علی جنتی

علی جنتی

شناسنامه
نام کامل	علی جنتی
نسب	فرزند احمد جنتی
زادروز	۳ تیر ۱۳۲۸ش
شهر تولد	اصفهان
کشور تولد	ایران
خویشاوند سرشناس	احمد جنتی (پدر)
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	سیاستمدار، دیپلمات، مدیر فرهنگی
اطلاعات سیاسی
پست‌ها	وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در کویت، مشاور وزیر امور خارجه؛ معاون سیاسی وزارت کشور، عضو شورای سرپرستی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران؛ استاندار خوزستان و خراسان؛ رئیس دفتر جانشین فرماندهی کل قوا
اطلاعات علمی و مذهبی
اساتید	سیدموسی شبیری زنجانی، یوسف صانعی، آذری قمی
تالیفات	چندین کتاب و مقاله در حوزه سیاست خارجی

علی جنّتی (زادۀ ۳ تیر ۱۳۲۸ش) از مبارزان پیش از پیروزی انقلاب (۱۳۵۷)، سیاستمدار، دیپلمات ایرانی و مدیر فرهنگی جمهوری اسلامی است که در دوران نظام جمهوری اسلامی در پست‌های گوناکونی خدمت کرده است. از عضویت در سپاه از سال ۱۳۵۸ش تا مشاور سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری (مرداد ۱۳۹۶ تا آبان ۱۳۹۷). او تحصیلات حوزوی دارد و تا سال ۱۳۵۲ش لباس روحانیت بر تن داشت.

زندگی شخصی

علی جنتی سال ۱۳۲۸ش در اصفهان زاده شد. پدر او، احمد جنتی، از شاگردان امام‌خمینی و روحانیان فعال و مخالف حکومت پهلوی بود که بعدها به عضویت شورای نگهبان و ریاست آن رسید. در دوران کودکی ـ دهۀ سی ـ به همراه پدر به قم مهاجرت کردند.

علی، دانش‌اندوزی را از مکتب‌خانه‌های قم آغاز کرد. سپس به مدرسه‌های دولتی رفت و مدرک سیکل را از مدرسۀ حکمت قم گرفت. سال ۱۳۴۳ با مدرک سیکل وارد حوزۀ علمیه و در مدرسۀ حقانی قم مستقر شد. هم‌زمان تحصیلات جدید را نیز خواند و از دبیرستان دین و دانش قم دیپلم گرفت.

علی جنتی در طول ۱۰ سال حضور در مدرسۀ حقانی و حوزه علمیۀ قم از استادان بزرگ بهره برد. پس از اتمام دوره سطح، دروس خارج فقه و اصول را نزد سیدموسی شبیری زنجانی، یوسف صانعی، آذری قمی و... فراگرفت. از سال ۱۳۴۷ لباس روحانیت پوشید و با سفر به شهرها و روستاها کار تبلیغی خود را آغاز کرد. تااین‌که سال ۱۳۵۲ به‌دلیل تحت تعقیب بودن و سفرهای مبارزاتی به خارج از کشور لباس روحانیت را درآورد. البته پس از پیروزی انقلاب نیز گاهی به تناسب و نیار لباس روحانیت به تن می‌کرد.

علی جنتی سال ۱۳۵۵ با گذرنامۀ غیرایرانی و لباس مبدل از لبنان وارد ایران شد. یک ماهی ایران بود. در این مدت با یک دختر ایرانی که از دانشجویان دانشگاه لبنان بود، ازدواج کرد و هر دو به لبنان برگشتند.

زندگی سیاسی و مبارزاتی

فضای مذهبی خانواده و ارتباط نزدیک پدر با روحانیان مبارز، حضور در مدرسۀ حقانی و دبیرستان دین و دانش، از همان سال‌های نوجوانی، علی را با مسائل سیاسی، مبارزه و اندیشه‌های امام‌خمینی آشنا کرد و به تدریج در شبکه‌های توزیع اعلامیه‌ها و پیام‌های ایشان مشارکت یافت. فعالیت‌های سیاسی او موجب شد که تحت مراقبت سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) قرار گیرد. به گفته خودش، شرکت در جلسات مذهبی، توزیع اعلامیه‌های امام‌خمینی و همکاری با نیروهای انقلابی، بارها زمینه تعقیب امنیتی وی را فراهم کرد. در سال‌های پایانی دهه ۱۳۴۰ و آغاز دهه ۱۳۵۰، فشار ساواک بر فعالان مذهبی افزایش یافت و بسیاری از آنان ناچار به خروج از کشور شدند.

