حکمت کلامی (کتاب)
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان | حکمت کلامی |
| نام‌کتاب‌به‌فارسی | حکمت کلامی |
| نویسنده | باقر صاحبی |
| موضوع | کلام اسلامی، آرای کلامی امام‌خمینی |
| سبک | پژوهشی، تحلیلی و انتقادی |
| زبان | فارسی |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | مؤسسه چاپ و نشر عروج |
| تاریخ نشر | ۱۴۰۵ش |
| نوع رسانه | کتاب |
حکمت کلامی، کتابی به قلم باقر صاحبی است که به تبیین و شرح آراء کلامی امام‌خمینی می‌پردازد. این کتاب در سال ۱۴۰۵ توسط مؤسسه چاپ و نشر عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی منتشر شده است.
مؤلف
باقر صاحبی، متولد ۱۳۵۶ شمسی، استاد سطوح عالیه حوزه علمیه قم، متخصص فلسفه و عرفان دارای آثار فراوانی از جمله الهادیه، اوج معرفت، حکمت معنوی، اسرار ملکوت، انوار حکمت و قریب به ۱۲۰ مقاله علمی پژوهشی و تخصصی است.[۱]
محتوا
کتاب حکمت کلامی، کتابی در زمینه معرفی آراء کلامی امام‌خمینی می‌باشد، در این کتاب آمده است؛ دانش علم کلام یکی از امهات علوم اسلامی است که در اولین سده ظهور اسلام تولد یافت و از آن زمان تاکنون با وجود فراز و نشیب‌های بسیار، همواره در جامعه اسلامی و مجامع علمی جهان اسلام حضور جدی داشته است، مسائل این دانش، متکفل اعتقادات اسلامی است و ازاین‌رو، اندیشمندان اسلامی هیچ گاه به کلام اسلامی به مثابه یک رشته علمی محض نگاه نکرده‌اند، بلکه از سر دین باوری و به عنوان یک تکلیف دینی و الهی در این وادی گام نهاده‌اند و به تحقیق و بحث و گفتگو پرداخته‌اند. تردیدی نیست که کمال دین‌داری جز در سایه دین‌شناسی فراهم نمی‌گردد؛ ازاین‌رو، شناخت صحیح آموزه‌های نظری و علمی دینی زمینه را برای یافتن منظومه معرفتی متقن و استوار و انجام درست تکالیف وظایف دینی آماده می‌سازد و دیانتی همراه با تفقه به ارمغان می‌آورد.[۲]
امام‌خمینی در زمره بزرگترین و پر نفوذترین عالمان مسلمان در عصر حاضر به شمار می‌رود که دارای ابتکارات فراوان علمی است، ایشان تنها فقیه نبودند که به استنباط و عرصه احکام شرعی اهتمام داشته باشد، بلکه قلم پرباری در ساحت معارف اسلامی و فقه اکبر نیز دارند. امام‌خمینی با روش نو و با استفاده از توانایی‌های ذاتی خود، همه اندیشه‌های کلامی، فلسفی و عرفان زمان خود را پس از غربال کردن با برهان و شهود، با مجموعه بزرگی از معارف قرآنی و روایی گره زده و همه آن اندیشه‌ها را در قالب واحد و ساختار تازه و سامان یافته ارائه می‌دهد. ایشان با تصحیح روش علمی آثار کلامی متکلمان اسلامی، روش تلفیقی، برهانی، کلامی، شهودی ارائه می‌دهد و در عین حال برهان را بهترین زبان برای تعیین معارف اعتقادی می‌داند. امام‌خمینی تلاش‌های متکلمان اسلامی و فیلسوفان گذشته را در راستای هم زبانی و نزدیکی افق فکری عرفان و فلسفه به نقطه اوج و کمال نهایی رسانده است. ایشان در آثار خود به نقد آراء و مبانی متکلمان پرداخته و نشان داده که آراء و مبانی برخی متکلمان عاری از ارزش علمی است وی تقریری روان و قابل قبول از آراء متکلمان ارائه می‌دهد و سپس با کمال حوصله تک تک آراء آنان را نقد می‌کند. امام‌خمینی روش فلسفه و برهان را در کار کلامی خود پذیرفته و با همین ابزار فلسفی به نقد آراء متکلمان پرداخته است.[۳] امام‌خمینی به سبب استقامت فکری و قدرت استدلالی و نیز تضلّع علمی در فنون مختلف نظیر منطق، فلسفه، کلام، تفسیر و عرفان به خوبی از عهده بررسی و تحلیل آراء و مبانی متکلمان برآمده و توانسته نشان دهد که متکلمان در کار خود چندان قوت ندارند، چنان که ایرادهای اشاعره، معتزله در زمینه توحید افعالی و اختیار انسان را با قوت علمی مردود دانسته و ثابت نموده که حکمت و فلسفه مفید و معتبر است و در تثبیت آموزه‌های اعتقادی و دینی می‌توان از آن بهره‌های فراوان برد.[۴]
