حیات برزخی
حیات برزخی، به معنای زندگی ارواح در عالم برزخ و ظهور ملکات اخلاقی میباشد. امامخمینی با رویکرد فلسفی و عرفان و با استناد به برخی آیات و روایات، به بحث از حیات برزخی، جایگاه، حقیقت و آثار آن پرداخته است.
اهمیت و جایگاه حیات برزخی
حیات برزخی در اصطلاح دینی و کلامی به معنای زندگی ارواح در عالم بررخ و ظهور ملکات اخلاقی میباشد.[۱] آیات و روایات متعددی این حقیقت را آشکار میسازد که انسان در عالم برزخ از نوعی شعور و حیات برخوردار است. مفسران، متکلمان و حکمای الهی نیز در آثار خویش به بحث از حیات برزخی کیفیت، جایگاه و آثار آن پرداختهاند.[۲] امامخمینی نیز با رویکرد فلسفی و با استناد به برخی آیات و روایات به بحث از حیات برزخی، جایگاه، حقیقت و آثار آن پرداخته است.[۳]
بیان حیات برزخی
برخی از مفسران و اندیشمندان با استناد به برخی آیات و روایات، به شواهدی درباره حیات برزخی پرداختهاند. از جمله؛ سخن گفتن پیامبر(ص) و ائمه(ع) با مردگان، آگاهی مردگان از برخی احوال اهل دنیا و شادی مؤمنان در برزخ از اعمال نیک بازماندگان.[۴]
امامخمینی در بیان کیفیت حیات برزخی معتقد است انسان در این دنیا روز به روز در سیر و کمال وجودی است و از نقص به کمال، در حال حرکت است و به تدریج جسم برزخی میشود و بعد از مرگ به حیات برزخی خود ادامه میدهد.[۵]
امامخمینی حیات برزخی را منشأ ظهور ملکات اخلاقی در بررخ معرفی میکند و معتقد است نفس انسان با ترک عالم طبیعت ترقی کرده، قویتر میشود و انشای نفسی که در عالم طبیعت به شکل صورتهای ذهنی بوده، در آخرت ظهور خارجی و حیات برزخی مییابد. ایشان معتقد است نفس انسانی با حرکت جوهری به نشئه برزخی و حیات برزخی میرسد و با بدن برزخی از خوردن، نوشیدن، تکلم، شعور و ادراک بهرهمند میشود. ایشان ترقی و تکامل در برزخ را به معنای زیادت درجات شعور و حیات حقیقی میدانند.[۶]
حیات واقعی
به تصریح برخی آیات الهی، برزخ و عالم آخرت عالمی است که دارای حیات بالذات و واقعی است و جایی برای ماده قابلی و حیات بالعرض نیست.[۷] امامخمینی نیز با استناد به آیه «ان الدار الآخره لهی الحیوان»،[۸] معتقد است حیات برای جسم و بدنهای برزخی واقعی و ذاتی است؛ زیرا تجرد برزخی صور ادراکی دارند و وجود فینفسه صور ادراکی عین وجود آنها برای مدرک و متحد با آنها میباشد، ازاینرو، اجساد و بدنهای برزخی عین نفوس و حیات آنها واقعی و ذاتی است، برخلاف بدن مادی که ذاتاً مرده و حیات از خارج به آن وارد میشود. امامخمینی در تبیین حیات برزخی به بحث از تکامل برزخی نفوس پرداخته، معتقد است حیات و تکامل، لازم هم دیگر هستند. هر چند این تکامل مترقی و حرکت شعوری غیر از تکامل در عالم طبیعت میباشد، زیرا تکامل نفوس در برزخ همان زیادت درجات و حیات برزخی آنها میباشد.[۹]
پانویس
- ↑ اسفندیاری، حیات برزخی از منظر مفسران شیعه و اهل سنت، ص۸۶-۸۷؛ امامخمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل؛ ص۱۵۹.
- ↑ فیض کاشانی، محجة البیضاء، ج۸، ص۲۹۲؛ متقی، کنز العمال، ج۱۰، ص۳۷۷؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۹۰؛ آلوسی، الآیات البینات، ج۱، ص۱۰۹؛ حلبی، السیرة الحلبیة، ج۲، ص۲۴۷؛ اسفند یاری، حیات برزخی از منظر مفسران شیعه و اهل سنت، ص۸۶-۸۹؛ سعیدیمهر، کلام اسلامی، ج۲، ص۲۴۳-۲۴۳.
- ↑ امامخمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۲۰۷؛ ۲۵۱؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۹؛ تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۱۷۰.
- ↑ متقی، کنز العمال، ج۱، ص۳۷۷؛ کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۳۱؛ فیض کاشانی، محجة البیضاء، ج۸، ص۲۹۲؛ سعیدیمهر، کلام اسلامی، ج۲، ص۲۴۳-۲۴۴.
- ↑ امامخمینی، تقریرات فلسفه، ج۳، ص۲۰۷.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوصی الحکم و مصباح الانس، ص۱۷۰؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۲۵۱ و ۴۱۱؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۹.
- ↑ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ج۴، ص۱۸۴؛ کرجی، شواهد قرآنی، ص۲۰۲.
- ↑ عنکبوت: ۶۴.
- ↑ امامخمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم، ص۱۷۰؛ التعلیقه علی الفوائد الرضویه، ص۱۳۸؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۲۱۵؛ صاحبی، حکمت معنوی، ص۶۹۶.
منابع
- اسفندیاری، فاطمه، حیات برزخی از منظر مفسران شیعه و اهل سنت، فصلنامه، تفسیر و کلام کوثر، ۱۳۸۹ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، التعلیقه علی الفوائد الرضویه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، پاسدار اسلام، ۱۴۱۰ق.
- امامخمینی، سیدروحالله، تقریرات فلسفه امامخمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۵ش.
- امامخمینی، سیدروحالله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۷ش.
- آلوسی، محمود، الآیات البینات، بیروت، المکتب الاسلامی، ۱۳۹۸ق.
- حلبی، أبوالفرج، السیرة الحلبیة، بیروت، نشر دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- سعیدیمهر، محمد، کلام اسلامی، قم، نشر طه، ۱۴۰۰ق.
- صاحبی، باقر، حکمت معنوی، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۱ش.
- فیض کاشانی، محسن، محجة البیضاء، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۸۳ش.
- کرجی، علی، شواهد القرآنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۴ش.
- کلینی، محمدبنیعقوب، اصول کافی، تصحیح علیاکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- متقی، علیبنحسام، کنز العمال، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
- ملاصدرا، محمدبنابراهیم، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م.
نویسنده: باقر صاحبی