقه (۲۰) درباره مرجع و منشأ کثرات. تعلیقه (۲۱) درباره اطوار وجودی نفس. تعلیقه (۲۲) درباره وجه خاص. تعلیقه (۲۳) درباره نکته ادبی. تعلیقه (۲۴) به بحث عالم امر و خلق. تعلیقه (۲۵) اشاره قرآنی به اسمای ذاتی و صفاتی. تعلیقه (۲۶) در بیان فرق اراده و مشیت. تعلیقه (۲۷) درباره حرکت جوهری. تعلیقه (۲۸) درباره تجدد امثال. تعلیقه (۲۹) در بیان تجرد خیال و تعلیقه (۳۰) در بیان جسم تعلیمی و طبیعی میباشد.
وضعیت نشر
کتاب انوار حکمت در سال ۱۴۰۴ش توسط مؤسسه چاپ و نشر عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی منتشر شده است.
پانویس
- ↑ صاحبی، انواز حکمت، مقدمه.
- ↑ صاحبی، انوار حکمت مقدمه.
- ↑ امامخمینی، مصباح الهدایه، ص۲۳-۲۵؛ التعلیقه علی الفوائد الرضویه، ص۱۳۸؛ صاحبی، انوار حکمت، مقدمه.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۲۷۲؛ شرح چهلل حدیث، ص۵۴۲ و ۶۵۵؛ تقریرات فلسفه، ج۲، ص۳۲۲؛ شرح دعای سحر، ص۱۰۵ و ۱۱۰.
- ↑ امامخمینی، مصباح الهدایه، ص۳۳ و ۳۵؛ التعلیقه علی الفواءد الرضویه، ص۱۹؛ صاحبی، انوار حکمت، مقدمه.
منابع
- امامخمینی، سیدروحالله، التعلیقه علی الفوائد الرضویه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، پاسدار اسلام، ۱۴۱۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۸ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۳ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۶ش.
- صاحبی، باقر، انوار حکمت، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۴ش.
نویسنده: باقر صاحبی