محمدتقی آملی
محمدتقی آملی (۱۲۶۶–۱۳۵۰ش) فقیه و فیلسوف و از علمای برجسته تهران. حاشیه بر شرح منظومهٔ سبزواری و شرح بر کتاب عروة الوثقی از جمله آثار مشهور او بهشمار میآید.
محمدتقی آملی در دوره پهلوی با صدور اعلامیه همراه با علمای دیگر، به برخی مواضع و رفتارهای حکومت وقت اعتراض نمود. اعتراض دربارهٔ شناسایی رژیم اشغالگر قدس از سوی رژیم شاه از جمله این اعتراضات بود.
محمدتقی آملی در دوران دستگیری امامخمینی در سال ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ش، برای آزادی ایشان تلاش نمود و در این راستا نامهای به سید شهابالدین مرعشی نجفی نوشت. همچنین امامخمینی در سال ۱۳۴۳ش با ارسال تلگرافی به محمدتقی آملی مندرجات سرمقاله روزنامه اطلاعات مبنی بر تفاهم روحانیت با دولت و موافقت روحانیت با انقلاب سفید را تکذیب کرد.
معرفی و جایگاه
محمدتقی آملی (۱۳۰۴–۱۳۹۱ق)، فقیه امامی، فرزند مولا محمد آملی، در تهران متولد شد و مقدمات علوم را نزد پدر آموخت. پس از آن نزد عالمان دیگری مانند شیخ عبدالنبی نوری و میرزا حسن کرمانشاهی درس خواند.[۱] در ۱۳۴۰ق به نجف اشرف رفت و تا ۱۳۵۳ق از محضر استادانی چون میرزای نایینی، آقا ضیاء عراقی (اراکی) و سید ابوالحسن اصفهانی بهره یافت و به مقامات عالی رسید.[۲] وی اخلاق را نزد سیدعلی قاضی فراگرفت.[۳] آملی سپس به تهران بازگشت[۴] و به تألیف و تدریس منقول و معقول مشغول شد.[۵] وی در تهران مسجد و مدرسه مجدالدوله را اداره میکرد و از علمای برجسته تهران شمرده میشد.[۶] آملی در سال ۱۳۹۱ قمری در تهران درگذشت[۷] و در حرم امام رضا(ع) مقبره میرزاحسین فقیه سبزواری دفن شد.[۸]
محمدتقی آملی را عالمی بزرگ، مسلط به فلسفه و روی گردان از دنیا معرفی کرده اند[۹] وی فقیهی گوشهنشین بود و از پذیرفتن مسئولیت گریزان بود[۱۰] و هیچ ارتباطی با کارهای دولتی و سیاسی نداشت و حتی پیشنهاد استادی دانشگاهی را قبول نکرد.[۱۱] آملی تا پایان زندگی نیز از نوشتن رسالهٔ فتوایی خودداری کرد. جمعی از فقهای فاضل از محضرش بهره میبردند و بسیار گرامیاش میداشتند.[۱۲] دربارهٔ فضائل اخلاقی آملی گفتهاند وی به نماز اول وقت و روزه و کارهای خیر بسیار اهتمام داشت و بسیار فروتن و خوشاخلاق[۱۳] اهل قناعت و صبور در دشواریها بود.[۱۴]
حسن حسنزاده آملی، عبدالله جوادی آملی، سید محمود طالقانی، مهدی محقق و اکبر ثبوت از جمله شاگردان محمدتقی آملی به شمار میروند.[۱۵]
تألیفات
محمدتقی آملی در طی زندگی علمی خود کتابهای زیادی نگاشت. از جمله این آثار عبارتند از: حاشیه بر شرح منظومهٔ سبزواری، حاشیه بر شرح اشارات ابوعلی، حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری، شرح عروة الوثقی، کتاب الصّلوة (تقریرات میرزای نایینی)،[۱۶] رسالة فی الرضاع، رسالة فی الرهن، رسالة فی الوصیة، رسالة فی أصالة الصحة فی الید، رسالة فی قاعدة لاضرر، خداشناسی (چاپ شده در پنج جزء)، به زبان فارسی در مباحث توحید و صفات خداوند متعال[۱۷] و حیات جاوید (دروس اخلاق).[۱۸]
موضعگیریهای سیاسی در دوره پهلوی