علی جنتی هم که علاوه بر فعالیت‌های مذهبی و مبارزات سیاسی، وارد مبارزات مسلحانه با رژیم شده بود، به‌ناچار ایران را ترک کرد و از راه پاکستان راهی لبنان و سوریه شد. تا ضمن ادامه فعالیت سیاسی، با امام‌خمینی که پس از تبعید در نجف اقامت داشت، ارتباط مستقیم برقرار کند.

لبنان در آن زمان، به‌ویژه پس از حضور گسترده نیروهای فلسطینی، به یکی از مهم‌ترین مراکز فعالیت گروه‌های اسلامی و انقلابی منطقه تبدیل شده بود. اقامت وی در لبنان، فرصت آشنایی نزدیک با ساختارهای مبارزاتی فلسطینیان و نیز شخصیت‌های برجسته شیعه لبنان را فراهم کرد.

علی جنتی نزدیک به چهار سال در لبنان ماند و به فعالیت‌های مبارزاتی و سیاسی خود ادامه داد. در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی، علی جنتی همچنان در خارج از کشور به فعالیت ادامه داد و از طریق شبکه‌های مرتبط با دفتر امام‌خمینی، در انتقال پیام‌ها و هماهنگی میان نیروهای مبارز مشارکت داشت. پس از خروج امام‌خمینی از عراق و اقامت ایشان در نوفل‌لوشاتوی فرانسه در سال ۱۳۵۷، بسیاری از نیروهای فعال خارج از کشور برای هماهنگی با دفتر امام به فرانسه رفت‌وآمد داشتند. جنتی نیز در خاطرات خود به بخشی از این ارتباطات و فضای حاکم بر روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اشاره کرده است.

زندگی سیاسی و اجتماعی پس از پیروزی انقلاب اسلامی

با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، علی جنتی پس از سال‌ها کنشگری‌های سیاسی در خارج از کشور به ایران بازگشت و فعالیت خود را در ساختار سیاسی و اجرایی جمهوری اسلامی آغاز کرد. گذشتۀ همکاری و پیوند وی با نیروهای فعال نهضت اسلامی در خارج از کشور و آشنایی با مسائل منطقه، موجب شد که از همان سال‌های نخست انقلاب در مسئولیت‌های اجرایی و سیاسی به کار گرفته شود.

جنتی که از همان نخستین روزهای پیروزی وارد ایران شده بود، به همراه دیگر هم‌رزم‌هایش به تشکیل کمیته‌های انقلاب و سپس سپاه دست زدند. تا آنجاکه وی به دستور سیدمحمد بهشتی دوباره لباس روحانیت پوشید و برای راه‌اندازی دفتر حزب جمهوری اسلامی کرمانشاه به آنجا رفت و تا پایان سال ۱۳۵۸ همانجا ماند. از سال ۱۳۵۹ با دعوت دوست دیرینش محمد غرضی که استاندار خوزستان شده بود، مسئولیت صداوسیمای این استان را پذیرفت که همزمان با آغاز جنگ تحمیلی بود.

جنتی دی‌ماه همان سال پس از تصویب قانون اداره صداوسیما، از سوی سیدمحمد بهشتی به عنوان نماینده قوه قضاییه در شورای سرپرستی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران معرفی شد و تا سال ۱۳۶۲ به‌عنوان عضو شورا و در مقطعی به‌عنوان مدیر شبکه اول سیما خدمت کرد. جنتی در سال ۶۳ استانداری خوزستان را بر عهده گرفت و تا سال ۱۳۶۷ در آنجا خدمت کرد. پس از آن مدتی ریاست دفتر جانشین فرماندهی کل قوا، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی را تجربه کرد. با ریاست‌جمهوری ایشان، جنتی استاندار خراسان شد و تا شهریور سال ۱۳۷۱ در آنجا خدمت کرد.

