عبدالمجید معادیخواه

عبدالمجید معادیخواه از روحانیون انقلابی، مبارز و نویسنده است. از دوران نوجوانی، در قم با امام‌خمینی آشنا و به او علاقه‌مند شد. در دوران تبعید امام‌خمینی با ایشان ارتباط داشت و خود نیز در جریان مبارزه با حکومت پهلوی دو بار بازداشت و زندانی و دو بار هم تبعید شده است. وی نخستین کسی بود که ده روز، ۱۲ بهمن (ورود امام‌خمینی به ایران) تا ۲۲ بهمن (پیروزی انقلاب) را دهه فجر نامید. عبدالمجید پس از پیروزی انقلاب در پست‌های گوناگونی فعالیت کرده است. ازجمله: قاضی شرع دادگاه انقلاب و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است.

زندگی

عبدالمجید معادیخواه از روحانیون انقلابی و مبارز، سال ۱۳۲۶ش در شهر قم چشم به جهان گشود. تبارش کرمانشاهی بود. برای همین پدرش بیشتر در کرمانشاه کاسبی می‌کرد و دوران دوری از پدر به‌گونه‌ای می‌گذشت که ناچار بود برای کمک به خانواده، کار کرده و کمک حال مادر باشد. او خواندن و نوشتن را از کودکی در مکتب‌خانه آغاز کرد. سپس به مدرسه گلکار قم رفت و دوران شش‌سالۀ دبستان را گذراند. نوجوانی را با آموزش متون دینی و حوزوی آغاز کرد و از سال ۱۳۳۸ به حوزه علمیه رفت. مقدمات، ادبیات، دورۀ سطحِ فقه و اصول را نزد استادان برجسته آن زمان گذراند. بعدها از محضر آیات: فشارکی، ستوده، محقق داماد و حائری نیز بهرمند شد.

وی اهل قلم بود و چندین اثر تألیفی دارد. همچنین در روزنامه‌های گوناگون مقالاتی نوشته است. کتاب‌های فرهنگ آفتاب، خورشید بی‌غروب نهج‌البلاغه، خط و فرهنگ حکومت اسلامی (شرح و تفسیری بر فرمان امام علی(ع) به مالک اشتر)، خط و فرهنگ رژیم‌های استکباری (شرح و تفسیری بر خطبه قاصعه)، فروغ بی‌پایان، شکوه تنهایی در سکوت ربذه (زندگی‌نامه ابوذر غفاری)، مجموعه تاریخ اسلام و... از جمله نوشته‌های معادیخواه است.

آشنایی با امام‌خمینی

عبدالمجید از همان دوران نوجوانی در مهمانی‌های خانۀ عمویش با نام حاج‌آقا روح‌الله آشنا شده بود؛ اما نخستین گرایش به سیاست و امام‌خمینی را از خواندن اعلامیه ۲۸ مهر ۱۳۴۱ ایشان به اسدالله علم احساس کرد. به‌گونه‌ای که خود می‌گوید: پس از خواندن آن اعلامیه خوی مبارزه و گرایش به سیاست در من جوانه زد و روزبه‌روز رشد کرد. پس از این تجربه، تلاش کرد در سخنرانی‌های امام‌خمینی شرکت نماید و پیام‌های او را بخواند و همین زمینه نزدیکی معادیخواه به امام‌خمینی و دیگر انقلابیون را آماده کرد.

کنشگری سیاسی و تبعید

معادیخواه برای حضور در بیت امام‌خمینی و سخنرانی‌های ایشان از هر فرصتی بهره می‌گرفت؛ اما با تبعید امام‌خمینی احساس خسران کرد؛ ولی دست از مبارزه نکشید و ناامید نشد و به مبارزه و ارتباط با مبارزان ادامه داد. خرداد ۱۳۴۷ نامه‌ای به امام‌خمینی نوشت و ضمن ابراز دل‌تنگی، در مسائل علمی راهنمایی خواست. امام‌خمینی نیز در پاسخ نوشت: «شما عجالتاً مشغول تحصیلات در رشته‌های دیگر باشید تا در موقع خود، خداوند هدایت می‌فرماید. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. راجع به تشرف اینجا برای زیارت، با داشتن تذکره مانع ندارد.»

وی در جریان مبارزات علیه رژیم پهلوی از سال ۱۳۴۶ تا زمان پیروزی انقلاب دو بار بازداشت شد و سه سال و چند ماه را در زندان‌های قصر، اوین و قزل‌قلعه گذراند. پس از آزادی از زندان، دو باری هم تبعید به گنبدکاووس، سیرجان و جیرفت را تجربه کرد. عمده فعالیت‌های معادیخواه حضور در هیئت‌های مذهبی و انقلابی، به‌ویژه هیئت انصارالحسین و منبرهای انقلابی و روشنگرانه وی در آن دوران بوده است.

دوران نظام جمهوری اسلامی

عبدالمجید معادیخواه پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، نخستین کسی بود که ده روز پس از ورود امام‌خمینی به ایران تا روز ۲۲ بهمن را دهه فجر نامید. همچنین در سال‌های نخست پس از انقلاب قاضی شرع دادگاه انقلاب و بعدها وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت اول میرحسین موسوی بوده است. همچنین از اعضای اصلی شورای هماهنگی تبلیغات و مسئولیت هماهنگی تبلیغات خارج از کشور را برعهده داشته است. معادیخواه برای دیدار با امام‌خمینی از هر فرصتی استفاده می‌کرد و در دیدارهای گروهی حاضر می‌شد. او در شهریور سال ۱۳۵۸ با فرمان امام‌خمینی مامور بررسی وضعیت کردستان شد، و در سال ۱۳۵۹ قاضی دادگاه گروهک فرقان بود؛ چنان که ریاست سه جلسه از دادگاه‌های انقلاب، در پرونده محاکمه محمدتقی شهرام از رهبران سازمان پیکار را نیز به عهده داشت.

از دیگر مسئولیت‌های وی پس از انقلاب می‌توان به نمایندگی ایشان در تبلیغات خارج از کشور نیز اشاره کرد. همچنین در اولین دوره مجلس شورای اسلامی به عنوان منتخب مردم تهران وارد مجلس شد. معادیخواه در کابینه باهنر، مهدوی کنی و میرحسین موسوی وزارت ارشاد را بر عهده داشت. به دنبال استعفا از وزارت ارشاد، وارد عرصه پژوهش و تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی شد و مسئولیت «بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران» و مدیرمسئولی نشریه «یاد» را بر عهده گرفت. بنیاد تاریخ در سال ۱۳۶۲ با پشتیبانی معنوی و مالی علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی پایه‌گذاری شد و تاکنون در جمع‌آوری اسناد و تدوین و نشر تاریخ انقلاب، پژوهش در مورد رجال انقلاب و همچنین تحلیل مقایسه‌ای انقلاب‌های جهان با انقلاب اسلامی فعال بوده است.

منابع

محمد رجائی نژاد