محمد تقی آملی در مقاطع مختلف، در برخورد با جریانهایی که بر خلاف مصالح اسلام و مسلمین بوده است، همگام با دیگر علما، علناً موضعگیری کرده و طی صدور اعلامیههای فردی و جمعی به روشنگری مردم پرداخته است. از نمونههای بارز این اعلامیهها، اعتراض علیه رژیم پهلوی در سال ۱۳۲۸ش است که طی نامهای، از طرف هیئت علمیه تهران، توسط ۴۵ نفر از چهرههای دینی و اعاظم از علما و مراجع، خطاب به شاه دربارهٔ مجلس مؤسسان و تغییر بعضی از مواد قانون اساسی، ابلاغ شد.[۱۹]
در سال ۱۳۳۹ش، آیتالله آملی و جمعی از علمای دیگر طی اعلامیه شدید اللحنی اعتراض خود را، دربارهٔ شناسایی رژیم اشغالگر قدس از سوی رژیم شاه به اطلاع جهانیان رساندند. همچنین در سال ۱۳۴۱ش، اطلاعیه مهمی، که حاوی بیش از یکصد امضاء است و در صدر امضاءکنندگان محمد تقی آملی بود، خطاب به امت اسلامی دربارهٔ انجمنهای ایالتی و ولایتی، صادر گردید و در این اطلاعیه مردم را نسبت به مقدرات و سرنوشت آنان که توسط رژیم شاه رقم میخورد، آگاه کردند و متذکر شدند که طبق مصوبات شاه در انتخابات انجمنهای ایالتی و ولایتی شرط اسلامیت را حذف و با این عمل، مخالفین دین را مسلط بر سرنوشت مسلمانان نمودند. محمدتقی آملی در خرداد ۱۳۴۶ نیز طی صدور بیانیهای به دفاع از مردم مظلوم فلسطین برخاسته و تجاوز نظامیان صهیونیست به سرزمین فلسطین را محکوم کردند.[۲۰]
اعلام عزای عمومی در نوروز ۱۳۴۲
امامخمینی در پایان اسفند ۱۳۴۱ در نامهای خطاب به محمدتقی فلسفی، از وی، میرزااحمد آشتیانی و محمدتقی آملی درخواست کرد در اعلامیهای، صدمات استبداد پهلوی بر اسلام را افشا و اعمال فریبنده دولت را محکوم کنند. محتوای اعلامیه پیشنهادی از سوی امامخمینی، اعلام عزای عمومی نوروز ۱۳۴۲ به دلیل صدماتی بود که در سال ۱۳۴۱ رژیم پهلوی به اسلام وارد کرده بود.[۲۱] محمد تقی آملی متعاقب نامه امامخمینی خطاب به مردم نوشت: روحانیون امسال عزا دارند، جلوس ندارند.[۲۲]
تلاش برای آزادی امامخمینی
محمدتقی آملی در دوران دستگیری امامخمینی در سال ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ش، برای آزادی ایشان نامهای به مرعشی نجفی نوشت و در آن کارهایی که همراه با دیگر علما برای آزادی امام انجام دادند را شرح داد و از ایشان درخواست نمود اگر امام آزاد نشد، در قم برای آزادی ایشان با دیگر علما تلاش کنند.[۲۳]
تلگراف امامخمینی به محمد تقی آملی (تکذیب سر مقاله روزنامه اطلاعات)
امامخمینی در سال ۱۳۴۳ش با ارسال تلگرافی به محمدتقی آملی مندرجات سرمقاله روزنامه اطلاعات مبنی بر تفاهم روحانیت با دولت و موافقت روحانیت با انقلاب سفید را تکذیب کرد. امام در این تلگراف خطاب به آملی مینویسد مطالبی که در روزنامهٔ اطلاعات راجع به موافقت روحانیون با مقاصد دولت درج شده بود را نزد علمای اعلام تهران تکذیب کنند. [۲۴]
در پی دیدار حسن پاکروان رئیس ساواک با امامخمینی در ایام اقامت اجباری در قیطریه، روزنامهٔ اطلاعات، خبر جعلی «توافق روحانیون و رژیم» را به چاپ رساند که مورد اعتراض امامخمینی و دیگر علما قرار گرفت و تکذیب شد.[۲۵]
پانویس
- ↑ مولوی، «آملی، شیخ محمدتقی»، ج۲، ذیل مدخل.
