علی‌اصغر کرباسچیان
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | علی‌اصغر کرباسچیان |
| لقب | علامه کرباسچیان |
| تاریخ تولد | ۱۲۹۳ش |
| زادگاه | تهران |
| تاریخ وفات | ۱۳۸۲ش |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سیدرضا دربندی؛ شیخ آقابزرگ ساوجی؛ ابوالحسن شعرانی؛ سیدحسین بروجردی؛ علامه طباطبایی |
| محل تحصیل | مدارس صدر و مروی تهران؛ حوزه علمیه قم |
| تألیفات | رسائل استاد؛ توصیه‌های استاد؛ وصایای استاد؛ حکایات استاد؛ در محضر استاد؛ در مکتب استاد؛ تاریخ اسلام و جغرافیای کشورهای اسلامی؛ ترجمه عهدنامه مالک اشتر؛ دستورهای املا و انشاء |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| اجتماعی | بنیان‌گذار مدرسه علوی؛ بنیان‌گذار دبستان علوی و مدرسه نیکان |
علی‌اصغر کرباسچیان، معروف به علامه کرباسچیان (۱۲۹۳-۱۳۸۲ش) روحانیِ دانش‌آموختۀ حوزه علمیه قم و از شاگردان آیت‌الله سیدحسین طباطبایی بروجردی است. او برای نخستین‌بار رسالۀ توضیح المسائل بروجردی را به‌گونۀ ساده و امروزی گردآوری کرد. وی بنیان‌گذار مدرسه علوی بود، مدرسه‌ای که شمار چشم‌گیری از سران و مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران پیش از پیروزی انقلاب یا با آنجا همکاری می‌کردند و یا درس‌خواندۀ آنجا بودند. مدرسۀ علوی از نخستین اقامتگاه‌های امام‌خمینی پس از بازگشت به ایران شد.
زندگی شخصی و علمی
علی‌اصغر کرباسچیان در سال ۱۲۹۳ش در محلۀ بازار تهران زاده شد. پدرش محمدباقر[۱] یا محمدتقی، بازرگانی بسیار دین‌دار و تاجر کرباس بود.[۲] او از سال ۱۳۱۱ش تحصیل علوم دینی را در مدارس صدر و مروی تهران آغاز کرد و مقدمات را به پایان رساند. از سال ۱۳۱۹ برای دانش‌افزایی به قم رفت. پس از گذراندن دوره‌های عالی حوزه و رسیدن به درجۀ اجتهاد، سال ۱۳۳۴ش. برای تعلیم و تربیت جوانان به تهران بازگشت.[۳]
از میان استادان مشهور کرباسچیان، در تهران می‌توان به: سیدرضا دربندی، شیخ آقابزرگ ساوجی[۴] و ابوالحسن شعرانی[۵] اشاره کرد. در قم هم از استادنی چون: حسین بروجردی[۶] و سیدمحمدحسین طباطبایی نام برد. کرباسچیان آثاری علمی از خود به یادگار گذاشته که برخی چاپ و پخش شده و شماری هنوز منتشر نشده است. از آن میان: رسائل استاد (مشتمل بر ۳۳ نامه)، توصیه‌های استاد، وصایای استاد، حکایات استاد (داستان‌های غیبی از زبان استاد)، در محضر استاد (دورۀ ده‌جلدی با موضوعات گوناگون)، در مکتب استاد (دورۀ ده‌جلدی)، تاریخ اسلام و جغرافیای کشورهای اسلامی دورۀ ۲جلدی)، ترجمه عهدنامه مالک اشتر با حواشی و توضیحات کافی، دستورهای املا و انشاء.[۷]
آثار ماندگار