امام‌خمینی در تقریر آراء کلامی نخست به ادله سمعی کتاب و سنت استشهاد می‌کند و می‌کوشد با تکیه بر دلایل عقلی، به استنباط دقیق و عمیق معارف مبادرت ورزد. مهم‌ترین ویژگی‌های روش ایشان در مباحث کلامی عبارتند از: ۱- بهره‌گیری از زبان فلسفه ۲- تقدم دلیل عقلی و نقلی ۳- بهره‌گیری از مباحث عرفانی. فهم عمیق و گسترده معارف شریعت مانند مباحث توحیدی، جمع میان تنزیه و تشبیه، قضا و قدر، جبر و اختیار و بداء همچنین ارائه پاسخ نو به مسائل کلامی از دیگر ویژگی‌ها و ثمرات بهره‌گیری از مباحث عرفانی در علم کلام است.[۵]
اهمیت و هدف
در این تحقیق تلاش شده با استناد به دستاوردهای تازه، نشان داده شود که نظام اعتقادی و کلامی امام‌خمینی دارای اهداف و ویژگی‌های مخصوص به خود می‌باشد از جمله:
- بازپژوهی کلام اسلامی و بررسی تحلیلی آثار و آراء متکلمان برجسته اسلامی
- تبیین و تنسیق عقاید اسلامی به زبان زمانه خود
- اهتمام به تعمق و توسعه دین‌پژوهی و کلام اسلامی و سعی بر نظریه‌پردازی و نوآوری در حوزه کلام با توجه به نظرها و نیازهای جدید
- پاسخ‌گویی به شبهات القائی در قلمرو عقاید و کلام اسلامی و نقد دیدگاه‌های معارض
- تحلیلی و انتقادی بودن، به این معنا که بعد از گزارش یک دیدگاه و دلیل آن، خود دیدگاه و ادله آن، بلکه برخی از نقدهای بر آن نیز، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.
- تاکنون به طور روشن درباره آراء و اندیشه‌های کلامی امام‌خمینی، چگونگی نقش و میزان تأثیر و نوآوری‌های آن اثری که عمق و ابعاد اندیشه‌های کلامی امام را نشان دهد، نگاشته نشده است.[۶]
ساختار
کتاب حکمت کلامی در هفت بخش و چندین فصل سامان یافته است؛ بخش اول این نوشتار ذیل عنوان کلیات دارای سه فصل می‌باشد، فصل اول در باره سیر تاریخ کلام اسلامی، فصل دوم آن درباره مکاتب کلامی و فصل سوم درباره علم کلام می‌باشد. بخش دوم این پژوهش به خداشناسی اختصاص دارد که دارای سه فصل می‌باشد. بخش سوم این کتاب به صفات الهی اختصاصی دارد که دارای پنج فصل است. بخش چهارم این پژوهش به افعال الهی اختصاص دارد و دارای هفت فصل می‌باشد؛ فصل اول درباره غایت‌مندی افعال، فصل دوم درباره عدل الهی، فصل سوم درباره قضا و قدر، فصل چهارم درباره جبر و اختیار، فصل پنجم درباره سعادت و شقاوت، فصل ششم درباره ایمان و کفر و فصل هفتم درباره هدایت و ضلالت می‌باشد. بخش پنجم این کتاب به نبوت‌شناسی اختصاص دارد و شامل پنج فصل است. بخش ششم این کتاب به امام‌شناسی اختصاص دارد. بخش هفتم این پژوهش به معادشناسی اختصاص دارد و شامل نه فصل می‌باشد.[۷]
وضعیت نشر
کتاب حکمت کلامی در سال ۱۴۰۵ش. توسط مؤسسه چاپ و نشر عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی منتشر شده است.
پانویس
- ↑ گفت‌وگوی حضوری، آرشیو کتابخانه تخصصی امام‌خمینی، قم.
- ↑ صاحبی، حکمت کلامی، مقدمه.
- ↑ صاحبی، انوار حکمت، مقدمه.
- ↑ صاحبی، حکمت کلامی، مقدمه.
- ↑ امام‌خمینی، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص۱۱۹ و ۹۴؛ مصباح الهدایه، ص۳۱؛ شرح دعای سحر، ص۱۰۵؛ آداب الصلاة، ص۲۰۰-۲۰۱؛ تقریرات فلسفه، ج۳، ص۱۹۲؛ صاحبی، حکمت کلامی، ص۵۶-۵۸.
- ↑ صاحبی، حکمت کلامی، مقدمه.
- ↑ صاحبی، حکمت کلامی، مقدمه.
منابع
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، آداب الصلاة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۴ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، قم، پاسدار اسلام، ۱۴۱۰ق.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، تقریرات فلسفه امام‌خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۵ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، شرح دعای سحر، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۳ش.
- امام‌خمینی، سیدروح‌الله، مصباح الهدایه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۶ش.
- صاحبی، باقر، حکمت کلامی (درآمدی بر آراء کلامی امام‌خمینی)، تهران، نشر عروج، ۱۴۰۵ش.