پس از پایان دوره مسئولیت در خراسان، از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۷ معاون بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. سپس تا سال ۱۳۸۵ سفیر جمهوری اسلامی ایران در کویت بود. با پایان دورۀ سفارت و بازگشت به کشور مشاور وزیر امور خارجه و از سال ۱۳۸۴ معاون سیاسی وزارت کشور را پذیرفت. از سال ۱۳۸۹ نیز پژوهشگر سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده که تاکنون در حوزه سیاست خارجی چندین کتاب و مقاله تألیف و ترجمه کرده است. از ویژگی‌های کارنامه سیاسی علی جنتی، حضور هم‌زمان در حوزه‌های امنیتی، اجرایی، دیپلماتیک و فرهنگی، به‌ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است.

او در دورۀ ریاست‌جمهوری حسن روحانی با رای مجلس به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزیده شد و فعالیت خود را به عنوان شانزدهمین وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد. وی در دوره وزارت بر اجرای قانون، حمایت از فعالیت‌های قانونی اصحاب فرهنگ و هنر، کاهش مداخلات غیرقانونی در امور فرهنگی و افزایش تعامل میان دولت و جامعه فرهنگی تأکید کرد. اما هم‌زمان انتقادهایی نیز از سوی برخی نهادها، رسانه‌های اصولگرا و گروهی از نمایندگان مجلس مطرح شد که معتقد بودند وزارت فرهنگ در برخی حوزه‌ها از رویکردهای پیشین فاصله گرفته است. در نهایت، علی جنتی در مهرماه ۱۳۹۵ از سمت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کناره‌گیری کرد.

آشنایی با امام‌خمینی

یکی از ابعاد مهم زندگی سیاسی علی جنتی، آشنایی و ارتباط نزدیک او با امام‌خمینی و بسیاری از مبارزان و شخصیت‌های برجسته انقلاب اسلامی است. وی از ۶ـ۷ سالگی با نام و چهرۀ امام‌خمینی آشنا شد و از همان سال‌های ۳۷ـ۳۸ که پدرش شاگرد امام‌خمینی بود، او به همراهش در برخی کلاس‌های درسِ مسجد سلماسی شرکت می‌کرد. سال‌های نخست دهۀ چهل نیز به همراه مردم و دیدارکنندگان خاص و عام به منزل امام‌خمینی رفته و پای صحبت‌های او می‌نشست. با آغاز نهضت و آشنایی با محمد منتظری و دیگر جوانان مبارز، همراه آنان شد و در چاپ و پخش اعلامیه‌های امام‌خمینی نقش فعالی داشت. گاه به همراه پدر و دوستان پدر در مهمانی‌هایی که امام‌خمینی حضور داشت، حاضر می‌شد و از نزدیک با اندیشه‌های ایشان آشنا می‌شد. با دستگیری امام‌خمینی در خرداد ۴۲ او به حمایت از او وارد سیاست و مبارزه شد و به اندازۀ توان فعالیت کرد و پس از آزادی ایشان در فروردین ۴۳ نیز ارتباط نزدیک‌تر شد.

گزارش‌های ساواک و احکام دستگیری علی جنتی از سوی ساواک به واحدهای اجرایی آن دوره، عکس‌های مربوط به ایشان با امام‌خمینی در عراق نمونه‌های گویای پیوند جنتی با امام‌خمینی است. علی جنتی علاوه بر دیدارهایی که پیش از انقلاب در نجف و پاریس با امام‌خمینی داشت. پس از پیروزی انقلاب نیز بارها به دیدار امام‌خمینی شتافت و گاه از ایشان رهنمودهایی نیز گرفت. ازجمله، در زمینۀ موسیقی تذکر گرفت که «به گونه‌ایی عمل نشود که سر و صدای علمای بلاد برخیزد.» امام‌خمینی گاهی هم از طریق فرزندش سیداحمد به علی جنتی دربارۀ برنامه‌های صداوسیما سفارش می‌کرد.

منابع

نویسنده: محمد رجائی‌نژاد