یکی از کارهای ماندگار کرباسچیان، گردآوری و چاپ و پخش رسالۀ توضیح المسائل آیت‌الله سیدحسین بروجردی به روش نوین بوده است. وی نخستین کسی است که به فکر ساده و روان‌سازی رساله توضیح المسائل افتاد. او با کمک جواد خندقی و علی‌اصغر فقیهی[۸] در سال ۱۳۳۵ش رساله مختصری مطابق با فتاوای آیت‌الله بروجردی با متنی ساده و روان، تدوین و پس از تأیید وی تحت عنوان خلاصة المسائل یا دستور عبادات[۹] به چاپ رساند. این رساله یک دگرگونیِ ویژه‌ای در سبک و شیوه رساله‌نویسی فارسی پدید آورد که دیگر مراجع نیز از آن پیروی کردند و رساله‌های امروزی ادامۀ همان است.[۱۰] از دیگر کارهای ماندگار و بسیار تأثیرگذار کرباسچیان تأسیس مدرسه‌های امروزی و غیردولتی بود. او با هم‌اندیشی شیخ هادی مقدس[۱۱] و با همکاری رضا روزبه،[۱۲] در سال ۱۳۳۵ش دبیرستان علوی را با مجوز وزارت فرهنگ و به نام علی‌نقی فقهی در نزدیکی مسجد و مدرسه سپهسالار پایه‌گذاری کرد.[۱۳] سپس سال ۱۳۴۲ دبستان علوی و راهنمائی نیک‌پرور[۱۴] و سال ۱۳۴۵ مدرسه نیکان را راه انداخت.[۱۵] همۀ این مدرسه‌ها، دانش‌آموزان خود را از اول ابتدایی تا رسیدن به دانشگاه تربیت می‌کردند.[۱۶] در آغاز کار، بیشتر درس‌ها را خود مؤسسان تدریس می‌کردند و حتی نظافت مدرسه را انجام می‌دادند.[۱۷] کرباسچیان گاه برای تأمین محتوای درسیِ مدرسه از عالمان بزرگ حوزوی هم کمک می‌گرفت. چنان که به درخواست وی علامه طباطبائی کتاب تعالیم اسلام را نگاشت.[۱۸]
کرباسچیان بهترین و باسوادترین آموزگاران را دعوت می‌کرد؛ چنان‌که برای آموزش و سخنرانی از کسان بنامی چون: مرتضی مطهری، سیدمحمد بهشتی و محمدتقی جعفری دعوت می‌کرد.[۱۹] با مدیریت ویژۀ کرباسچیان و فضای مذهبی مدرسه، بیشتر خانواده‌های سنتی و دینی تهران، فرزندان خود را برای دانش‌اندوزی به این مدرسه‌ها می‌فرستادند.[۲۰] مقاطع مختلف مدرسه علوی فقط به پسران اختصاص داشت. کادر آموزشی آن سطح علمی بالایی داشتند و علاوه بر دروس عادی و رسمی، حرفه‌هایی مانند روزنامه‌نگاری، ماشین‌نویسی، خوشنویسی، گلکاری، فن بیان، مباحثه و سخنوری و زبان انگلیسی را نیز آموزش می‌دادند.[۲۱]
کرباسچیان، انقلاب اسلامی و امام‌خمینی
کرباسچیان و دیگر پایه‌گذاران هدف اصلی تأسیس مدرسه را آموزش همزمان دین و اخلاق می‌دانستند. تربیت انسان‌هایی با معنویت و اخلاق که با علوم روز آشنا باشند و با علم و تخصص خود بتوانند به جامعه خدمت کنند.[۲۲] ولی سیایت‌ورزی را مانع آن می‌دانستند و دانش‌آموزان را از فعالیت‌های سیاسی بازمی‌داشتند.[۲۳] بر دوری آنان از رویدادهای اجتماعی و سیاسی پافشاری می‌کردند و در مدرسه نظم و فضایی سخت و خشک حاکم بود. به‌گونه‌ای که دانش‌آموزان احساس می‌کردند در یک قفس آهنین قرار گرفته‌اند. یا در یک دژ بسیار بلندی که نمی‌توانند از آن چارچوب خارج شوند. هیچ حالت انعطافی در این زمینه وجود نداشت.[۲۴] آنها شدیدا با هرگونه حرکت سیاسی یا سخن سیاسی و یا یک روش و منشی که بوی سیاست بدهد، مخالفت می‌کردند و بلافاصله فردی که مرتکب چنین اعمالی می‌شد؛ را از مدرسه اخراج می‌کردند.[۲۵] و این اندیشه و روش، برخلاف دیدگاه امام‌خمینی بود.[۲۶]