- ↑ سبحانی، و دیگران، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، ص۶۳۷.
- ↑ طالعی، مقدمه بر «شرح حال خودنوشت آیتالله محمدتقی آملی»، ص۲۵۷.
- ↑ مولوی، «آملی، شیخ محمدتقی»، ج۲، ذیل مدخل.
- ↑ مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۱۸.
- ↑ سبحانی، و دیگران، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، ص۶۳۷؛ «بهترین دوستان آیتالله محمدتقی آملی از افراد مستضعف جامعه بودند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۱۸.
- ↑ طالعی، مقدمه بر «شرح حال خودنوشت آیتالله محمدتقی آملی»، ص۲۵۷.
- ↑ سبحانی، و دیگران، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، ص۶۳۷.
- ↑ مولوی، «آملی، شیخ محمدتقی»، ج۲، ذیل مدخل.
- ↑ «بهترین دوستان آیتالله محمدتقی آملی از افراد مستضعف جامعه بودند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ مولوی، «آملی، شیخ محمدتقی»، ج۲، ذیل مدخل.
- ↑ «بهترین دوستان آیتالله محمدتقی آملی از افراد مستضعف جامعه بودند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ طالعی، مقدمه بر «شرح حال خودنوشت آیتالله محمدتقی آملی»، ص۲۵۷.
- ↑ ثبوت، «محمد تقی آملی حکیم فقیه: زندگینامه خودنوشت»، ص۷۱.
- ↑ مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۶۱۸؛ مولوی، «آملی، شیخ محمدتقی»، ج۲، ذیل مدخل.
- ↑ سبحانی، و دیگران، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، ص۶۳۸.
- ↑ ثبوت، «محمد تقی آملی حکیم فقیه: زندگینامه خودنوشت»، ص۷۱.
- ↑ «موضعگیریهای سیاسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «موضعگیریهای سیاسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱، ص۱۵۵.
- ↑ «موضعگیریهای سیاسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «موضعگیریهای سیاسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱، ص۲۷۶.
- ↑ امامخمینی، صحیفه امام، ج۱، ص۲۷۶.
منابع
- امامخمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ۱۳۸۹ش.
- «بهترین دوستان آیتالله محمدتقی آملی از افراد مستضعف جامعه بودند»، خبرگزاری مهر، انتشار: ۲۰ تیر ۱۳۹۴ش، بازدید: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش.
- ثبوت، اکبر، «محمد تقی آملی حکیم فقیه: زندگینامه خودنوشت»، کتاب ماه فلسفه، شماره ۱۸، اسفند ۱۳۸۷ش.
- سبحانی، جعفر؛ اللجنة العلمية فى مؤسسة الإمام الصادق، موسوعة طبقات الفقهاء، مؤسسه امام صادق، چ اول، ۱۴۱۸ق.
- طالعی، عبدالحسین، «شرح حال خودنوشت آیت الله محمدتقی آملی»، کتاب شیعه، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۰ش.
- مطهری، مرتضی، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، صدرا، بیتا.
- «موضعگیریهای سیاسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، انتشار: ۳ شهریور ۱۴۰۰ش، بازدید: ۲۴ تیر ۱۴۰۵ش.
- مولوی، محمدعلی، «آملی، شیخ محمدتقی»، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، بیتا.