برخی بر این باور بودند که سرپرستان مدرسه برای در امان‌ماندن مدرسه از گزند مأموران رژیم پهلوی و تعطیلی آن، دانش‌آموزان را از فعالیت‌های سیاسی بازمی‌داشتند.[۲۷] به‌ویژه در سال‌های نخست دهۀ چهل و آغاز نهضت که جامعه از نظر سیاسی ملتهب بود و حادثه مهمی همچون پانزدهم خرداد ۱۳۴۲ باعث شده بود تا ساواک نیروهای مذهبی را بیشتر تحت نظر داشته باشد. فشارهای ساواک و تجربه تعطیلی مدارسی همچون رفاه و کمال، به علت انجام فعالیت‌های سیاسی، باعث شد مدرسه علوی، از فعالیت و جهت‌گیری سیاسی دوری ورزد.[۲۸] موضوع دیگری که راه امام‌خمینی را با این مدرسه جدا می‌کرد، پیوند برخی از سرپرستان و آموزگاران آن با انجمن حجتیه و جذب دانش‌آموزان در این انجمن بود،[۲۹] به‌گونه‌ای که اگر خانواده یا خود دانش‌آموز با برنامه‌های پنهانی و پوششی انجمن حجتیه مخالفت می‌کرد، اولیای دانش‌آموز به مدرسه فرخوانده و بازخواست می‌شدند. البته عناصر انجمن، انتساب شخصِ کرباسچیان به حجتیه را منکر شده و تنها وجود علایق مشترک در عین داشتن مشی مستقل را دلیل اصلی نزدیکی کرباسچیان با انجمن می‌دانستند.[۳۰] امام‌خمینی سال ۱۳۵۲ در نامه‌ای به وکیل خود در ایران، محمدصادق تهرانی یادآور شد که به برخی مؤسسات مانند مدرسه علوی اجازۀ استفاده از وجوه شرعی نمی‌دهد و این‌گونه مؤسسات نیازمند استفاده از سهم امام نیستند.[۳۱]
دهه سوم فعالیت مدرسه علوی (۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵) با اوج‌گیری و پیروزی انقلاب و فراز و نشیب‌های سال‌های آغازین نظام جمهوری اسلامی همراه بود. در دوره اوج‌گیری انقلاب بیشتر مسئولان مدرسه که خود همراه با انقلاب و همگام با انقلابیون نبودند، آشکارا آموزگاران و دانش‌آموزان را از سیاست‌ورزی و انقلابی‌گری پرهیز می‌دادند و هرگونه فعالیت مخالف حکومت، و حتی حمایت از امام‌خمینی را مغایر با اهداف فردسازی و پرورش بدون سروصدای نسل متخصص متدین قلمداد می‌کردند.[۳۲] با این همه، با گسترش و شتاب‌گرفتن انقلاب، مدرسه علوی و مسئولان آن نیز خواسته یا ناخواسته با موج انقلاب کنار آمدند و سدها شکست. تاآنجا که در آستانۀ پیروزی انقلاب شماری از سرپرستان و مدیران شعارهای انقلابی سر می‌دادند.[۳۳] با همۀ برنامه‌ریزی‌ها و سختگیری‌ها برای سیاست‌گریزی دانش‌آموزان مدرسۀ علوی، بیشترین دانش‌آموختگان آن سیاسی و انقلابی شدند و در طول دو دهه پس از پیروزی انقلاب، جزو مسئولان و مدیران و چهره‌های مطرح کشور شدند.[۳۴]
امام‌خمینی که صبح روز ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ وارد ایران شد، تا ساعت هشت صبح روز ۱۳ بهمن در مدرسه رفاه بود و سپس به مدرسه علوی رفت.[۳۵] پس از استقرار امام‌خمینی، مدرسه علوی به پایگاه هدایت انقلاب تبدیل شد.[۳۶] گزارش‌ها درباره علت انتقال امام‌خمینی به مدرسه علوی مختلف است. برخی کمبود فضا در مدرسه رفاه و راه‌های دسترسی بهتر برای ملاقات با ایشان[۳۷] و برخی پرهیز از محصور شدن رهبری در دایره دولتمردان ملی مذهبی که در مدرسه رفاه مستقر بودند،[۳۸] را علت انتقال ایشان شمرده‌اند. مرتضی مطهری نیز در انتقال ایشان به مدرسه علوی مؤثر بود.[۳۹] مدرسه علوی همچنین، از ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ به اقامتگاه و خانه پشتی آن که از طریق مدرسه راه داشت، برای سکونت امام‌خمینی و خانواده ایشان قرار داده شد؛ تا ۱۰ اسفند همان سال که امام رهسپار قم شدند،.[۴۰] امام‌خمینی در این مدرسه علاوه بر اقامه نماز جماعت،[۴۱] به امور مربوط به انقلاب رسیدگی می‌کرد.[۴۲] به‌گونه‌ای که در یک ماه، ۹۱ ملاقات خصوصی و عمومی داشت.[۴۳] یکی از دیدارهای مهم امام‌خمینی در ۳۰ بهمن، دیدار با مسئولان، مدیران، آموزگاران و کارکنان مدرسه علوی بود که در سخنان خود آشکارا با برنامه‌ها و سیاست‌های سیاست‌گریزی آنان مخالفت کرد و بر ضرورت آشناکردن دانش‌آموزان با زمان و سیاست سخن گفت و افزود افراد ناآشنا با سیاست، کور وارد جامعه می‌شوند.[۴۴] ایشان با تشکر از متصدیان مدرسه علوی، یادآور شد به محض شروع درس‌ها قصد داشته مدرسه را ترک کند؛ اما مسئولان مدرسه گفته‌اند اگر زمان تا رفتن ایشان به قم طولانی نیست، همان‌جا بماند و این امر برای آنان پشتوانه است و باعث ماندن ایشان شد.[۴۵] مدرسه علوی هم‌اکنون نیز در مقاطع مختلف تحصیلی از پیش دبستان تا پیش دانشگاهی به شکل غیرانتفاعی فعال است. همه ساله در ایام دهه فجر درهای دبستان علوی به روی علاقمندان برای تجدید خاطرات انقلاب گشوده و نمایشگاهی نیز در آن برپا می‌شود.[۴۶]
سرانجام علامه کرباسچیان
۸ مرداد سال ۱۳۸۲ش علامه کرباسچیان در اثر بیماری درگذشت.[۴۷] پیکر او از مدرسه علوی تشییع و به قم منتقل شد و در قبرستان نو قم در کنار یار و دوست خودش، رضا روزبه دفن شد.[۴۸] در سال ۱۳۸۵ش. همایشی برای نکوداشت علامه و به مناسبت بزرگداشت پنجاهمین سال تاسیس مدرسه علوی برگزار گردید.[۴۹]
پانویس
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ج۲۶، ص۲۴۲.
- ↑ ربانی، تربیت علوی، ص۳۳.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ رسائل علامه کرباسچیان، ص۳۰.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ بروجردی، الرسائل الفقیه، طبا، ج۱، ص۳۳.
- ↑ مشار، فهرست کتابهای چاپی فارسی، ج۲، ص۲۴۴۱؛ ج۴، ص۴۷۴؛ شرح حال استاد، مرکز تدوین و نشر آثار علامه کرباسچیان.
- ↑ میری، تطور شیوه بیان احکام، ص۴۴۷.
- ↑ مشار، فهرست کتابهای چاپی فارسی، ج۲، ص۱۹۰۹.
- ↑ یزدانی، «مروری بر رساله‌های عملیه»، ص۲۹۱؛ «جامع الفروع تا توضیح‌المسائل: رسالۀ عملیه به سبک کنونی را چه کسی پایه گذارد؟»، وب‌گاه شفقنا.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ جواهر کلام، تربت پاکان قم، ج۲، ص۷۲۶.
- ↑ ربانی، تربیت علوی، ص۳۳.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ لطیفی پاکده، تحلیل انقلاب اسلامی، ص۵۴.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ طباطبایی، تعالیم اسلام، ص۱۹.
- ↑ کرمی‌پور، کارنامه سیاسی و فرهنگی دبیرستان‌های کمال نارمک، رفاه و علوی، ۱۲۶.
- ↑ محتشمی‌پور، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، ص۷۷-۷۹.
- ↑ دائره‌المعارف انقلاب اسلامی، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ج۳، ص۲۹۴ـ۲۹۵.
- ↑ کرباسچیان، وصایای استاد: وصیت‌نامه فرهنگی - تربیتی استاد علامه کرباسچیان، بیشتر صفحات.
- ↑ باهنر، یاران امام به روایت اسناد ساواک، شهید محمدجواد باهنر، ۳۰۰.
- ↑ محتشمی‌پور، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ج۱، ص۷۷.
- ↑ محتشمی‌پور، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ج۱، ص۷۹.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۱۹۹.
- ↑ باهنر، یاران امام به روایت اسناد ساواک، شهید محمدجواد باهنر، ۳۰۰.
- ↑ یادنامه استاد علامه کرباسچیان؛ مجموعه مقالات به مناسبت بزرگداشت پنجاهمین سال تأسیس مدرسه علوی، ص۷۰؛ «وصایای استاد: وصیت نامه فرهنگی - تربیتی استاد علامه کرباسچیان».
- ↑ محتشمی‌پور، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ج۱، ص۷۸.
- ↑ محتشمی‌پور، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، ص۷۷-۷۹.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ج۲، ص۴۹۳.
- ↑ «آشنایی با مدرسه علوی؛ مدرسه‌ای که با اقامت چند روزه امام(ره) در آن، جاودانه شد»، ایسنا.
- ↑ «آشنایی با مدرسه علوی؛ مدرسه‌ای که با اقامت چند روزه امام(ره) در آن، جاودانه شد»، ایسنا.
- ↑ منصوری، خاطرات جواد منصوری، ص۲۴؛ «نقش مدرسه علوی در تربیت نیروهای فرهنگی و انقلابی»، جام جم آنلاین.
- ↑ شفیق، مدرسه رفاه مسند مهر انقلاب، خاطرات حبیب‌الله شفیق از کمیته استقبال امام‌خمینی، ص۱.
- ↑ شفیق، مدرسه رفاه مسند مهر انقلاب، خاطرات حبیب‌الله شفیق از کمیته استقبال امام‌خمینی، ص۸؛ دانش‌منفرد، مصاحبه، ص۱۰.
- ↑ دانش‌منفرد، مصاحبه، روزنامه ایران، ص۱۰؛ هاشمی، خاطرات محمد هاشمی، ص۲۴۷-۲۴۸.
- ↑ خلخالی، خاطرات آیت‌الله خلخالی، ص۲۷۷؛ مهدوی کنی، خاطرات آیت‌الله مهدوی کنی، ص۱۹۶.
- ↑ ناطق نوری، خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر ناطق نوری، ج۱، ص۱۶۳-۱۶۴.
- ↑ روزشمار تاریخ معاصر ایران (جمهوری اسلامی ایران)، ج۱، ص۳۲۸.
- ↑ فرهودی، «رمز خلوص، به‌یاد قائد عظیم‌الشان و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران»، مجله حضور، ص۳۳۱.
- ↑ کشمیری، روزنامه ایران، ص۱۱.
- ↑ مؤسسه تنظیم، محضر نور، فهرست دیدارهای امام‌خمینی.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ج۶، ص۱۹۹.
- ↑ امام‌خمینی، صحیفه امام، ج۶ ص۲۰۴.
- ↑ دایره‌المعارف انقلاب اسلامی، ص۲۹۶.
- ↑ «شرح حال استاد»، مرکز تدوین و نشر آثار علامه کرباسچیان.
- ↑ نصیری، اثرآفرینان، ج۴، ص۱۹۳.
- ↑ سبحانی، سیمای فرزانگان، ج۸، ص۴۹۸.
منابع
- امام‌خمینی، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۷ش.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، لبنان،دار الأضواء، چ۳، ۱۴۰۳ق.
- باهنر، محمدجواد، یاران امام به روایت اسناد ساواک، شهید محمدجواد باهنر، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- بروجردی، سید حسین، الرسائل الفقیه، قم، موسسة آیت الله العظمی بروجردی، بی‌تا.
- جواهر کلام، عبد الحسین، تربت پاکان قم، قم، انصاریان، چ۱، ۱۴۲۴ق.
- خلخالی، صادق، خاطرات آیت‌الله خلخالی، تهران، سایه، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- دانش‌منفرد، علی، مصاحبه، روزنامه ایران، ۲۳/۱۱/۱۳۹۲ش.
- دائره‌المعارف انقلاب اسلامی، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.
- ربانی، جعفر، تربیت علوی، در مجله رشد معلم، دوره ۳۳، ش۴، ۱۳۹۳ش.
- رسائل علامه کرباسچیان، در ماهنامه کتاب ماه دین، شماره ۸ (پیاپی ۸۰، خرداد ۱۳۸۳).
- روزشمار تاریخ معاصر ایران(جمهوری اسلامی ایران)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، پاییز ۱۳۹۲ش.
- سبحانی، جعفر، سیمای فرزانگان، قم، موسسه امام صادق، ۱۳۸۶ش.
- شفیق، حبیب‌الله، مدرسه رفاه مسند مهر انقلاب، خاطرات حبیب‌الله شفیق از کمیته استقبال امام‌خمینی، روزنامه رسالت، ۱۲/۱۱/۱۳۸۴ش.
- طباطبایی، محمدحسین، تعالیم اسلام، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
- فرهودی، محمود، رمز خلوص، به‌یاد قائد عظیم‌الشان و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، امام‌خمینی، مجله حضور، شماره ۱۸، ۱۳۷۵ش.
- کرباسچیان، علی‌اصغر، وصایای استاد: وصیت‌نامه فرهنگی - تربیتی استاد علامه کرباسچیان، تهران، آفاق، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش.
- کرمی‌پور، حمید، کارنامه سیاسی و فرهنگی دبیرستان‌های کمال نارمک، رفاه و علوی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- کشمیری، محمدجواد، مصاحبه، روزنامه ایران، ۱۸/۱۱/۱۳۸۹ش
- لطیفی پاکده، لطفعلی، تحلیل انقلاب اسلامی، بی‌جا، نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران، بی‌تا.
- محتشمی‌پور، علی‌اکبر، خاطرات علی‌اکبر محتشمی‌پور، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش.
- مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی فارسی، تهران، بی‌نا، چ۱، ۱۳۵۰ش.
- منصوری، جواد، خاطرات جواد منصوری، تهران، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
- مهدوی کنی، محمدرضا، خاطرات آیت‌الله مهدوی کنی، تدوین غلامرضا خواجه سروی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۷ش.
- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، محضر نور، فهرست دیدارهای امام‌خمینی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۲ش.
- میری، سید عباس، تطور شیوه بیان احکام، در شکوه فقاهت؛ یادنامه مرحوم آیت‌الله بروجردی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
- ناطق نوری، علی‌اکبر، خاطرات حجت‌الاسلام و المسلمین علی‌اکبر ناطق نوری، تدوین مرتضی میردار، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
- نصیری، محمد(زیر نظر)، اثر آفرینان، تهران، انجمن علمی آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۴ش.
- هاشمی، محمد، خاطرات محمد هاشمی، به کوشش فاطمه یابنده، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
- یادنامه استاد علامه کرباسچیان؛ مجموعه مقالات به مناسبت بزرگداشت پنجاهمین سال تأسیس مدرسه علوی، تهران، مرکز تدوین و نشر آثار علامه کرباسچیان، ۱۳۸۶ش.
- یزدانی، عباس، «مروری بر رساله‌های عملیه (۲)»، مجله فقه، شماره ۱۵، ۱۳۸۹ش.
- «آشنایی با «مدرسه علوی»؛ مدرسه‌ای که با اقامت چند روزه امام(ره) در آن»، جاودانه شد ایسنا؛
- «جامع الفروع تا توضیح‌المسائل: رسالۀ عملیه به سبک کنونی را چه کسی پایه گذارد؟»، وب‌گاه شفقنا؛
- «شرح حال استاد»، مرکز تدوین و نشر آثار علامه کرباسچیان.
- «نقش مدرسه علوی در تربیت نیروهای فرهنگی و انقلابی»، جام جم آنلاین.
نویسنده: محمد رجائی‌نژاد